Azad İmperiya şəhəri

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
XVIII əsrdə azad və imperiya şəhərləri

Azad İmperiya şəhəri (lat. Urbs imperialis libera, alm. Freie Reichsstadt‎) — Müqəddəs Roma İmperiyasında azad və imperiya şəhərlərini (alm. Freie und Reichsstädte‎) ifadə etmək üçün istifadə edilən kollektiv termin. Bu termin özünü idarə edən şəhəri ifadə etmək üçün XV əsrdən etibarən istifadə edilmişdir. Bu şəhərlər müəyyən muxtariyyətə malik idi və Reyxstaqda təmsil olunurdu.[1] İmperiya şəhəri Birbaşa İmperiya şəhəri statusuna malik idi və bu səbəbdən də, yerli knyaza tabe olan şəhər və ya qəsəbələrdən fərqli olaraq, yalnız Müqəddəs Roma İmperatoruna tabe idi.

Tarixi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Alman şəhərlərinin imperiyanın özünü idarə edən qurumlarına çevrilməsi dünyəvi knyazlaryepiskop-knyazlarınkından daha yavaş idi. XIII–XIV əsrlərdə bəzi şəhərlər imperator tərəfindən əsasən maliyyə səbəblərinə görə İmperiya Şəhərləri (alm. Reichsstädte‎; lat. Urbes imperiales) statusuna yüksəldilmişdi. X–XIII əsrlərdə alman kralları və imperatorları tərəfindən qurulan və əvvəlcə vəkillər tərəfindən idarə olunan bu şəhərlər, şəhər hakimləri idarəetmə və ədalət vəzifələrini öz üzərinə götürdükləri üçün tədricən müstəqillik qazandılar; belə şəhərlərə nümunələr Kolmar, AqnoElzasdakı Müluz və ya yuxarı Şvabiyada MemmingenRavensburqdur.

Azad Şəhərlər (alm. Freie Städte‎; lat. Urbes liberae) Bazel, Auqsburq, Köln və ya Strasburq kimi əvvəlcə bir knyaz-yepiskopa tabe olan və eyni şəkildə tədricən həmin feodaldan müstəqillik qazanan şəhərlər idi. Bir neçə halda, məsələn, Kölndə, keçmiş kilsə başçısı Azad Şəhər üzərində bəzi qalıq feodal imtiyazlarından istifadə etmək hüququnu tələb etməyə davam edirdi, bu iddia demək olar ki, İmperiyanın sonuna qədər daimi məhkəmə çəkişmələrinə səbəb olmuşdu.

Vaxt ötdükcə İmperiya Şəhərləri ilə Azad Şəhərlər arasındakı fərq getdikcə bulanıqlaşdı, beləliklə, onlar birlikdə "Azad İmperiya şəhərləri" və ya "Azad və İmperiya Şəhərləri" kimi tanındılar və XV əsrin sonlarında bir çox şəhərlərin adında həm "Azad", həm də "İmperiyar" sözləri vardı. Digər İmperiya dövlətləri kimi, onlar da müharibə apara, sülh bağlaya və öz ticarətlərinə nəzarət edə bilirdilər və kənardan çox az müdaxiləyə icazə verirdilər. Orta əsrlərdə bir sıra Azad Şəhərlər öz maraqlarını təşviq etmək və müdafiə etmək üçün Hanza İttifaqı və ya Dekapolis kimi şəhər liqaları (alm. Städtebünde‎) yaratdılar.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Wikisource Holland, Arthur William. Imperial Cities or Towns // In Kisholm, Hyu (ed.). Britannika Ensiklopediyası. 14 (XI). Cambridge University Press. 1911. səh. 342.