Böyük Qayıdış

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
"Böyük Qayıdış" layihəsi göy rənginin çalarları və tünd yaşıl rəngdəki ərazilər üçün nəzərdə tutulur.

Böyük Qayıdış[1][2][3]İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycanın QarabağıŞərqi Zəngəzuru bərpa etmək prosesinə verilən ad. Buraya dağılmış şəhərlərin və binaların yenidən qurulması, ağıllı kəndlərin, eləcə də hava limanlarının tikintisi daxildir.[4]

Böyük Qayıdışın ilk addımı olaraq Ağalı kənd sakinlərinin ilk qrupu 19 iyul 2022-ci ildə Şərqi Zəngəzurun Zəngilan rayonuna köçürülmüşdür.[5]

Bərpa işləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Qarabağ iqtisadi rayonu[redaktə | mənbəni redaktə et]

Ağdam[redaktə | mənbəni redaktə et]

Ağdam məscidi ermənilər tərəfindən tövlə kimi istifadə olunmuşdur.

Ağdama bəzən Qafqazın Hiroşiması da deyilir,[6][7][8][9][10] çünki 1993-cü ilin iyulunda, Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı şəhər erməni qüvvələri tərəfindən işğal və məhv edilmişdir.[11] Sonrakı onilliklərdə tərk edilmiş şəhər tikinti materialları əldə etmək istəyən ermənilər tərəfindən talan edilmişdir.[12][13] Ermənilərin nəzarəti altında şəhərdə sağ qalan yeganə tikili olan Ağdam məscidi inək və donuz saxlamaq üçün tövlə kimi istifadə olunurdu.[10][14][15]

20 noyabr 2020-ci il tarixində atəşkəs razılaşması çərçivəsində şəhər və ətrafı Azərbaycana qaytarılmışdır.[16][17] Bundan dərhal sonra Azərbaycan hakimiyyəti bərpa prosesinə başlamaq planını açıqlamışdır.[18] Şəhərin təsdiq edilmiş baş planına əsasən dağılmış binaların bir qisminin açıq muzeyi tikiləcək. Ağdamın Azərbaycanın ən böyük şəhərlərindən birinə çevirilməsi planlaşdırılır.[19][20]

26 may 2021-ci ildə uzunluğu 44,5 km olan Bərdə–Ağdam avtomobil yolunun tikintisinə başlanılmışdır.[21] İki gün sonra, mayın 28-də bərpa işlərinin başlanması mərasimi olmuşdur.[22]

Füzuli[redaktə | mənbəni redaktə et]

16 noyabr 2020-ci ildə Prezident İlham Əliyev və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva FüzuliCəbrayıl rayonlarında "Zəfər yolu" kimi tanınan Füzuli–Şuşa avtomobil yolunun təməlqoyma mərasimində olmuşdur.[23] Səfərdən dərhal sonra Əhmədbəyli–Füzuli–Şuşa avtomobil yolunun tikintisi layihəsinə başlanılmışdır. Bildirilmişdir ki, uzunluğu 101,5 kilometr, eni isə 37,7 metr olan yol Füzuli, XocavəndXocalı rayonlarından keçəcək.[24] Azərbaycan Prezidentinin 15 yanvar 2021-ci ildə Şuşa və Füzuliyə səfəri zamanı Füzuli–Şuşa avtomobil yolunun və Füzuli Beynəlxalq Hava Limanının layihələrinə start verilmişdir.[25][26] Hava limanında ilk uçuş sınaqları 22 avqust 2021-ci ildə keçirilmişdir.[27][28] 27 oktyabr 2021-ci il tarixində Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın iştirakı ilə açılış mərasimi keçirilmişdir.[29][30]

Xocavənd[redaktə | mənbəni redaktə et]

