Böyük əyridimdik

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Böyük əyridimdik
}}
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Yarımaləm: Eumetazoylar
Bölmə: İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə: Sonağızlılar
Tip: Xordalılar
Yarımtip: Onurğalılar
Sinif: Quşlar
Növ: Böyük əyridimdik
Elmi adı
Numenius arquata (Linn., 1758)
uselang=az}}
[{{fullurl:commons:Special:Search/Numenius arquata (Linn., 1758)|uselang=az}} Şəklin VikiAnbarda
axtarışı]

Böyük əyridimdik (lat. Numenius arquata) — Mələrcüllütlər fəsiləsinə aid quş növü.

Statusu[redaktə | əsas redaktə]

Nadirdir.

Kateqoriyası[redaktə | əsas redaktə]

(NT). Təhlükə həddinə yaxındır.

Genefond əhəmiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan faunasında cinsin 3 növündən biridir.

Qısa təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Qarğadan böyükdür (0,5-1,2 kq). Ümumi rənginə görə kiçik əyridimdiyə oxşayır. Amma başında və döşündə qonur fon üzərində uzanan qara naxışlar var. Quyruqüstü lələkləri ağdır [1].

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Reproduktiv arealı AvropaAsiyanın meşə-bozqır zonasında yerləşib. Avropanın qərb hissəsində, Aralıq dənizi sahillərində, Afrikada və Asiyanın cənubunda qışlayır [2]. Azərbaycana qışlamaq üçün gəlir, payızda və yazda buradan ötüb keçən miqrant populyasiyası da var [3].

Yaşayış yeri və həyat tərzi[redaktə | əsas redaktə]

Rusiyada reproduktiv populyasiyası meşə-bozqır zonasının bataqlıq sahələrində məskunlaşıb nəsil verir [4]. Azərbaycanda əsas qışlaq və miqrasiya yeri Xəzər dənizi sahilidir. Miqrant populyasiyası yazda mart ayında, payızda isə avqustdan oktyabra qədər müşahidə edilir. Qalıb qışlayanlara tək-tək təsadüf edilir. Əsas yemi həşərat və başqa onurğasız heyvanlardır.

Sayı[redaktə | əsas redaktə]

XX əsrin ortalarına qədər miqrant populyasiyası çoxsaylı, Azərbaycanda qalıb qışlayanlar isə adi saylı olublar [5]. Sonralar hər iki populyasiyası azalıb nadir olub.

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | əsas redaktə]

Azalmasının əsas səbəbi reproduktiv arealında antropogen və antropik təsirlər olub: ovçuların birbaşa təqib etməsi, xam torpaqların istifadəsi, səs-küyün çoxalması, otlaqlarda yuvaların dağıdılması və s. [6]. Azərbaycanda miqrant və qışlamağa gələn populyasiyasının ovlanması da olub.

Əhali üçün əhəmiyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Elmiestetik əhəmiyyəti var.

Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər[redaktə | əsas redaktə]

Ramsar, Bern, Bonn konvensiyalarınaAEWA sazişinə daxildir. Azərbaycanda xüsusi mühafizə statusu yoxdur.

Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanda ovlanma hallarının aradan qaldırılması və "Qırmızı Kitab"a daxil edilməsi məsləhətdir.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Çökükburun ağquyruq
Böyükdimdik bozca
Adi bizdimdik
Ortaboy tənbəlcüllüt
Adi çivdimdik

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Numenius arquata

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Mustafayev Q.T., Sadıqova N.A. Azərbaycanın quşları. Bakı “Çaşıoğlu”, 2005, 419 s.;
  2. Mustafayev Q.T., Sadıqova N.A. Azərbaycanın quşları. Bakı “Çaşıoğlu”, 2005, 419 s.;
  3. Мустафаев Г.Т. Изменение орнитофауны в Азербайджане за последние 100 лет. Мат-лы VІІ Всесоюзн. Орнитол. Конф. М., 1974, с. 219-221;
  4. Рябицев В.К. Птицы Урала, Приамурья и Западной Сибири. Екатринбург, Уральск. Университет, 2002, 605 с.
  5. Mustafayev Q.T. və b. Onurğalı heyvanların ekologiyası. Bakı, BDU, 2011, 342 s.;
  6. Рябицев В.К. Птицы Урала, Приамурья и Западной Сибири. Екатринбург, Уральск. Университет, 2002, 605 с.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

1. Mustafayev Q.T., Babayev İ.R. Lənkəran-Talış bölgəsində nadir və nəslinin kəsilməsi qorxusu olan quşlar. “M.Ə. Musayev-85 əsərlər toplusu”. Bakı, “Elm”, 2006, s. 180-182;
2. Mustafayev Q.T., Babayev İ.R. Quşların qorunması (monoqrafiya). Bakı, "Elm", 2012, 255 s.