Azərbaycan müxalifəti

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Azərbaycan müxalifəti-Terminolojik olaraq hakim Yeni Azərbaycan Partiyasından başqa bütün siyasi partiyalar və onların yaratdığı siyasi birliklər.

Azərbaycandakı bəzi siyasi partiyalar özlərini konstruktiv müxalifət partiyası elan etmişdir.Bu müxalif qüvvələrin 2 növ olduğunu deməyə əsas verir.

Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası[redaktə | əsas redaktə]

AHC logo.jpg

Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası 1992-ci ildə Əbülfəz Elçibəy tərəfindən yaradılıb. Bu zamanda Ayaz Mütəllibov Azərbaycan Respublikası Prezidenti postundan istefa verir və Əbülfəz Elçibəy hakimiyyətə gəlir.

2000-ci ildə Əbülfəz Elçibəyin ölümündən sonra partiya 2 qola bölünür: islahatçılar (Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası) və klassiklər (Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyası). İslahatçılar qolunun sədri Əli Kərimli seçilir.

Əli Kərimli

Seçkilərdə[redaktə | əsas redaktə]

1995-ci il Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilərdə AXCP partiya şəklində iştirak edir və 125 yerdən 4-nü alır.

2000-ci il Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilərdə isə partiyanın 7 namizədi qalib gəlir.

2005-ci il Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilərdə AXCP partiyası Azadlıq Siyasi Partiyalar Blokunun tərkibində qatılmışdı və 125 yerdən yalnız 1-i qazana bilmişdi.

Sonrakı illərdə AXCP "Azadlıq", "Yeni Siyasət", "AXCP-Müsavat", "İctimai Palata" və Demokratik Qüvvələrin Milli Şurası siyasi bloklarının tərkibinə daxil olur.

Müsavat Partiyası[redaktə | əsas redaktə]

Müsavat Partiyası logo.jpg

Müsavat Partiyasının əsası 1911-ci ildə Məmməd Əmin Rəsulzadə tərəfindən qoyulmuşdu.Yeni Müsavat Partiyasının tarixi isə 1989-ci ildən başlayıb. 1989-cu il Oktyabrın 29-da Gəncədə keçirilən bir mitinqdə Azərbaycanda AMDP Yeni Müsavat adlı firqə elan olundu. Xalq qarşısında bu firqənin 6 nəfərdən ibarət təşəbbüs qrupu çıxış etdi. Bu qrupa Rauf Arifoğlu, Niyazi İbrahimli, Bəxtiyar Tuncay, Mənsur Əlisoy, Əziz QaracaƏhməd Rza daxil idi.Adları çəkilən şəxslər daha sonra Müsavat Partiyasının katiblər şurasının üzvləri oldular. Partiya 1992-ci ildə rəsmən quruldu. Partiyanın başqanı İsa Qəmbər seçildi.Başqan 5 il müddətinə qurultaylarda seçilir. 2014-cü il və 2019-cu il başqan seçkilərində isə partiyanın başqanı Arif Hacılı seçildi.

Arif Hacılı

Seçkilərdə[redaktə | əsas redaktə]

1995-ci il Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilərdə partiya 1 mandatın, 2000-ci il Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilərdə isə 2 mandatın,2005-ci il Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilərdə 5 mandat sahibi oldu.

2003-ci ildə partiyanın başqanı İsa Qəmbər prezident seçkilərində iştirak edir. Bu seçkilərdə İsa Qəmbər seçicilərin 14% etimadını qazanır və yalnız İlham Əliyevdən geri qalmaqla 8 namizəd arasında 2-ci yeri tutur. Bu müxalifət təmsilçisinin prezident seçkilərində bu günə qədər göstərdiyi ən yaxşı nəticədir. Seçkilərin növbəti günündə müxalifət tərəfdarları Bakıda böyük miqyaslı mitinqlər keçirdilər.

Siyasi Bloklarda[redaktə | əsas redaktə]

2005-ci il Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilər ərəfəsində Müsavat partiyası, AXCP, ADP və digər partiyalarla birləşərək Azərbaycanda ilk siyasi blok olan Azadlıq Siyasi Partiyalar Blokunu yaratdı. Azadlıq bloku bu seçkilərdə 125 yerdən 6-sını udur və 6 yerdən 5-i Müsavat Partiyasının təmsilçilərinin payına düşür.

2010-cu ildən etibarən AXCPMüsavat partiyaları "AXCP-Müsavat İctimai Palatası" adlı siyasi blok qurdu.