9 oktyabr 2020-ci ildə işğaldan azad olunan Hadrutda yenidənqurma işlərinə yolların bərpası ilə başlanılıb. Prezident Əliyev 2021-ci il martın 15-də uzunluğu 13 kilometr olan Füzuli-Hadrut avtomobil yolunun təməlini qoyub. . Bildirilib ki, Cəbrayıl rayonunun ərazisindən keçən Hadrut-Cəbrayıl-Şükürbəyli Şükürbəylidə Hacıqabul -Mincivan-Zəngəzur avtomobil yoluna birləşdiriləcək . 43 km uzunluğunda olması planlaşdırılan yolda 4 zolaqlı və yol körpüləri tikiləcək. Bundan başqa, 18 kilometr uzunluğunda Tuğ — Hadrut avtomobil yolunun tikintisinin davam etdiyi bildirilir.

Şuşa[redaktə | mənbəni redaktə et]

Şuşa qalası 2021-ci ilin mayında.

8 noyabr 2020-ci ildə Şuşa Azərbaycan ordusu tərəfindən azad edilmişdir.[31] 2020-ci ilin axırlarında Füzuli istiqamətindən avtomobil yolunun olmamasına baxmayaraq, şəhərdə bərpa işlərinə artıq başlanıldığı açıqlanmışdır.[32]

2021-ci ilin yanvar ayının əvvəlində şəhər beşulduzlu otelin tikintisini elan etmişdir.[33] Şuşa qalasının bərpasına 2021-ci ilin fevral ayının əvvəlində başlanılmışdır.[34] Azərbaycan hökuməti 2021-ci il mayın əvvəlində müharibə nəticəsində dağıdılmış Qazançı kilsəsinin bərpa olunduğunu elan etmişdir.[35][36]

2021-ci il iyunun əvvəlində Heydər Əliyev Fondu tərəfindən Şuşada üç dini binanın, Aşağı Gövhər ağa, Yuxarı Gövhər ağaSaatlı məscidlərinin bərpasına başlanıldığı bildirilmişdir.[37] 22 iyunda Azərbaycan Prezidenti Şuşa Şəhər Dövlət Qoruğunun yaradılması haqqında sərəncam imzalamışdır.[38] 14 yanvar 2021-ci ildə Vaqif türbəsinin bərpa işlərinə başlanılmış[39] və 29 avqustda onun açılışı olmuşdur.[40] Həmin gün Üzeyir Hacıbəylinin abidəsinin açılışı olmuşdur.[41]

Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonu[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kəlbəcər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Kəlbəcər 1993-cü ildə Ermənistan qoşunları tərəfindən işğal edilmiş, 25 noyabr 2021-ci ildə atəşkəs razılaşmasına əsasən Azərbaycana təhvil verilmişdir.

2–4 hərəkət zolaqlı, uzunluğu 81 km olan Toğanalı–Kəlbəcər–İstisu avtomobil yolunun genişmiqyaslı tikintisinə 23 iyul 2021-ci il tarixində başlanılmışdır.[42] Magistral yolun üzərində yerləşən 11,6 kilometrlik Murovdağ tunelinin təməli İlham Əliyev və Mehriban Əliyevanın iştirakı ilə 16 avqust 2021-ci ildə qoyulmuşdur.[43] Həmin gün uzunluğu 72,8 kilometr olan Kəlbəcər–Laçın avtomobil yolunda tikintisi nəzərdə tutulan 3,4 kilometr uzunluğunda tunelin tikintisinə başlanılmışdır.[44] Bundan əlavə, uzunluğu 51 km olan Kəlbəcər və Laçın rayonlarını birləşdirən ikinci halqaya çevrilməsi nəzərdə tutulan İstisuMinkənd yolunun yenidən qurulmasına başlanılmışdır.[45]

Zəngilan[redaktə | mənbəni redaktə et]

Zəngilan 29 oktyabr 1993-cü ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmiş, 20 oktyabr 2020-ci ildə isə Azərbaycan qüvvələri şəhəri azad etmişdir.[46]

