Bıxov

Bıxov
Bıxov
	Быхаў
Bayraq[d]	Gerb[d]
	53°31′34″ şm. e. 30°14′09″ ş. u.HGYO
Ölkə	Belarus;
Tarixi və coğrafiyası
Əsası qoyulub	1370
İlk məlumat	1430
Mərkəzin hündürlüyü	155 m
Əhalisi
Əhalisi	16.111 nəf. (1897, 2006, 2009, 2013, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026);
Rəqəmsal identifikatorlar
Telefon kodu	+375 2231
Poçt indeksi	213352, 213353
Digər
	bykhov.gov.by
	Bıxov
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Bıxov və ya Bıxav (belar. Быхаў) — Belarusun Mogilyov vilayətində yerləşən şəhər.^[2] Şəhər Mogilyovdan 44 km cənubda yerləşir və Bıxov rayonunun inzibati mərkəzidir.^[2] 2009-cu ildə əhalisi 17 031 nəfər idi.^[3] 2025-ci il etibarilə əhalisinin sayı 16 296 nəfərdir.^[4]

Tarixi

Yaşayış məntəqəsi haqqında ilk məlumat 14-cü əsrə aiddir.^[5] Bura Reç Pospolita daxilində yerləşən Xodkeviç və Sapeqa ailələrinə məxsus xüsusi mülk şəhəri idi.^[6] 1619-cu ildə Yan Karol Xodkeviç tərəfindən tikilən Bakirə Məryəmin Məsum Hamiləliyi katolik kilsəsi 1765-ci ildə Sapeqalar tərəfindən yenidən qurulmuşdur.^[6] Sinaqoq 1640-cı illərdə inşa edilmişdir.^[5] Şəhər ağır döyüşləri ilə tanınan mühüm bir qala idi.^[5] 1659-cu ildə ruslar tərəfindən ələ keçirilənə qədər bir neçə mühasirəyə tab gətirmiş, daha sonra isə ruslar şəhəri tutduqdan sonra yəhudi sakinlərini qətliama məruz qoymuşdular.^[5] 1660-cı ildə Stefan Çarnetski tərəfindən yenidən ələ keçirildi. Şəhər 1772-ci ildə Polşanın birinci bölünməsi zamanı Rusiya imperiyası tərəfindən ilhaq edildi.^[5] 19-cu əsrin sonlarında şəhərdə hər il iki yarmarka keçirilirdi.^[6] Sakinlər taxıl, çətənə, kətan, bal, mum və oduncaq ticarəti ilə məşğul idilər.^[6]

İkinci Dünya müharibəsi zamanı Bıxov 5 iyul 1941-ci ildən 28 iyun 1944-cü ilə qədər Vermaxt (Almaniya ordusu) tərəfindən işğal edilmiş və Ostland Reyxskomissarlığının Generalbezirk Weißruthenien administrasiyasının nəzarətinə verilmişdir. Bıxov yəhudiləri 1941-ci ilin sentyabr və noyabr aylarında iki kütləvi güllələnmə zamanı qətlə yetirilmişdilər. Almaniya və Sovet arxivlərinə görə, Bıxovdan Voroninoda güllələnən 4600 yəhudi var idi.^[7]

Hazırda Bıxovun mikrorayonuna çevrilmiş Bıxov-1 adlı hərbi şəhərcik daxilində tərk edilmiş Bıxov hərbi aerodromu mövcuddur.

Görməli yerləri

Bıxov qalası

Dnepr çayının sahilində yerləşən 17-ci əsrin əvvəllərinə aid saray və qala kompleksi. Hazırda xarabalıq vəziyyətindədir və bərpa olunur.

Sinaqoq

17-ci əsrin əvvəllərinə aid, dairəvi qülləsi və atəş mazğalları olan Barokko memarlığı abidəsi. Hərbi əməliyyatlar zamanı yaxşı müdafiə olunan qala rolunu oynayan müdafiə məbədinin bir nümunəsidir. 1620-ci illərdə inşa edilmişdir.

Sinaqoq şəhərin şimal-qərb hissəsində bitişik küçələrdən girişi bağlayırdı. Sadə karnizləri və dayaz düzbucaqlı nişləri var. Yarımdairəvi tağlı pəncərələr yüksəkdə yerləşdirilib. Daxildəki kvadrat zal dörd sütunla doqquz bərabər hissəyə bölünmüş və tağlarla örtülmüşdür. Bina 20 x 21 metr ölçüdə mərkəzi quruluşa malikdir, divarlarının qalınlığı təxminən 2 metrdir. Binanın fərqləndirici xüsusiyyəti əsas konstruksiyadan xeyli kənara çıxan dairəvi künc qülləsidir. Bu qüllə tikiliyə qala xarakteri verir. Pəncərələrin kifayət qədər yüksəkdə yerləşməsi və çardaq yarusundakı atəş mazğalları da binanın müdafiə xarakterindən xəbər verir. Görünür, o, xüsusi mülkiyyətdə olan möhkəmləndirilmiş qala-şəhər sistemində xüsusi bir rol oynamışdır.

