Bəkir Nəbiyev

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Bəkir Nəbiyev
Bəkir Əhməd oğlu Nəbiyev
Bəkir Nəbiyev.jpg
Doğum tarixi 21 avqust 1930(1930-08-21)
Doğum yeri SSRİ, Azərbaycan SSR, Ağdaş rayonu, Üçqovaq kəndi
Vəfat tarixi 15 mart 2012 (81 yaşında)
Vəfat yeri Azərbaycan Azərbaycan, Bakı
Vətəndaşlığı
Elm sahəsi ədəbiyyatşünas
Elmi dərəcəsi filologiya elmləri doktoru (1970)
Elmi adı AMEA-nın həqiqi üzvü (1989)
Tanınır ədəbiyyatşünas
Mükafatları Azərbaycan SSR dövlət mükafatı
"Şöhrət" ordeni (Azərbaycan)
SU Order of Friendship of Peoples ribbon.svg

Nəbiyev Bəkir Əhməd oğlu — Azərbaycan ədəbiyyatşünası, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü (1989), filologiya elmləri doktoru (1970), professor (1982), Azərbaycan SSR Əməkdar elm xadimi (1990).

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Bəkir Nəbiyev 21 avqust 1930-cu ildə Ağdaş rayonu Üçqovaq kəndində ziyalı ailəsində doğulmuşdur. Ağdaşda 1 saylı orta məktəbi bitirmişdir (1947).

Əmək fəaliyyətinə müharibə illərində başlamışdır. Ağdaş radio şəbəkəsinin diktoru işləmişdir (1945-1947). Sonra Ağdaş şəhərində və Yeniarx kəndində müəllimlik etmişdir (1947-1949). ADU-nun filologiya fakültəsində təhsil almışdır (1949-1954). Eyni zamanda Bayıldakı 55 saylı orta məktəbdə ədəbiyyat müəllimi olmuşdur. Tələbəlik illərində ilk tənqidi qeydləri "Lenin tərbiyəsi uğrunda" qəzetində dərc olunmuşdur.

Ədəbi fəaliyyətə "Ədəbiyyat qəzeti"nin 4 noyabr 1951-ci il tarixli sayında çap edilən "Dama-dama göl olar" rəyi ilə başlamışdır. Universiteti bitirdikdən sonra "Azərbaycan gəncləri", "İnşaatçı" qəzetlərində məsul katib müavini, ədəbi işçi vəzifələrində işləmişdir (1954-1957). ADU-nun aspiranturasına daxil olmuş, "F.Köçərlinin həyat və yaradıcılığı" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə etmişdir (1960).

"Kommunist" qəzeti redaksiyasında mədəniyyət şöbəsinin müdiri işləmişdir (1959-1961). Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun sovet ədəbiyyatı şöbəsində kiçik elmi işçi, şöbə müdiri və institutun elmi katibi (1961-1971), Azərbaycan EA Nizami adına Azərbaycan Dövlət Ədəbiyyat Tarixi Muzeyinin direktoru (1971-1986), Azərbaycan Ədəbiyyat Fondunun sədri işləmişdir (1982-1986).

AMEA Rəyasət Heyətinin üzvü və Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun direktoru olmuşdur (2003-2012). "Çoxmillətli sovet ədəbiyyatı tarixi"nin, ikicildlik "Azərbaycan sovet ədəbiyyatı tarixi"nin müəlliflərindən və redaktorlarından biri, çoxcildlik "Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi"nin baş redaktorudur. Ali məktəblərdə mühazirələr oxumuşdur. Təfəkkür Universitetində filologiya kafedrasının müdiri olmuşdur (2002). 30 cildlik "Türk dünyası ədəbiyyatı" ensiklopediyasının respublika üzrə məsul əlaqələndiricisi idi.

Azərbaycan EA Ədəbiyyat, Dil və İncəsənət bölməsinin rəhbəri olmuşdur (1987-2001). Azərbaycan EA partiya komitəsinin katibi (1978-1979), Azərbaycan KP Bakı şəhər komitəsinin plenum üzvü, 26 Bakı komissarı rayon komitəsinin büro üzvü seçilmişdir (1978-1981). Yazıçılar İttifaqı nəzdində tənqid və ədəbiyyatşünaslıq şurasının (1965-1985), SSRİ EA nəzdində humanitar elmlərə dair tədqiqatları əlaqələndirmə Şurasının, Azərbaycan EA Rəyasət Heyətinin üzvü, "Xəbərlər" (Ədəbiyyat, Dil və İncəsənət seriyası) jurnalının baş redaktoru, Azərbaycan Mədəniyyət fondunun sədri (1987-1990), ədəbiyyat üzrə ixtisaslaşdırılmış müdafiə şurasının sədri (1993-cü ildən), "Ədəbiyyat və incəsənət" qəzeti redaksiya heyətinin, Dövlətnəşrkomun metodiki şurasının, C.Cabbarlı adına "Azərbaycanfılm" studiyasının bədii şurasının, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının, "Vətən" cəmiyyəti idarə heyətinin, respublika "Bilik" cəmiyyəti plenumunun üzvü, Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası Baş redaksiyasının məsləhətçisi, Sovet-Pakistan Dostluq Cəmiyyəti Azərbaycan şöbəsinin sədr müavini kimi fəaliyyət göstərmişdir.

