Böyükdüz (arxeoloji abidə)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Böyükdüz
Ölkə Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Şəhər Kəngərli
Yerləşir Araz su anbarının altında qalıb
Aidiyyatı Tunc dövrü - Dəmir dövrü
Üslubu arxeoloji abidə
Böyükdüz (Azərbaycan)
Locator Dot2.gif
Böyükdüz

Böyükdüz və ya Köhnə BöyükdüzKəngərli rayonunda son Tunc və ilk Dəmir dövrlərinə aid yaşayış yeri. Arxeoloji abidə hazırda Araz Su Anbarının altında qalmışdır.

Abidədə tədqiqat işləri 1973-cü ildə aparılmışdır. Buradakı uzunsov təpədən tikinti qalıqları aşkar olunmuşdur. Təpənin üzərinə müxtəlif formalı, boz və qırmızı rəngli qab qırıqları səpələnmişdi. Mədəni təbəqə kül qarışıq gil laylardan ibarət idi; boz və qırmızı rəngli gil qab qırıqları, osteoloji qalıqlar, istehsal tullantıları, həmçinin, çaxmaqdaşı və obsidian (dəvəgözü) qırıntıları, şüşə və dəmir məmulatı fraqmentləri aşkar olunmuşdur. Abidədən əldə olunmuş materiallar Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyində sərgilənməkdədir. Abidənin e.ə. II-I minilliklərə aid olması ehtimal edilir.[1]

I Böyükdüz[redaktə | əsas redaktə]

I Böyükdüz Kəngərli rayonunda, eyniadlı kəndin cənubunda, Araz çayının sol sahilində yerləşən orta əsrlərə aid yaşayış yeridir. Abidə 1991-ci ildə qeydə alınmışdır. Daşqınlar nəticəsində abidəyə böyük ziyan dəymiş, onun böyük bir hissəsi dağılmışdır.

Tədqiqatlar zamanı burada 10 insan skeleti aşkarlanmışdır. Qəbirlər torpaqda qazıldığı üçün tamamilə yuyulmuş, skeletlər qumun üzərində qalmışdı. Onlar müsəlman adəti üzrə cənub – şərq istiqamətində, sağ böyrü üstə uzadılmışdılar (tədqiqatçılar bu ərazinin yaşayış yerinin qəbiristanlığı olmasını güman edirlər). Orta əsrlər Azərbaycan məişəti üçün səciyyəvi olan çəhrayı rəngli gil qab qırıqları və sair də aşkara çıxarılmışdır. Tapıntılara əsasən yaşayış yerinin XI – XVIII əsrlərə aid olması güman edilir.[2]

I Böyükdüz nekropolu[redaktə | əsas redaktə]

I Böyükdüz nekropolu Babək rayonunda, eyni adlı kənddən cənub-şərqdə antik dövrə aid arxeoloji abidədir. Abidənin sahəsi 320 m²-dir. əllidən artıq sayda olan qəbirlər, əsasən daş qutu tiplidir. Hamısı daşqın zamanı yuyulub üzə çıxmışdır.

Qazıntılar zamanı qəbirlərin birindən insan skeletinin qalıqları aşkar edilmişdir. Dağıdılmış bir neçə qəbirin materiallarını 1972-ci ildə sərhəd gözətçi məntəqəsinin zabitləri toplamış və Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyinə təhvil vermişlər. Tapıntılar şüşə flakonlardan, boz və çəhrayı rəngli gil qablardan, dəmir qılınc, xəncər, çıçaq, ox ucluğu və at ləvazimatı qalıqlarından ibarətdir.[2]

II Böyükdüz[redaktə | əsas redaktə]

II Böyükdüz Kəngərli rayonunda, Köhnə Böyükdüz kəndindən qərbdə, Böyükdüz çaylağının sağ tərəfində yerləşən antik dövr abidəsi. Yaşayış yeri seldə yuyularaq dağılmışdır. Kəşfiyyat işləri zamanı bad qırıqlarına, boz və çəhrayı rəngli gil qab sınıqlarına, şüşə qab parçalarına rast gəlinmişdir. Bəzi yerlərdə dairəvi və dördkünc formada daş düzümləri qalmışdır.[2]

II Böyükdüz nekropolu[redaktə | əsas redaktə]

II Böyükdüz nekropolu Kəngərli rayonunda, I Böyükdüz yaşayış yerinin yaxınlığında, keçmiş sərhəd-gözətçi məntəqəsinin yerləşdiyi təpədə antik dövrə aid arxeoloji abidədir.

Abidə 1991-ci ildə qeydə alınmışdır. Qəbirlər əsasən şimal-qərb və şimal-cənub istiqamətlərdə olub, baş və ayaqda bir, yanlarda isə iki iri sal daşla qurulmuşdur.

Qəbiristanlıq Araz çayının lap yaxınlığında (5-6 metrliyində) yerləşdiyindən, qəbirlərin çoxu daşqınlar zamanı yuyulub dağılmış, yalnız az bir qısmi salamat qalmışdır. Qəbirlərin ikisi tədqiq edilmişdir. Onlardan insan skeletləri, kəllə sümükləri, dəmir xəncər, bıçaq, biz, çəhrayı rəngli gil qab qırıqları, tunc üzük, gildən hazırlanmış təkər modeli aşkarlanmışdır.[2]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. AMEA, NAxçıvan Ensiklopediyası, Böyükdüz məqaləsi, Bakı, 2006
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Müstəqillik dövründə Azərbaycan arxeologiyası