14 fevral 2021-ci ildə İlham Əliyev və Mehriban Əliyeva Zəngilan rayonuna səfər edərək Ağalı kəndində "ağıllı kənd" layihəsinin istifadəyə verildiyini bildirmişdir. Eyni zamanda, Azərbaycanı Türkiyə ilə birləşdirən Horadiz–Zəngilan–Ağbənd dəmir yolunun təməli qoyulmuşdur.[47][48] 18 mart 2021-ci il tarixində Türkiyənin Kənd Təsərrüfatı və Meşə Naziri Bəkir Pakdemirlinin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti Zəngilanda olmuş, Ağalı kəndində Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi və Türkiyə Kənd Təsərrüfatı və Meşə Təsərrüfatı Nazirliyinin birgə təşkilatçılığı ilə yaradılmış "Qardaşlar bağı"nın açılışını etmişdir.[49]

1 may 2021-ci ildə Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanının tikintisinə başlanıldığı barədə məlumat yayılmışdır.[50] Hava limanında tikinti işlərinin 2022-ci ildə başa çatdırılması planlaşdırılır.[51]

"Ağıllı Kənd" Lahiyəsi altında bərpa işləri gedən Zəngilanın Ağalı Kəndi

Prezident İlham Əliyev 20 oktyabr 2021-ci ildə "Zəngilan şəhərinin baş planının hazırlanması ilə bağlı tədbirlər haqqında" sərəncam imzalamışdır.[52] Prezident həmçinin, Azərbaycan Respublikasının Zəngilan rayonunda Bəsitçay Dövlət Təbiət Qoruğunun bərpası haqqında sərəncam imzalamışdır.[53]

26 oktyabrda Azərbaycan və Türkiyə prezidentləri Horadiz–Cəbrayıl–Zəngilan–Ağbənd avtomobil yolunun təməlqoyma mərasimində iştirak etmişdir. Səfər zamanı dövlət başçıları Türkiyənin dəstəyi ilə salınması planlaşdırılan "Dost" aqroparkının da təməlini qoyublar.[28][30][54]

Mərasim və tədbirlərin keçirilməsi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Azərbaycanın Qarabağdakı hərbi kontingenti müharibədən sonrakı ilk Novruz bayramını azad olunmuş torpaqlarda, o cümlədən Kəlbəcərdə, Laçında, Şuşada, Ağdamda və digər yerlərdə tonqallar qalamaqla qeyd etmişdir.[55] Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Şuşada, Cıdır düzündə bayram tonqalını qalamışdır.[56]

2021-ci ilin mayın 12-də Şuşada Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin iştirakı ilə iki günlük "Xarı Bülbül" beynəlxalq musiqi festivalı keçirilmişdir. Festivalda avar, azərbaycanlı, kürd, ləzgi, rus, talış, tat, tatar, saxur, gürcü musiqiçiləri çıxış etmişdir. Bu 30 ildən sonra Qarabağda keçirilən ilk "Xarı Bülbül" festivalı idi.[57]

2021-ci ilin avqustunda Şuşada Molla Pənah Vaqifin poeziya günləri baş tutmuşdur, bu, Şuşa şəhəri ermənilərin nəzarətində olduğu dövrdə şairin böyük ziyan görmüş məqbərəsinin yenidən açılışına təsadüf etmişdir.[58][59] Sentyabrın 18–24-də Şuşada Üzeyir Hacıbəyov adına XIII Beynəlxalq Musiqi Festivalı keçirilmiş, bu festivalda Azərbaycanın bədii kollektivləri və solistləri ilə yanaşı ABŞ və Polşa musiqiçiləri də çıxış etmişdir.[60] 2022-ci ildə Şuşa şəhərinin 270 illiyinin keçirilməsi gözlənilir.[61]

Azərbaycan icmasının məskunlaşdırılması[redaktə | mənbəni redaktə et]

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə görə, minaların təmizlənməsi və infrastrukturun bərpası işlərindən sonra, 2022-ci ildən başlayaraq azərbaycanlılar azad edilmiş ərazilərə geri dönəcək.[62] Şuşa üçün hazırlanmış yeni plana görə şəhərin tarixi xarakterinə uyğun şəkildə qurulmuş yaşayıq yerlərində yaşamaq üçün simvolik olaraq 2020 nəfər şuşalı geri dönəcək.[63]

