Məzmuna keç

Bəhram bəy Hüseynzadə

Keçid əlavə et
Bu, yaxşı məqalədir. Daha çox məlumat üçün bura klikləyin.
Vikipediya, azad ensiklopediya

Bəhram bəy Hüseynzadə
Doğum tarixi 4 mart 1901(1901-03-04)
Doğum yeri
Vəfat tarixi 16 oktyabr 1965(1965-10-16) (64 yaşında) və ya 1967(1967) (65–66 yaşında)
Vəfat yeri
Həyat yoldaşı
Təhsili
Fəaliyyəti elektrik mühəndisi
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Bəhram bəy Hüseynzadə (4 mart 1901, Şamaxı – 16 oktyabr 1965 və ya 1967, Bakı) — azərbaycanlı mühəndis, Cümhuriyyət tələbəsi, repressiya qurbanı.

Bəhram bəy Şamaxı Real Məktəbində və Bakı Real Məktəbində təhsil alıb. Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarına əsasən, dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilib. Darmştadt Texniki Universitetində elektrik mühəndisliyi üzrə təhsil alıb.

Təhsilini bitirdikdən sonra Gəncədə və Bakıda yaşayıb. Azərbaycanda Stalin repressiyaları dövründə Sibirə və Qazaxıstana sürgün olunub. Sürgündən azad olunduqdan sonra Bakıya qayıdıb və Azərbaycan SSR Xalq Təsərrüfatı Şurasında baş energetik işləyib.

Yazıçı, şair, rəssam Əli bəy Hüseynzadənin qardaşı oğlu, tarixçi Sara Aşurbəylinin həyat yoldaşıdır.

Həyatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İlk illəri

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Bəhram bəy Hüseynzadə, Məhəmməd Rəhimli və ?

Bəhram bəy İsmayıl bəy oğlu Hüseynzadə 1901-ci il martın 4-də Şamaxıda anadan olub. 1913-cü il sentyabrın 1-dən 1918-ci il martın 14-ə qədər Şamaxı Real Məktəbində, 1918-ci ilin oktyabr ayından 1919-cu ilin iyunun 14-ə qədər isə Bakı Real Məktəbində təhsil alıb.[1]

1918-ci il 28 mayda Azərbaycan Cümhuriyyəti qurulub.[2][3] Bu dövrdə Bəhram bəy Azərbaycan Cümhuriyyəti Daxiliyyə Nazirliyinin dəftərxanasında idarə məmuru işləyib.[4] Azərbaycan Cümhuriyyəti Parlamenti 1919-cu il sentyabrın 1-də ali təhsilli mütəxəssis kadrların hazırlanması məqsədilə 1919–1920-ci tədris ilində 100 nəfər azərbaycanlı gəncin dövlət hesabına xarici ali məktəblərə göndərilməsi barədə qərar qəbul edib.[5][6][7] Qərarın icrası üçün 7 milyon manat vəsait ayrılıb.[8] Avropa ali məktəblərinə göndərilən hər bir tələbə üçün aylıq 400 frank təqaüd və 1000 frank məbləğində yol xərci müəyyən olunub.[9][10][11]

Bəhram bəy də xaricdə ali təhsil almaq üçün seçilmiş tələbələrdən biri olub.[12][13] Xaricə göndərilən tələbələrin bir hissəsi 1920-ci il yanvarın 14-də Parlament və Hökumət üzvlərinin, tanınmış xeyriyyəçilərin, din xadimlərinin, ictimaiyyət nümayəndələrinin və valideynlərin iştirakı ilə Bakı Dəmiryolu Vağzalından yola salınıb.[14] Fevralın 11-də Parisə çatan tələbələri Paris Sülh Konfransında iştirak edən Əlimərdan bəy Topçubaşının rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti qarşılayıb.[15][16] Əlimərdan bəy tələbələr qarşısında çıxış edərək onlara nəsihətlər verib və uğurlar arzulayıb.[16]

Bir neçə müddət Parisdə qaldıqdan sonra tələbələr təhsil almaq üçün Avropanın müxtəlif şəhərlərinə yola salınıblar. Bəhram bəy Almaniyaya gedib və orada Darmştadt Texniki Universitetində elektrik mühəndisliyi üzrə təhsil alıb.[17][18][19] 1927-ci ildə təhsilini başa vurub və Azərbaycana qayıdıb.[17]

SSRİ-də

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Azərbaycan SSR-yə qayıtdıqdan sonra Gəncəyə göndərilib.[18][17] 1927–1935-ci illər arasında Gəncədə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı İnstitutunun fəhlə fakültəsinin müdiri[17] və mahud kombinatının baş mühəndisi işləyib.[17][19] 1935-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Bakıya köçüb və "Azərenerji"də işləməyə başlayıb.[17]

