Bürünc

Vikipediya, azad ensiklopediya
Naviqasiyaya keçin Axtarışa keçin
Bürünc
İstifadəsi sikkə, maşın hissələri
Şəkil
İstilikkeçiriciliyi 121 watt per metre kelvin
Sıxlıq 8.560 ± 160 kq/m³[1]
Ərimə temperaturu 932 °C[2][3]
Kristal sistemi kubik sinqoniya
Young modulu 115 ± 20 gigapascal
Poisson nisbəti 0,37
Young sıxılma modulu 50 gigapascal
Bunlardan ibarətdir
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Bürüncmissinkin ərintisindən alınan metal.[4] Mis əsaslı ikiqat və ya çoxkomponentli ərintidir, burada əsas ərinti komponenti sinkdir (50%-ə qədər), bəzən qalay (sinkdən daha az, əks halda ənənəvi qalay bürünc), nikel, qurğuşun, qurğuşun, dəmir və digər elementlər əlavə olunur. Bürüncdə mövcud olan bəzi digər elementlər, qalay, qurğuşun, nikel, manqan, dəmir, alüminium, arsen, stibiumfosfordur. Tərkibində manqan olan bəzi bürünclərə tunc da deyilir. Əslində tunc (və ya bronz) mis-qalay ərintisidir.

Mis-sink ərintiləri orijinal metallardan daha çox sərtliyə malikdir. Onlar cihazların, maşın hissələrinin və ev əşyalarının istehsalı üçün istifadə olunur.

Xüsusiyyətləri və növləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Bürünc istehsalında istifadə edilən sinkin 50%-dən çoxu tullantılardan əldə edilir. Texniki bürünc adətən 48-50%-ə qədər sink təşkil edir. Sink tərkibinə görə Alfa bürünc və alfa+beta bürünc ilə fərqlənir. Tək fazalı alfa bürünclər (35%-ə qədər sink) isti və soyuq şəraitdə asanlıqla deformasiya olunur. Öz növbəsində iki fazalı alfa + beta bürünclər (47-50% sinkə qədər) soyuq vəziyyətdə aşağı elastikliyə malikdir. Onlar adətən alfa və ya alfa+beta faza bölgəsinə uyğun olan temperaturlarda temperaturda isti təzyiqlə işlənir. Alfa bürünclə müqayisədə iki fazalı bürünclər daha çox gücə və daha az çevikliyə malik aşınma müqavimətinə malikdir. İkiqat bürünclər tez-tez alüminium, dəmir, maqnezium, qurğuşun və ya digər elementlərlə əridilir. Bu növ bürünc xüsusi və ya çoxkomponentli adlanır. Ərinti elementləri (qurğuşun istisna olmaqla) gücü (sərtliyi) artırır, lakin bürüncün elastikliyini azaldır. Bürüncün tərkibindəki qurğuşun (4%-ə qədər) kəsməyi asanlaşdırır və sürtünmə əleyhinə xüsusiyyətlərini yaxşılaşdırır. Alüminium, sink, silikon və nikel bürüncün korroziyaya davamlılığını artırır. Bürüncə dəmir, nikel və maqnezium əlavə etmək onun gücünü (sərtliyini) artırır.

Tərkibində 57-61% mis olan bir ərinti, mümkün qurğuşun əlavəsi ilə onun ixtiraçısı, ingilis sənayeçisi J. Muntz (ing. Muntz, 1857) adına Muntz metalı adlanır. Muntz metalın elastikliyi yüksəkdir, kəsilməsi asan və isti döyülür və korroziyaya davamlıdır.

Fiziki xüsusiyyətləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

  • Sıxlıq — 8500-8700 kq/m³
  • Xüsusi istilik tutumu — 20°C-də — 0,377 Coul·kq−1·K−1
  • Elektrik müqaviməti və keçiriciliyi — (0,07-0,08)⋅10−6 Om·m
  • Ferromaqnit deyil.
  • Bürüncün ərimə nöqtəsi tərkibindən asılı olaraq 880-950°C-ə çatır. Tərkibində sinkin miqdarı artdıqca ərimə nöqtəsi azalır. Bürünc qoruyucu qazlar mühitində qaz və qövs daxil olmaqla müxtəlif qaynaq növləri ilə kifayət qədər yaxşı qaynaqlanır və yuvarlanır. Bürünc qaynaq texnologiyaları müvafiq ədəbiyyatda təsvir edilmişdir. Bürüncün səthi laklanmadığı halda havada qara rəngə çevrilsə də, atmosferin təsirinə misdən daha yaxşı kütlə kimi müqavimət göstərir. Sarı rəngə malikdir və yüksək cilalanmışdır.
  • Bismutqurğuşun bürüncə zərərli təsir göstərir, çünki isti olduqda deformasiya qabiliyyətini azaldır. Buna baxmayaraq, qurğuşun ərintisi toplu çiplər əldə etmək üçün istifadə olunur, bu da kəsilməsini asanlaşdırır.

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]