Birinci, İkinciÜçüncü Ağalı kəndləri məskunlaşılan ilk ərazilər olacaq.[64] Ağalı kənd sakinlərinin ilk qrupu 19 iyul 2022-ci ildə Zəngilana köçürüldü.[65][5]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "Qarabağ yenidən xoşbəxtlik və firavanlıq diyarına çevriləcək - Böyük Qayıdış". İki Sahil (az.). 28 aprel 2021. 2021-12-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 dekabr 2021.
  2. Abbaslı, Cavanşir. "Qarabağa Böyük Qayıdış: proses necə gedir - açıqlama". Musavat (az.). 9 sentyabr 2021. 2021-12-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 dekabr 2021.
  3. "Qarabağa "Böyük Qayıdış": Necə və nə vaxt reallaşacaq? - ANALİZ". Sia.az (az.). 16avqust 2021. İstifadə tarixi: 21 dekabr 2021.
  4. "أذربيجان تطلق حملة لإعادة إعمار مدنها المحررة (فيديو)". mubasher.aljazeera.net (ərəb). Əl-Cəzirə. 9 fevral 2021. 2021-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 dekabr 2021.
  5. 1 2 "First Azerbaijani IDPs return after 29 years in exile". oc-media.org (az.). 2022-07-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-23.
  6. "The story of FK Qarabag: How a team born from war now prepares to host Chelsea in the Champions League". Independent.co.uk. 22 November 2017. 2020-11-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  7. Musayelyan, Lusine. "Life Among Ruins of Caucasus' Hiroshima". Institute for War and Peace Reporting. 2011-04-26. 2020-12-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  8. Giuseppe, Didonna. "Viaggio ad Agdam, la più grande città fantasma del mondo". Agenzia Giornalistica Italia (italyan). 2021-03-28. 2021-12-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-20.
  9. "Conflit au Haut-Karabakh : Agdam, ville fantôme reprise par l'Azerbaïdjan". France24 (fransız). 2020-11-28. 2021-12-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-20.
  10. 1 2 Manenkov, Kostya. "Azerbaijani leader hails handover of region ceded by Armenia". Associated Press. 20 November 2020. 7 December 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 November 2020.
  11. "Caucasus City Falls to Armenian Forces". The New York Times. 24 August 1993. 21 November 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 December 2021. In July, Armenian forces forced out the defenders of Agdam, Azerbaijan.
  12. "Azeris return to their ruined old homes". The Economist. 16 December 2020. 2021-12-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  13. "'I don't even know if my home still exists.'". National Geographic. 5 February 2021. 2021-12-31 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  14. حولته أرمينيا إلى حظيرة لتربية البهائم .. رئيس أذربيجان في حضرة مسجد أغدام المحتل بعد تحريره وتنظيفه [Armenia has turned a mosque in the historic city of Aghdam into a barn for breeding animals.. The President of Azerbaijan visited the mosque after its liberation and cleansing] (video) (ərəb). Attessia TV. 2020-11-25. 2021-12-20 tarixində arxivləşdirilib.
  15. "Կրոնական ազատությունների մասին միջազգային զեկույց 2020. Հայաստան" (PDF). Embassy of the United States in Armenia. 2021-05-12. 2021-07-09 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2021-12-21.
  16. "Azerbaijanis celebrate Karabakh deal". aa.com.tr. Anadolu Agency. 10 November 2020. 15 November 2020 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 21 December 2021.
  17. "Azerbaijan Army Enters Agdam As Armenians Flee". RadioFreeEurope/RadioLiberty (ingilis). 2020-11-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  18. Stojkovski, Bojan. "Smart cities: How technology is helping to rebuild war-torn regions". ZDNet. 2021-09-21. 2022-01-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  19. Sajid, Islamuddin. "Decades-long Armenian occupation wreaked havoc in Karabakh" (ingilis). Anadolu Agency. 2021-11-08. 2021-12-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  20. "Victory Museum and Open Air Occupation Museum to be created in Aghdam" (ingilis). Azerbaijan State News Agency. 2021-05-29. 