2013-cü il Prezident seçkiləri ərəfəsində AXCP və bir çox siyasi-ictimai təşkilat da daxil olmaqla Demokratik Qüvvələrin Milli Şurasını qururlar.

Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası[redaktə | əsas redaktə]

Emblem of Civic Solidarity Party.svg

Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası 26 sentyabr 1992-ci ildə təsis edilib. Elçibəy hökumətində Dövlət Mətbuat Komitəsinin sədri kimi fəaliyyət göstərən və Azərbaycan Xalq Hərəkatının aparıcı üzvlərindən olan Sabir Rüstəmxanlı tərəfindən qurulub.VHP-nin əsas məqsədi Azərbaycan Respublikasında müstəqil, demokratik, dünyəvi, hüquqi dövlətin qorunması, azad vətəndaş cəmiyyətinin inkişaf etdirilməsi məqsədi ilə ətrafında milli, irqi, dini mənsubiyyətindən, sosial mənşəyindən asılı olmayaraq, bütün təbəqələrdən olan Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarını birləşdirməkdir.

Partiyanın qurucularının çoxu Sabir Rüstəmxanlı, Nurəddin Mehdixanlı, Eyvaz Borçalı kimi ölkə üzrə tanınan, ziyalı təbəqədən olan professor, şair, yazar, rejissor və başqaları olub.

Sabir Rüstəmxanlı

Seçkilərdə[redaktə | əsas redaktə]

Partiya indiyədək keçirilən bütün parlament, bələdiyyə və 2003-cü il prezident seçkilərində iştirak edib.

Prezident Seçkiləri

VHP 2003-cü ildə Sabir Rüstəmxanlı namizəd olaraq iştirak edərək 19,973 səs toplayaraq (ümumi səslərin 0.8%-i) VI olmuşdur.

VHP 2013-cü il Prezident seçkilərində Milli Şuraya daxil olaraq vahid namizəd Cəmil Həsənliyi dəstəkləmişdir.

Parlament Seçkiləri

VHP indiyədək bütün parlament seçkilərində iştirak edib və Azərbaycan Milli Məclisinin I çağırışında 1, II, III, IV çağırışlarda 3, V çağırışda 2, VI çağırışda 3 mandat qazanıb.

Bələdiyyə Seçkiləri VHP-dən bələdiyyələrə 1999-cu ildə 500, 2004-cü ildə 304 və 2009-cu ildə isə 115 , 2019-cu ildə 6 nəfər üzv seçilib.

Respublikaçı Alternativ Partiyası[redaktə | əsas redaktə]

Respublikaçı Alternativ Partiyası

Respublikaçı Alternativ 2009-cu ildə referenduma qarşı çıxan, "bir nəfərin iki dəfədən çox prezident seçiləbilmə" əlavəsinə qarşı çıxan yeni nəsil siyasətçilərin qurduğu hərəkatdır. 2013-cü il Prezident Seçkilərində hərəkatın sədri İlqar Məmmədov namizədliyini irəli sürsə də namizədliyi Mərkəzi Seçki Komissiyası tərəfindən qəbul edilməyib. Daha sonra İlqar Məmmədov İsmayıllıda baş tutan mitinqdə ictimai asayişi pozduğuna görə 7 il müddətinə həbs edilib.

2018-ci ildə partiyalaşma qərarı alan hərəkat Aprel ayında virtual qurultay keçirir və İlqar Məmmədov sədr seçilir.Qurultayda İdarə Heyəti də seçilir.

İlqar Məmmədov

2018-ci ildə şərti azadlığa buraxılan İlqar Məmmədov 2019-cu ildə partiyanın İdarə Heyətini buraxır və rəsmi qeydiyyat üçün yenidən Quruluş Qurultayına hazırlaşır.

Seçkilərdə[redaktə | əsas redaktə]

2019-cu il Bələdiyyə Seçkilərinə rəsmən qatılmasa da partiya bir neçə namizədi dəstəkləyib.

2020-ci il Parlament Seçkilərində isə REAL Partiyası REAL Cümhuriyyətçilər İttifaqı şəklində qatılıb. İttifaq bitərəflərdən və REAL-çılardan ibarət olub. 30 nəfər namizəddən 3-ü II, 3-ü III yeri tutub. Partiyadan mandat qazanan tək namizəd isə Erkin Qədirli oldu.

