Bülbül (müğənni)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox music.png
Bülbül
Murtuza Məşədi Rza oğlu Məmmədov
Fotoqrafiya
Sənətçi məlumatları
Doğum adı Murtuza Məmmədov
Doğum tarixi
22 iyun 1897(1897-06-22)
Doğum yeri Xanbağı, Şuşa, Yelizavetpol quberniyası, Flag of Russia.svg Rusiya İmperiyası
Vəfat tarixi 26 sentyabr 1961 (64 yaşında)
Vəfat yeri Bakı, Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic.svg Azərbaycan SSR
Dəfn yeri I Fəxri Xiyaban
Vətəndaşlığı Flag of the Soviet Union.svg SSRİ
Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic.svg Azərbaycan SSR
Peşəsi müğənni
UşağıPolad Bülbüloğlu

Üslubopera
Səs tembrilirik-dramatik tenor
TəhsiliÜzeyir Hacıbəyov adına Bakı Musiqi Akademiyası
MükafatlarıStalin mükafatı"SSRİ xalq artisti" fəxri adı — 1938
"Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni (SSRİ) "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni (SSRİ) "Lenin" ordeni "Lenin" ordeni "Şərəf Nişanı" ordeni
VikiAnbarda Commons-logo.svg əlaqəli mediafayllar

Bülbül (tam adı: Murtuza Məşədi Rza oğlu Məmmədov; 22 iyun 1897, Xanbağı, Şuşa26 sentyabr 1961, Bakı) — Azərbaycan opera müğənnisi (lirik-dramatik tenor), təsnif ifaçısı, musiqi folkloru tədqiqatçısı, Azərbaycan peşəkar vokal sənətinin banisi, SSRİ xalq artisti, Stalin mükafatı laureatı.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Professor Bülbül (solda) və Cabbar Qaryağdıoğlu (sağda)

Bülbül 22 iyun 1897-ci ildə Şuşa yaxınlığında, hazırda Xankəndinin cənub ərazisi olan Xanbağı adlanan yerdə anadan olmuşdur. 1907-ci ildə Bülbül Şuşa mollaxanasında musiqi təhsili almağa başlamışdı.[1] 1909-cu ildə Bülbül Gəncəyə köçür. Burada gənc xanəndənin şöhrəti başlayır. 1911-ci ildə onu Tiflisə, ictimai yığıncaqlar keçirilən yay binasında çıxışa dəvət edirlər. Burada o, məhşur gürcü müğənnisi ilə tanış olur. Səhnə fəaliyyətinə 1916-cı ildən başlamışdır.[2]

1920-ci ildən Azərbaycan Dövlət Akademik Opera və Balet Teatrının (o zamanlar Birləşmiş Dövlət Teatrı opera truppası) solisti olmuşdur. Fəaliyyətinin ilk illərində Üzeyir Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun" (İbn Salam), "Əsli və Kərəm" (Kərəm), Z.Hacıbəyovun "Aşıq Qərib" (Qərib) operasında oynamışdır. 1927-ci ildə Bakı Konservatoriyasını bitirmişdir. Təhsilini davam etdirmək üçün dövlət xətti ilə İtaliyanın Milan şəhərinə getmişdir. 1931-ci ildə Milan Konservatoriyasını (Cüzeppe Anselmi, Delliponti və R. Qraninin sinfini) bitirib Azərbaycana geri dönmüş və Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında dərs deməyə başlamışdır.[3][4]

1932-ci ildə onun təşəbbüsü ilə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyası nəzdində Azərbaycan xalq musiqisini öyrənən Elmi-Tədqiqat Musiqi Kabineti yaradılmışdır. Elmi-Tədqiqat Musiqi Kabineti Azərbaycan musiqisinin toplanması, tədqiqi və işlənması ilə məşqul olmuşdu. Elmi-Tədqiqat Musiqi Kabinetinin bazasında Azərbaycan Elmlər Akademiyasının İncəsənət və Memarlıq İnstitutu yaranmışdı. 1945-ci ildən etibarən Azərbaycan xalq musiqisinin tədqiqi ilə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının İncəsənət İnstitutu məşğul olmağa başlamışdır.

1937-ci ildə Moskvada Bülbülün təşəbbüsü ilə Ümumittifaq vokal konfransı keçirildi. Burada o, ölkənin bütün musiqi ictimaiyyətinin böyük marağına səbəb olmuş geniş məruzə ilə çıxış etmişdir.