2021-12-12 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  21. "Bərdə-Ağdam avtomobil yolunun tikintisinə başlanılıb" (az.). APA. 2021-05-26. 2021-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  22. "President Ilham Aliyev attended ceremony to lay foundation stone for restoration of Aghdam city, met with members of general public" (ingilis). APA. 2021-05-31. 2021-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  23. "İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva işğaldan azad edilmiş Füzuli və Cəbrayıl rayonlarında, o cümlədən Füzuli və Cəbrayıl şəhərlərində olublar". president.az (az.). 2020-11-16. 2021-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  24. "Əhmədbəyli-Füzuli-Şuşa avtomobil yolunun tikintisi layihəsi icra olunur" (az.). State Agency of Azerbaijan Automobile Roads. 2020-11-24. 2021-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-14.
  25. "Prezident İlham Əliyev Füzuli rayonunda Füzuli-Şuşa yolunun və hava limanının təməlini qoyub, Şuşa şəhərində səfərdə olub" (az.). APA. 2021-01-15. 2021-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  26. "Ильхам Алиев заложил фундамент дороги Физули-Шуша и аэропорта в Физулинском районе, совершил поездку в город Шуша". president.az (rus). 2021-01-14. 2021-01-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  27. "Azerbaijan opens new international airport in Karabakh". airport-technology.com (ingilis). 2021-10-27. 2021-11-08 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-14.
  28. 1 2 Zafer Fatih Beyaz, Mehmet Tosun. "Presidentes de Turquía y Azerbaiyán inauguran el Aeropuerto Internacional de Fuzuli". aa.com.tr (ispan). Anadolu Agency. 2021-10-26. 2021-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-14.
  29. "أردوغان وعلييف يفتتحان مطار فيزولي في قره باغ". jordanzad.com (ərəb). 2021-10-27. 2021-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-14.
  30. 1 2 Արմեն Քոլոյան. "Ֆիզուլիում Ալիևի և Էրդողանի մասնակցությամբ տեղի ունեցավ նորակառույց օդանավակայանի բացումը". azatutyun.am (erməni). 2021-10-26. 2021-12-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  31. "Azerbaiyán dice haber recuperado Shusha, ciudad clave en el conflicto de Nagorno Karabaj". france24.com (ispan). France 24. 2021-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-16.
  32. "Despite absence of highway from Fizuli, reconstruction of Shusha begins". Caucasian Knot. 2020-12-27. 2021-12-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-20.
  33. "Construction of five-star hotel in Shusha announced". Caucasian Knot. 2021-01-03. 2021-12-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-20.
  34. "Work begins on restoration of Shusha fortress". vestnikkavkaza.net. 2021-02-12. 2021-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-16.
  35. "Azərbaycan XİN: 'Qazançı kilsəsi bərpa edilir'". azadliq.org (az.). 2021-05-04. 2021-12-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-21.
  36. "Azerbaijan begins controversial renovation of Armenian church" (az.). Eurasianet. 2021-05-04. 2021-10-05 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-21.
  37. "Şuşada üç məscid bərpa olunur". aztv.az (az.). 2021-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-16.
  38. "Şuşa Şəhəri Dövlət Qoruğu İdarəsi yaradılıb". medeniyyet.az (az.). 2021-06-23. 2021-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-16.
  39. "Şuşada Molla Pənah Vaqifin muzey-məqbərə kompleksinin bərpadan sonra açılışı olub" (az.). Report. 2021-08-29. 2021-12-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-20.
  40. "Şuşada dahi Azərbaycan şairi və ictimai-xadimi Molla Pənah Vaqifin muzey-məqbərə kompleksinin açılışı olub" (az.). APA. 2021-08-29. 2021-12-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-20.
  41. "Şuşada Üzeyir Hacıbəylinin heykəlinin açılışı baş tutub" (az.). APA. 2021-08-29. 2021-12-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-21.