Qrudinovka saray və park ansamblı

19-cu əsr boyu yaradılmışdır. Malikənənin mərkəzində, təpənin üzərində klassik üslubda tikilmiş kərpic saray dayanır. Sarayın qarşısındakı park 19-cu əsrin birinci yarısında salınmışdır və müntəzəm plana malikdir. Parkda 60-a yaxın ağac və kol növü bitirdi. Onlardan bir neçəsi indiyədək qalmışdır: Sibir sidr şamı, ilan yarpaqlı küknar, piramidal palıd, Krım cökəsi, tuya ağacları, Kanada qovağı, ağ şam, mavi küknar və Pensilvaniya göyrüşü. Memarlıq və yaşıllığın ahəngdar vəhdətinə görə Qrudinovkadakı malikanə respublikanın landşaft memarlığının ən qiymətli abidələrindən biridir.

Müqəddəs Üçlük kilsəsi

Milli əhəmiyyətli bu abidə 19-cu əsrin ortalarında inşa edilmişdir. Planda xaçabənzər olan taxta kilsə binası kərpic və suvaqlı bünövrə üzərində dayanır. Transept qanadları və altar beşkünclüdür. Şərq tərəfdə onların kəsişməsində maili damları olan iki kiçik sakristiya yerləşir. Çadır damlar apsi və yan hissələri örtür. Binanın üç tərəfindən girişləri taxta sütunlarla dəstəklənən talvarları olan geniş kərpic pilləkənlərdir. Kilsənin əsas girişinin üstündə hündür, səkkizbucaqlı, üçyaruslu zəng qülləsi ucalır. Onun arxasında səkkizbucaqlı oturacaq üzərində qübbə ilə tamamlanan iri, açıq rəngli baraban (diametri 8 metr, hündürlüyü 12,5 metr) yerləşir. Zəng qülləsinin ikinci yarusunun divarlarında yarımdairəvi, üçüncü yarusda isə düzbucaqlı pəncərə boşluqları açılmışdır. Binanın perimetri boyunca karniz keçir. Kilsənin fasadları şaquli olaraq taxta ilə üzlənmişdir. Pəncərələr yarımdairəvidir. İnteryerdə mərkəzi hissə kəsişən tağlarla örtülmüşdür.

İstinadlar

↑ GeoNames (ing.). 2005. (İstifadə tarixi: 9 iyul 2017).
1 2 Gaponenko, Irina Olegovna. Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць. Minsk: Тэхналогія. 2010. səh. 88. ISBN 978-985-458-159-0.
↑ "Численность населения областей и районов: Могилевская" (PDF) (rus). Национальный статистический комитет Республики Беларусь. 18 sentyabr 2010 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 may 2026.
↑ "Численность населения на 1 января 2025 г. и среднегодовая численность населения за 2024 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа". www.belstat.gov.by (rus). 29 mart 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 may 2026.
1 2 3 4 5 "The history of Bykhov - private Minsk tours, day trips, city tours, military tours". 18 oktyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 may 2026.
1 2 3 4 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I (polyak). 1880. səh. 489.
↑ "Yahad - in Unum". 26 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 may 2026.

Xarici keçidlər

Vikianbarda Bıxov ilə əlaqəli mediafayllar var.

Bıxov. Sinaqoqlar Arxivləşdirilib 2020-01-12 at the Wayback Machine
Radzima.org saytında Bıxovun görməli yerləri və fotoları
Yəhudi Ensiklopediyası
Yad Vaşem veb-saytında İkinci Dünya müharibəsi dövründə Bıxov yəhudilərinin qətli.

[_d3fc1bb7ae7a6dc4-1] GeoNames (ing.). 2005. (İstifadə tarixi: 9 iyul 2017).

[enc-2] 1 2 Gaponenko, Irina Olegovna. Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць. Minsk: Тэхналогія. 2010. səh. 88. ISBN 978-985-458-159-0.

[3] "Численность населения областей и районов: Могилевская" (PDF) (rus). Национальный статистический комитет Республики Беларусь. 18 sentyabr 2010 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 may 2026.

[4] "Численность населения на 1 января 2025 г. и среднегодовая численность населения за 2024 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа". www.belstat.gov.by (rus). 29 mart 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 may 2026.

[min-5] 1 2 3 4 5 "The history of Bykhov - private Minsk tours, day trips, city tours, military tours". 18 oktyabr 2025 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 may 2026.

[sgk-6] 1 2 3 4 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I (polyak). 1880. səh. 489.

[7] "Yahad - in Unum". 26 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 may 2026.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]