Bülbül aşıq yaradıcılığına dair şifahi materialların — xalq nağılları, əfsanə, dastan, qəzəllərin, aşıq musiqi yaradıcılığının 250 çap vərəqi həcmındə toplanması üçün briqadaların təşkil edilməsinin təşkilatçısıdır. Bülbül 1938-1961-ci illərdə keçirilmiş aşıqlar qurultaylarının təşəbbüskarıdır. Həmçinin bu qurultaylarda məruzəçi və onların keçirilməsi layihələrinin müəllifidir. Bülbül Azərbaycanda not nəşriyyatının təşkilatçısıdır. Bülbül parlaq istedadların üzə çıxarılması üçün ilk musiqi olimpiadasının keçırılməsinin təşəbbüskarıdır.

Bülbül 1940-cı ildə Moskvada çağırılmış Ümumittifaq vokal konfrasında maraqlı məruzə ilə çıxış etmiş və bir sıra mühüm məsələlər irəli sürmüşdür: "Vokal kafedrasında elmi tədqiqat və elmi-metodiki iş aparmağın zəruriliyi, milli müğənnilərin hazırlanması, bütün qardaş respublikalarda Ümumittifaq Teatr Cəmiyyəti şöbələrinin təşkili, SSRİ xalqları yaradıcılığının öyrənilməsi üzrə Mərkəzi İnstitutun yaradılması".

1957-ci ildə keçirilən VI Ümumittifaq Moskva festivalında Şərq xalqlarının klassik oxuma müsabiqəsinin münsiflər heyətinə sədrlik etmişdir.

1961-ci ilin iyul ayında Şuşa şəhərində, keçmiş Şuşa real məktəbin zalında konsert verib. Bu konsert Bülbülün Şuşadakı axırıncı konserti idi.[5][6]

26 sentyabr 1961-ci ildə Bakı şəhərində vəfat etmişdir. Məzarı Birinci Fəxri Xiyabandadır.

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

  • Birinci həyat yoldaşı — Zeynəbxanım (1917-ci ildən - 1936-cı ilə qədər)
  • İkinci həyat yoldaşı — Adelaida Məmmədova (1922-1915) — Bakıda Bülbül Memorial Muzeyinin direktoru idi(2013-cü ilə qədər).
    • Oğlu — Çingiz (d.1938)
    • Oğlu — Polad (d.1945) Azərbaycan bəstəkarı, müğənnisi və aktyoru, Azərbaycan SSR əməkdar incəsənət xadimi (1973), Azərbaycan SSR xalq artisti, Azərbaycanın Rusiyadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri (2006-h.h.)
      • Nəvəsi — Teymur Polad oğlu Bülbül (d.1975) — musiqiçi, Rusiya Federasiyasının əməkdar artisti (2005), biznesmen.

Oynadığı əsas partiyalar[redaktə | əsas redaktə]

Bülbül Əsgər rolunda

İfa etdiyi əsas romanslar, xalq mahnıları, təsniflər[redaktə | əsas redaktə]

  • "Sənsiz" – Üzeyir Hacıbəyov
  • "Sevgili canan" – Üzeyir Hacıbəyov
  • "Ölkəm" – Asəf Zeynallı
  • "Süsən sünbül" – xalq mahnısı
  • "Yaxan düymələ" – xalq mahnısı
  • "Qara gözlər" – xalq mahnısı
  • "Çal-oyna" – xalq mahnısı
  • "Segah təsnifləri"
  • "Xumar oldum" – xalq mahnısı Niyazinin işləməsində

Adlar və mükafatlar[redaktə | əsas redaktə]

Bülbül xatırə muzeyində ekspozisiyada olan medallar

Xatirəsinin əbədiləşdirilməsi[redaktə | əsas redaktə]

Müğənninin vətənində, Şuşada, Bülbülün bürünc büstü quraşdırılmışdır. 1992-ci ildə Şuşanın işğalından sonra büst (NatəvanÜzeyir Hacıbəyovun büstləri ilə birlikdə) Gürcüstan ərazisinə çıxarılmışdır[7] və sonralar Azərbaycan hakimiyyəti tərəfindən alınıb. Hal hazırda büst Bakıda İncəsənət Muzeyindədir.