  42. "Toğanalı-Kəlbəcər-İstisu avtomobil yolunun genişmiqyaslı tikintisinə başlanılıb" (az.). APA. 2021-07-23. 2022-01-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  43. "Toğanalı-Kəlbəcər avtomobil yolu üzərində Murovdağ tunelinin inşası davam etdirilir". report.az (az.). 2021-10-06. 2021-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  44. "Azərbaycan Prezidenti Kəlbəcər-Laçın avtomobil yolu üzərində tunelin təməlini qoyub" (az.). APA. 2021-08-17. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  45. "Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Kəlbəcər və Laçın rayonlarında olublar". milli.az (az.). 2021-08-16. 2021-12-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  46. "Azerbaiyán salva la ciudad de Zengilan de la ocupación armenia" (ispan). TRT. 2021-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  47. "Prezident İlham Əliyev Horadiz-Ağbənd dəmir yolu xəttinin təməlini qoydu". adyexpress.az. 2021-02-15. 2021-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  48. "Israel construirá una granja de búfalos en Zangilán" (ispan). Azerbaijan State News Agency. 2021-04-28. 2021-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  49. "Zəngilanda Azərbaycan-Türkiyə "Qardaşlıq Bağı" salınıb". report.az (az.). 2021-03-18. 2021-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15./
  50. "Construction of Zangilan Airport kicks off - AZAL". azernews.az (ingilis). 2021-05-01. 2021-12-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15./
  51. "La construcción del aeropuerto internacional de Zangilán finalizará el próximo año" (ispan). Azerbaijan State News Agency. 2021-10-22. 2021-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  52. "Bəsitçay Dövlət Təbiət Qoruğunun fəaliyyəti bərpa edilir". report.az (az.). 2021-10-20. 2021-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  53. "Bəsitçay Dövlət Təbiət Qoruğunun fəaliyyəti bərpa edilir". report.az (az.). 2021-10-20. 2021-12-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  54. "Էրդողանն ու Ալիևը բացեցին Ֆիզուլիի միջազգային օդանավակայանը" (erməni). CivilNet. 2021-10-26. 2021-12-20 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-12-15.
  55. "Bir başqa Novruz - Qarabağda tonqallar var". musavat.com (az.). 2022-01-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-13.
  56. "Azərbaycan Prezidenti Novruz müraciətində Qarabağa dair bərpa planlarını açıqlayıb". bbc.com (az.). 2022-08-15 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-13.
  57. "Фестиваль "Хары-бюльбюль" вернулся в Шушу спустя 30 лет". vestikavkaza.ru (rus). 2021-05-13 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-13.
  58. "Завершились Дни поэзии Вагифа в городе Шуша". Trend (rus). 2021-08-31. 2021-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-25.
  59. "President Aliyev declares Shusha cultural capital of Azerbaijan". JAM News (rus). 2021-05-09. 2021-09-27 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-27.
  60. "Состоялась церемония торжественного открытия XIII Международного музыкального фестиваля Узеира Гаджибейли". АЗЕРТАДЖ (rus). 2021-09-18. 2021-09-25 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-09-25.
  61. "Əsasını Pənahəli xanın qoyduğu Şuşa şəhərinin bu il 270 illiyi qeyd olunacaq". sputnik.az (az.). 2022-01-11 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-13.
  62. "Azerbaijan to begin returning Nagorno-Karabakh refugees in 2022". alarabiya.net (ingilis). 2021-09-24 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-13.
  63. "Azerbaijan plans for resettlement in Shusha". eurasianet.org (ingilis). 2022-09-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-05-13.
  64. "Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi internet səhifəsi - XƏBƏRLƏR » Tədbirlər". president.az (az.). 2021-04-06 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2021-04-03.
  65. "Ağalı sakinləri bu tarixdə Zəngilana qayıdır - RƏSMİ". modern.az (az.). 2022-07-22 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2022-07-15.