Ümid Partiyası[redaktə | əsas redaktə]

Şəkil:Umudparty.jpg
Ümid Partiyası

Ümid Partiyası 1993-cü ildə Əbülfət Əhmədov tərəfindən qurulub.Ayaz Mütəllibovun sədri olduğu Vətəndaş Birliyi Partiyası iki qola bölündükdən sonra ikinci qolun sədri İqbal Ağazadə Ümid Partiyasına keçərək bu partiyanın sədri seçilib. Digər qol isə daha sonralar ləğv olunub.

İqbal Ağazadə

Seçkilərdə[redaktə | əsas redaktə]

Partiya 2003-cu ildə Bizim Azərbaycan siyasi blokuna daxil olub və İsa Qəmbəri dəstəkləyib. Seçki sonrası mitinqlərdə partiya sədri İqbal Ağazadə həbs olunur.

İqbal Ağazadə həbsdən buraxıldıqdan sonra partiya 2005 Parlament seçkilərinə qatılır. Partiyanın yeganə mandatını İqbal Ağzadə qazanır. Daha sonra İqbal Ağazadə 2010-cu ildə də millətvəkili seçilir. 2013-cü ildə partiyanın prezidentliyə namizədi İqbal Ağazadə oldu.

Azərbaycan Liberal Demokrat Partiyası[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Liberal Demokrat Partiyası

Azərbaycan Liberal Demokrat Partiyasının ideologiyasının əsasında liberal demokratik dəyərlər durur. Bu partiya öz ideoloji dəyərləri baxımından Liberal Partiya ilə ideoloji yaxınlığa malikdir. ALDP proqramının əsas hədəfi liberal demokratik cəmiyyətin qurulmasıdır. Siyasi sistemdə mərkəzçi mövqe tutur. Fuad Əliyev 2001-ci il sentyabrın 15-də ALDP-nin I qurultayında sədr seçilib. 2017-ci il aprelin 12-i ALDP V Qurultayında yenidən sədr seçilib.

Partiyanın ictimaiyyətlə əlaqəsi, əsasən, www.ldpa.az internet saytı vasitəsilə tənzimlənir.

Gələcək Azərbaycan Partiyası[redaktə | əsas redaktə]

Gələcək Azərbaycan Partiyası

Gələcək Azərbaycan Partiyasının 20 dekabr 2013-cü ildə təsis konfransı keçirilib. 23 fevral 2014-cü il tarixində isə 1-ci təsis qurultayı keçirilib.[1] GAP-ın ilk və hazır ki sədri Ağasif Şakiroğludur

Azərbaycan Demokrat Partiyası[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Demokrat Partiyası

Azərbaycan Demokrat Partiyası 1995-2000-ci illərdə siyasət səhnəsində şok effekti yaradan hadisə ilə yadda qalan partiyadır.Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin I çağırışının spikeri Rəsul Quliyevin partiya sədri seçilməsindən sonra partiya canlandı.

Rəsul Quliyev

İlyas İsmayılovun sədrlik etdiyi Ədalət Partiyası bu partiyaya birləşsə də bir neçə ildən sonra ayrılmışdır.Azərbaycan tarixində ilk dəfə 1998-ci ildə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin I çağırışının 5 YAPçı və 1 bitərəf deputatı bu partiyaya keçir. Daha sonrakı seçkilərdə partiya uğur qazana bilmir.

Rəsul Quliyev partiya sədrliyindən istefa verdikdən sonra Sərdar Cəlaloğlu sədr seçilir. 2013 və 2018-ci illər Prezident Seçkilərində partiyanın namizədi Sərdar Cəlaloğlu olur.

Sərdar Cəlaloğlu

Milli Dirçəliş Hərəkatı Partiyası[redaktə | əsas redaktə]

MDHP logosu.jpg

Milli Dirçəliş Hərəkatı Partiyası - Azərbaycanın milliyyətçi müxalifət partiyası. Türk milliyyətçiliyi ilə tanınan təşkilatdır. Qurucusu və hazırkı lideri istiqlalçı deputat Fərəc Quliyev, öndəri Əbülfəz Elçibəydir. 2003-cü ildə formalaşdırılmış təşəbbüs qrupu tərəfindən yaradılıb. 2005-ci il may ayının 7-də keçirilmiş təsis qurultayı ilə Milli Dirçəliş Hərəkatı fəaliyyətə başlamışdır. İstiqlalçı deputat Fərəc Quliyev bu qurultayda sədr seçilmişdir. 2011-ci il may ayının 31- də Milli Dirçəliş Hərkatı partiya olaraq dövlət qeydiyyatına alınmışdır. Partiyanın qurucularının çoxu Milli Azadlıq Hərəkatı və AXC-nin siyasi aktiv üzvləri, keçmiş döyüşçülər və ziyalılar olub.