1976-cı ildən Bakıda Bülbülün xatirə ev-muzeyi fəaliyyət göstərir. Həmçinin Şuşa şəhərində 1992-ci ilə qədər yerləşən ev-muzeyi onun Bakı şəhərindəki memorial muzeyinin filialı idi.[8]

Hazırda Bakı şəhərində mərkəzi küçələrdən biri Bülbülün adını daşıyır, onun adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının nəzdində musiqi məktəbi fəaliyyət göstərir. Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının foyesində, Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində büstlər quraşdırılıb. 1992-ci ildən Sumqayıt Uşaq İncəsənət Məktəbi Bülbülün adını daşıyır.

Hər iki ildən bir Bakıda Bülbül adına vokalistlərin Beynəlxalq müsabiqəsi keçirilir.

1998-ci ildə Bülbülün 100 illiyi ilə əlaqədar olaraq, Azərbaycan poçt markası və 2008-ci ildə 110 illik yubileyi münasibətilə xatirə sikkəsi buraxılıb.

2012-ci ildə Bülbülün yaşadığı evin yaxınlığında Bülbül prospektində tuncdan hazırlanan abidə ucaldılmışdır. Abidənin müəllifi heykəltəraş Akif Əsgərovdur.[9]

Bülbülün xatirəsinə həsr olunmuş qızıl sikkə-üz.png
Bülbülün xatirəsinə həsr olunmuş qızıl sikkə-arxa.png


Həyat və yaradıcılığı haqqında kitablar[redaktə | əsas redaktə]

  • "Бюль-Бюль" - Мамедова Аделаида Рза кызы,Баку: Азернешр,1964
  • "Bülbül" - Adelaida Məmmədova, Bakı: Azərnəşr,1967
  • "SSRİ Xalq artisti Bülbülün həyat və yaradıcılığı"- İsazadə Əhməd,Bakı: Az.SSR EA,1967
  • "Cоловей из Шушы"- Заболотских Б, Москва:1987
  • "Parlament tribunası-Bülbülün səsi"- Musayev M, Bakı: Ağrıdağ,2000
  • "Bizim Bülbül- dünyanın Bülbülü"- Bakı: Nurlan,2004
  • "Бюль-Бюль-вершина вокального искусства"-Баку,2006
  • "Bülbül-vokal sənətinin zirvəsidir" - Bülbülün Memorial Muzeyinin kollektivi,Bakı: Çaşıoğlu,2006
  • "Маэстро Бюль-Бюль" - Мамедова Аделаида Рза кызы, Баку:2007
  • "Бюль-Бюль-вокалист мирового класса" - Мамедова Аделаида Рза кызы, Баку, 2010
  • "Bizim Bülbül-dünyanın Bülbülü"-Adelaida Məmmədova, Bakı:Nağıl evi, 2011
  • "Bülbül"- Çəmənli M, Bakı: Çağdaş, 2012
  • "Bülbül-bütün zamanların nəğməkarı"-Adelaida Məmmədova, Bakı:Nağıl evi,2012
  • "Bülbül sənəti (Искусство Бюль-Бюль)" - Bakı:Gilan Holdinq,2015

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Bülbül musiqi ensiklopediyasında
  2. Мамедова А. Азербайджанское гос. изд-во. -Баку. 1964
  3. Большая Российская энциклопедия: В 30 т. / Председатель науч.-ред. совета Ю. С. Осипов. Отв. ред С. Л. Кравец. Т. 4. Большой Кавказ — Великий канал. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2006. — 751 с.: ил.: карт.
  4. Bülbül
  5. Сафарова З. "Шуша — храм нашей музыки". Музыкалная академия. 2002 год
  6. Шушинский Ф. "Народные певцы и музыканты Азербайджана" Москва. Советский композитор. 1979 год
  7. Том де Ваал. «Черный сад». Глава 12. Шуша. Последняя цитадель
  8. Bülbülün xatirə muzeyi
  9. "İlham Əliyev Bakıda görkəmli müğənni Bülbülün abidəsinin açılışında iştirak etmişdir". Azərbaycan Respublikası Prezidentinin rəsmi internet saytı. 31 oktyabr 2012. http://www.president.az/articles/6500. İstifadə tarixi: 21 fevral 2016.