Azov qalası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Emojione1 1F3DB.svg
Azaq qalası
Azov Alexeyevsky Gate 2.JPG
47°06′56″ şm. e. 39°25′10″ ş. u.
Ölkə Rusiya Rusiya
Şəhər Azaq
Yerləşir Azov
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Azaq qalası — Azaq Qalası, Azov dənizində Don çayının Qara dənizə töküldüyü yerdə tikilib. XVII-XVIII əsrlərdə Osmanlı Dövləti və Rusiya Çarlığı (1721-ci ildən sonra Rusiya İmperiyası) arasında bir çox mübarizəyə səhnə olmuşdur. Hal-hazırda qalanın qalığı Rusiya Federasiyasının Rostov Oblastına bağlı Azaq şəhərinin limanının cənubunda və şəhər mərkəzi olan Petrovskaya Meydanının şimal-qərbində yerləşir. Azaq şəhəri də yanındakı Rostov-Donu şəhərinin və limanının inkişafıyla keçmişdəki əhəmiyyətini itirmişdir.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Daha əvvəllər "Tana" adıyla bilinən Azaq, XIII əsrdən etibarən Qara dəniz ticarətinin ən əhəmiyyətli şəhəri halına gəldi. Eyni əsrdə Altınordu nəzarətinə girən qala 1395-də Əmir Teymur tərəfindən dağıdılmışdır. Cenevizlilər tərəfindən yenidən inşa edilən qala 1475-ci ilə qədər bu dəniz gücün əlində qalmışdır.

Azaq Qalası II Məhmət dövründə, 1475-ci ildə Gedik Əhmədt Paşanın komandanlığı ilə Krım səfəri zamanı zəpt edilib və buradakı Ceneviz koloniyalarında son verilmişdir.

1637-ci ildə Krımda looming qarışıqlıqlardan faydalanan Don Qazaxlar, Rusiya çarlığının da köməyiylə qalanı ələ geçirdilərsə də Osmanlı Padşahı İbrahimin (1640-1648) Rusiya Çarlığına verdiyi ültimatıma qarşı döyüşə bilməyəcəyi vəziyyətdə olan Rusiya Çarlığı, 1642-ci ildə qalanı təslim etdi.

İkinci Vyana Kuşatmasını (1683) təqib edən döyüşlər zamanı Osmanlı dövlətinin bir çox cəbhədə hərb halında olmasından faydalanmaq istəyən Rus Çarı I Pyotr 1695-ci ildə ani bir basqınla qalanı almaq istədisə də 15 min dəniz, 60 min quru hərbi və 300 topdan ibarət Rusiya çar ordusu Azaq Sancakbəyi Mustafa bəyin və möhkəmlənməyə gələn Trabzon Bəylərbəyi Əli Paşanın əmri altındakı Osmanlı ordusu qarşısında ağır itkilər verərək doxsan altı günlük bir mühasirədən sonra geri çəkildi.

1695-1696-cı ilin qışını Don çayı üzərindəki Voronej şəhərində qurulan limanda çay donanması yaratmaqla keçirən və qalanın olduğu bölgəyə daha böyük yığınak edən Çar I Pyotrun əmrindəki ordu 3 İyun 1696-cı ildə hücuma keçdi. İki aydan çox bir müddət dayanan Osmanlı qüvvələri 6 Avqust 1696-cı ildə təslim oldu.

Böyük Şimal müharibəsi zamanı Osmanlı Ordusu tərəfindən əhatə olunan I Pyotr, müzakirələrdən sonra qalanı Osmanlı Dövlətinə geri verilməsini qəbul etdi.

1676-1681-ci illərdə Osmanlı-Rus müharibəsini qazanan Rusiya Çarlığı, 13 İyun 1700 tarixində imzalanan İstanbul sazişi ilə qalanı aldı və 1768-1774-cü illlər Osmanlı-Rus müharibəsi sonrasında Osmanlı ilə Rusiya imperiyası arasında imzalanan 21 İyul 1774-ci il tarixli Kiçik Kaynarca sazişinin 20-ci maddəsində sonsuza qədər Rusiyada qalacağı ifadə edildi.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]