Milli Dirçəliş Hərəkatı Partiyası Azərbaycanın problemlərinə adekvat olaraq formalaşdırılıb və departamentlik instutuna sahibdir. Partiya qərargah ilə təmin olunmamışdır. Baş qərargah kirayə götürülmüş aşağıdakı ünvanda yerləşir: Nərimanov rayonu M.Mmmədzadə 5/7 (Nərimanov metrostansiyasının yaxınlığı)

Fərəc Quliyev

Seçkilərdə[redaktə | əsas redaktə]

Partiya 2010-cu ildən indiyədək keçirilən bütün parlament, bələdiyyə və prezident seçkilərində aktiv iştirak edib. IV və V çağırış Azərbaycan parlamentində partiya sədri ilə təmsil olunub. 2013-cü il prezident seçkiləri2018-cü il prezident seçkilərində iştirak edib.

Prezident Seçkiləri 2013 və 2018-ci illərdə partiyanın prezidentliyə namizədi Fərəc Quliyev seçkilərdə iştirak etmişdir.

Parlament Seçkiləri MDHP 2010-cu ildən indiyədək bütün parlament seçkilərində iştirak edib və Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin IV çağırışında 1, V çağırışda 1 mandat qazanmış, VI çağırışda isə təmsil olunmamışdır.

Bələdiyyə Seçkiləri MDHP-dən bələdiyyələrə 2014-cu ildə 1, 2019-cu ildə 1 nəfər üzv seçilib.

Siyasi bloklarda[redaktə | əsas redaktə]

Partiya indiyədək heç bir siyasi blokda təmsil olunmamışdır.

Siyasi bloklar[redaktə | əsas redaktə]

Bizim Azərbaycan (2003-2005)[redaktə | əsas redaktə]

"Bizim Azərbaycan" siyasi partiyalar bloku 29 mart 2003 tarixində təsis olunub. Bu bloka 21 siyasi partiya və onlarla siyasi icma daxil olub. 2003-cü il prezident seçkilərində bu blok İsa Qəmbəri dəstəkləyib. Seçkilərdən sonra isə 2 qola bölünüb. Birinci qol İsa Qəmbəri dəstəkləməyə davam edib və 2005-ci ildə Azadlıq Siyasi Partiyalar Blokuna daxil olub. İkinci qol isə bir müddətdən sonra dağılıb.

İsa Qəmbər

Azadlıq (2005)[redaktə | əsas redaktə]

Azadlıq

2005-ci il Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilər ərəfəsində Azərbaycanın müxalifət partiyaları birləşərək Azərbaycanda ilk siyasi partiyalar bloku olan Azadlıq Siyasi Partiyalar Blokunu yaratdılar. Bu blokun üzvləri: Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası, Müsavat Partiyası (yaradıcıları), Azərbaycan Demokrat Partiyası, Azərbaycan Liberal Partiyası və həmin zaman hələ rəsmən partiya statusu almamış Vətəndaş və İnkişaf Partiyası. Bu partiyaların sədrləri İsa Qəmbər, Əli KərimliLalə Şövkət Azadlıq blokunun aktiv liderləri idilər. Seçkilərdən qabaq blok üzvləri keçmiş Qələbə kinoteatrının qarşısında böyük miqyaslı mitinqlər keçirirdilər. Seçkilərdə Azadlıq bloku cəmi 6 yer uda bildi. Bu 6 yerdən 5-i Müsavat Partiyasının, 1-i isə Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyasının payına düşdü. Seçkilərdən sonra 2006-cı ildə Azadlıq bloku fəaliyyətini dayandırdı.

YES (2005-2007)[redaktə | əsas redaktə]

2005-ci il Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilərdən qabaq Azərbaycanda daha bir siyasi blok yaradılmışdı. Bu blokun adı "Yeni Siyasət" (YeS) olmuşdur. Bu blokun ümumilikdə 8 üzvü var idi: Eldar Namazov, Yaqub Məmmədov, Vahid Əhmədov, Əli Məsimov, Rəhim Hüseynov, Eldəniz Quliyev, Rəşid Hacılı və Samir Cəfərov. Blokun bütün üzvləri azad namizədlər idi və heç bir partiyaya daxil deyildilər. 2007-ci ildə bu siyasi blok fəaliyyətini dayandırdı.