Azərbaycanda Stalin repressiyaları dövründə 1938-ci il aprelin 1-də XDİK tərəfindən həbs olunub. Əvvəlcə ona ömürlük həbs cəzası verilsə də daha sonra bu hökm ləğv edilib və o 25 il müddətinə Sibirə sürgün olunub.[20][17] Bəhram bəy İkinci Dünya müharibəsi başladıqdan sonra istintaq üçün Bakıya gətirilib. Yenidən mühakimə olunub və 1942-ci ildə ona ölüm hökmü verilib.[21] 1 ay sonra ölüm hökmü 20 il həbs cəzası ilə əvəz olunub və o yenidən sürgün edilib. Müharibə bitdikdən sonra bir müddət Kuybışevdə saxlanılıb. Orada tikilən elektrik stansiyasında işləyib. Daha sonra Krasnoyarsk diyarına göndərilib və orada da elektrik stansiyası tikintisində işləyib.[17]

1954-cü ildə sürgündən azad olub və Bakıya qayıdıb.[22] Azərbaycan SSR Xalq Təsərrüfatı Şurasında baş energetik işləyib.[22][23] 1957-ci il mayın 11-də bəraət alıb.[22]

Bəhram bəy 1960-cı illərdə Bakıda vəfat edib. Ölüm tarixi ilə bağlı fikirlər müxtəlifdir. Ədalət Tahirzadə və Oğuztoğrul Tahirlinin yazdıqları "Azərbaycan Cümhuriyyəti tələbələri" kitabında Bəhram bəyin ölüm tarixi 1965-ci il oktyabrın 16-ı kimi göstərilib.[22] Azər Turan isə yazdığı "Əli bəy Hüseynzadə" və "Darülmöminin" kitablarında Bəhram bəyin 1967-ci ildə mədə xərçəngindən vəfat etdiyini yazıb.[20][24]

Xatirəsi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Bəhram bəy Hüseyzadənin 1921–1925-ci illərdə əmisi Əli bəy Hüseynzadəyə yazdığı 7 məktub Salman Mümtaz adına AR Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət Arxivində qorunur. Bu məktubları diplomat Ramiz Abutalıbov Parisdə Ceyhun bəy Hacıbəylinin ailəsindən götürərək arxivə təqdim edib.[25]

Ailəsi

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Bəhram bəy Hüseynzadə və həyat yoldaşı Sara Aşurbəyli, Bakı, 1950-ci illərin sonu

Bəhram bəyin atası İsmayıl bəy Hüseynzadə 1868-ci il martın 17-də Salyanda anadan olub.[26] Azərbaycanlı yazıçı, şair, rəssam Əli bəy Hüseynzadənin qardaşıdır.[27] Uzun müddət Salyanda rus dili müəllimi işləyib.[17] Əslən Şamaxıdan olan Mina xanım Məşədi Məhəmməd qızı ilə ailə qurub.[1] Bu evlilikdən Sultan İbrahim Hüseynzadə, Bəhram bəy Hüseynzadə, Şəmsəddin Sami bəy Hüseynzadə və Firidun bəy Hüseynzadə adlı oğulları və Böyükxanım adlı qızları dünyaya gəlib.[26][4] İsmayıl bəy 1941-ci il oktyabrın 4-də həyat yoldaşı Mina xanım, oğulları Şəmsəddin bəy, Firidun bəy və onların ailələri eləcə də Bəhram bəyin qızı Rayana xanımla birlikdə Qazaxıstana sürgün olunublar.[28] İsmayıl bəy 1943-cü ildə sürgündə vəfat edib.[26] Digər ailə üzvləri 1945-ci ildə Çimkəndə köçənədək Georgiyev rayonunda saxlanılıblar.[28]