AXCP-Müsavat (2010-2013)[redaktə | əsas redaktə]

AXCP-Müsavat

2010-cu ildə MüsavatAXCP birləşərək "AXCP-Müsavat" adlanan siyasi blok yaratdı. Lakin bu blok 2010-cu il Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinə seçkilərdə bu blok mandat uda bilməmişdi.

Demokratik Qüvvələrin Milli Şurası[redaktə | əsas redaktə]

Demokratik Qüvvələrin Milli Şurası 2013-cü il Prezident Seçkiləri münasibəti ilə Rüstəm İbrahimbəyovun liderliyində qurulub. Daha sonra İbrahimbəyov fəxri sədr, Cəmil Həsənli isə sədr seçilib. Vahid namizəd kimi Cəmil Həsənli seçkilərdə iştirak etdi. 2. yerdə seçkilər tamamladı.

Mitinqlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. 2003-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti seçkilərindən sonra rəsmi açıqlamaya görə 14% səs yığaraq məğlub olan İsa Qəmbər seçkilərin saxtalaşdırıldığını bəyan etdi və Bakıda genişmiqyaslı mitinqlərə başlandı.Mitinqlər polis gücü ilə dağıdıldı.Qarşıdurmalar zamanı beş nəfər ölmüş,200 ə yaxın insan ağır yaralanmışdır.Yüzlərlə insan həbs olunmuşdur ki,onların da bəzilə həbsxanada ölmüşdür.
  2. 2005-ci ildə Azərbaycanda yaradılmış Azadlıq bloku Bakı şəhərində böyük miqyaslı mitinqlər keçirməyə başladı. "Narıncılar" adı altında tanınan mitinqçilər Bakı şəhərində keçmiş Qələbə kinoteatrının qarşısında olan meydanda keçirilirdi. Bu mitinglərin bir hissəsi icazə ilə keçirilsə də digərləri icazəsiz keçirilib və polis tərəfindən dayandırılıb.26 noyabr 2005-ci ildə keçirilən son mitinq polis tərəfindən dağıdılmış,ölən və yüzlərlə yaralanan olmuşdur.300 dən artıq insan həbs olunmuşdur.
  3. 2011-ci ilin ərəb baharı hadisələrindən sonra 11 mart günü bir qrup gənc Bakıda etiraz aksiyası keçirməyə cəhd göstərdi,nümayişçilər polis tərəfindən saxlandı.Saxlanan gənclər bir neçə gün sonra azad edildi.AXCP və Müsavat partiyalarının fəalları yenidən 17 aprel 2011-də Bakıda mitinq təşkil etmiş və nümayiş polis tərəfindən dağıdılmışdır.Bu aksiyalarda ümumi 300 ə yaxın insan həbs olunmuş,yaralılar olmuşdur.
  4. 2012-ci ildə Eurovision ərəfəsində Bakıda mitinqlər keçirilmişdir.Bu aksiyalardan bəziləri razılaşdırılmış,bəziləri razılaşdırılmamışdı.Razılaşdırılmamış aksiyalar dağıdılmışdır.Həmin ilin ən qorxunc aksiyası 5 oktyabrda İslamçıların Təhsil Nazirliyi qarşısında keçirdiyi "Hicaba azadlıq" aksiyası olmuşdur.qarşıdurmalar zamanı 10 polis,50 ə yaxın İslamçı yaralanmış,70 nəfər həbs olunmuşdur.

Liderlər[redaktə | əsas redaktə]


Partiya Lider Sədr seçildiyi il
Müsavat Partiyası Arif Hacılı 2014
Gələcək Azərbaycan Partiyası Ağasif Şakiroğlu 2014
Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyası Sabir Rüstəmxanlı 1992
Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası Əli Kərimli 2000
Azərbaycan Liberal Partiyası Əvəz Temirxan 2010
Ümid Partiyası İqbal Ağazadə 2002
Bütöv Azərbaycan Xalq Cəbhəsi Partiyası Qüdrət Həsənquliyev 2004
Azərbaycan Demokrat Partiyası Sərdar Cəlaloğlu 2007
Vətəndaş və İnkişaf Partiyası Əli Əliyev 2007
Respublikaçı Alternativ Partiyası İlqar Məmmədov 2018(faktiki 2009)
Milli Dirçəliş Hərəkatı Partiyası Fərəc Quliyev 2005

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Gələcək Azərbaycan Partiyasının təsis qurultayı keçirildi" (azərb.). musavat.com. 2014. 2014-10-7 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2014-2-23.