Bəhram bəyin qardaşı Sultan İbrahim Hüseynzadə 1897-ci ildə Salyanda anadan olub. Çar ordusunda xidmət edib və Birinci Dünya müharibəsində iştirak edib. 1915-ci ilin 28 noyabrından 1918-ci il fevralın 9-na kimi Qafqaz cəbhəsində podporuçik, poruçik və ştabs-kapitan rütbələrində xidmət edib. Göstərdiyi şücaətə görə IV dərəcəli Müqəddəs Anna, III dərəcəli Müqəddəs Stanislav, III dərəcəli Müqəddəs Anna, II dərəcəli Müqəddəs Stanislav, IV dərəcəli Müqəddəs Vladimir ordenləri ilə (qılınc və bantları ilə birgə) təltif olunub.[29][30] 1918-ci il fevralın 1-də Müsəlman Korpusunda həqiqi hərbi xidmətə qəbul edilib. Azərbaycan Cümhuriyyəti qurulduqdan sonra 1918-ci ilin sentyabr ayından Azərbaycan Korpusu qərargahında tapşırıqlar üzrə baş zabit vəzifəsinə təyin olunub.[29] 1920-ci il yanvarın 25-dən Lənkəran ehtiyat piyada taborunun müvəqqəti komandiri təyin olunub.[31][32][33] 1920-ci ilin mart ayından etibarən yeni yaradılmış 7-ci Şirvan piyada alayının tabor komandiri olub.[31] Aprel işğalından sonra təqiblərə məruz qalıb. Məhz buna görə 1925-ci ildə Təbrizə mühacirət edib.[34] Mühacirətdə fəaliyyət göstərən Müsavat partiyasının Təbriz komitəsinin əsas üzvlərindən biri olub.[34] Təbrizdə vəfat edib və dəfn olunub.[35]

Bəhram bəy Almaniyada tələbə olduğu dövrdə Luiza Held Bernar ilə sevgili olub. 1928-ci ildə Luiza xanım Gəncəyə gəlib və Bəhram bəy onunla ailə qurub. Bu evlilikdən 1929-cu il yanvarın 13-də Rayana adlı qızları dünyaya gəlib.[22] Stalin repressiyaları dövründə SSRİ-də xarici ölkə vətəndaşlarının yaşamaqlarına müəyyən qadağalar qoyulduğu üçün Almaniya vətəndaşlığı olan Luiza xanım təqiblərə məruz qalıb. Bu təqiblərdən qurtulmaq üçün Bəhram bəy və Luiza xanım boşanıblar. 1938-ci il yanvarın 13-də Luiza xanım Almaniyaya geri qayıdıb.[22][19] Qızları Rayana SSRİ vətəndaşı olduğu üçün onun anası ilə birlikdə Almaniyaya aparılmasına icazə verilməyib.[22][24] Luiza xanım 1968-ci ildə Almaniyada vəfat edib.[20]

Bəhram bəy sürgündən qayıtdıqdan sonra ikinci dəfə 1956-cı ildə şərqşünas alim Sara Aşurbəyli ilə ailə qurub.[23][22][20]

Həmçinin bax

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Mənbə

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. 1 2 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 627
  2. ↑ Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, 2010. səh. 519
  3. ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I, 2014. səh. 11
  4. 1 2 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 628
  5. ↑ AC Stenoqrafik hesabatlar, 1998. səh. 32
  6. ↑ AC təhsil siyasəti, 2018. səh. 20
  7. ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab, 2018. səh. 86
  8. ↑ Nəzərli, 2008. səh. 177
  9. ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I, 2014. səh. 81
  10. ↑ AC təhsil siyasəti, 2018. səh. 399
  11. ↑ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: 100 sual, 100 cavab, 2018. səh. 87
  12. ↑ AC təhsil siyasəti, 2018. səh. 417
  13. ↑ Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 69
  14. ↑ Tələbələrin yola salınması (South Azerbaijani). 13. Bakı: Azərbaycan qəzeti. 16 yanvar 1920. səh. 3.
  15. ↑ Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 87
  16. 1 2 Qəhrəmanlı, 2010. səh. 74
  17. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 633
  18. 1 2 Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası I, 2014. səh. 468
  19. 1 2 3 Jafarli, 2012. səh. 150
  20. 1 2 3 4 Turan, 2012. səh. 267
  21. ↑ "Гусейн-заде Бахрам Исмаилович (1901)". ru.openlist.wiki. 1 aprel 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2 aprel 2026.
  22. 1 2 3 4 5 6 7 8 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 634
  23. 1 2 "Гусейнзаде Бахрам Исмаил оглу - инженер-электротехник, репрессирован". ourbaku.com. 10 iyul 2011. İstifadə tarixi: 2 aprel 2026.
  24. 1 2 Turan, 2008. səh. 141
  25. ↑ Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 629
  26. 1 2 3 Turan, 2012. səh. 334
  27. ↑ Turan, 2008. səh. 137
  28. 1 2 Tahirzadə,Tahirli, 2016. səh. 635
  29. 1 2 Şahbazov, 2020. səh. 211
  30. ↑ Turan, 2012. səh. 254
  31. 1 2 Şahbazov, 2020. səh. 212
  32. ↑ Adres kalendar, 1920. səh. 305
  33. ↑ Şahbazov, 2018. səh. 101
  34. 1 2 Turan, 2012. səh. 255
  35. ↑ Turan, 2012. səh. 256

Ədəbiyyat

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Bəhram_bəy_Hüseynzadə&oldid=8873705"