Bakıda bədii ədəbiyyatda realizm (1966), romantizm (1972) məsələlərinə, Moskvada, Kiyevdə, Tbilisidə, Alma-Atada, Düşənbədə qarşılıqlı ədəbi əlaqələr problemlərinə həsr edilmiş simpoziumlarda (1978, 1980, 1983, 1986, 1989) məruzəçi olmuşdur. Birinci Millətlərarası Azərbaycan Konqresində "Azərbaycan ədəbiyyatı tarixinin yazılması prinsipləri" (Qayseri, 1990), Azərbaycan Mühacirət Ədəbiyyatı simpoziumunda "Azərbaycan ədəbiyyatında qürbət lirikası" (Bakı, 1991), Üçüncü Uluslararası türk kültürü konqresində "Əhməd Cavadın yaradıcılığında türkçülük idealları" (Ankara, 1996), Beynəlxalq Nizami konqresində "Nizami və Gəncə" (Təbriz, 1993), Beynəlxalq Füzuli konqreslərində "Hədiqətüs-süəda"nın fikri-bədii vüsəti (Tehran, 1995), "Aşiqanə sözün bənzərsiz ustadı" (Ankara, 1996), Dördüncü Uluslararası Türk Kültürü Konqresində "Azərbaycan dilinin terminoloji lüğətləri" (Ankara, 1997) mövzularında məruzələr etmişdir. Çexiya, Slovakiya, Yuqoslaviya, Yunanıstan, Danimarka, İran, İraq, Səudiyyə Ərəbistanı, ABŞ, Çin və Yaponiyada beynəlxalq ədəbi-elmi və siyasi məclislərdə məruzə ilə çıxış etmişdir.

1958-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin , 1960-cı ildən Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvüdür.

15 mart 2012-ci ildə Bəkir Nəbiyev Bakı şəhərində vəfat edib.[1]

Mükafatları[redaktə | əsas redaktə]

  • "Qızıl qələm" mükafatı laureatıdır — 1972
  • Azərbaycan SSR Dövlət mükafatı — 1978[2]
  • Azərbaycan SSR Ali Sovetinin Fəxri Fərmanı — 16.01.1981[3]
  • SSRİ–nin "Xalqlar dostluğu" — 1986
  • "Hacı Zeynalabdin Tağıyev" — 1993
  • "Məmməd Araz" mükafatlarına — 1994
  • "Ustad" Ali mükafatına — 1997
  • Beynəlxalq TİKA mükafatına — 2000
  • Azərbaycanın "Şöhrət" — 2000
  • Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fəxri Diplomu — 2010[4]

Xatirəsi[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanın görkəmli ədəbiyyatşünası, akademik Bəkir Əhməd oğlu Nəbiyevin xatirəsini əbədiləşdirmək məqsədilə 4 aprel 2013-cü ildə Azərbaycan Respublikası Prezidenti Sərəncam imzalamışdır.[5]

Əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

  1. Görkəmli tənqidçi və ədəbiyyatşünas. Bakı: Azərnəşr, 1963, 162 səh.
  2. Müasirlik və sənətkarlıq uğrunda. Bakı: Azərnəşr, 1966, 127 səh.
  3. Sovet Azərbaycanı: Ədəbiyyat və incəsənət 50 ildə Bakı: Azərnəşr, 1970, 103 səh. (şərikli)
  4. Süngüyə çevrilmiş qələm. Bakı: Azərnəşr, 1970, 214 səh.
  5. Ədəbi düşüncələr. Bakı: Gənclik, 1971, 160 səh.
  6. Nizami adına Azərbaycan ədəbiyyatı muzeyi. Müxtəsər bələdçi. Bakı: Elm, 1975, 34 səh.
  7. Tənqid və ədəbi proses. Bakı: Azərnəşr, 1976, 153 səh.
  8. Böyük Vətən müharibəsi və Azərbaycan ədəbiyyatı. Bakı: 1977, 329 səh.
  9. Təzə izlər sorağında. Bakı: Yazıçı, 1979, 216 səh.
  10. Kamalın təntənəsi. Bakı: Yazıçı, 1981, 397 səh.
  11. Müasirlərimiz bədii ədəbiyyatda. Bakı: Bilik, 1983, 69 səh.
  12. Ədəbiyyat (V sinif üçün dərslik). Bakı: Maarif, 1984, 304 səh. (şərikli).
  13. Söz ürəkdən gələndə. Bakı: Yazıçı, 1984, 284 səh.
  14. Mənalı ömürdən səhifələr. Firidun bəy Köçərli. Bakı: Gənclik, 1984, 227 səh.
  15. Roman və müasir qəhrəman. Bakı: Yazıçı, 1987, 295 səh.
  16. Özümüzdən başlayaq. Bakı: Elm, 1980, 292 səh., 3.200 nüs.
  17. Əhməd Cavad. Bakı: Gəncə nş, 1993, 128 səh.
  18. Almaz ildırım. Bakı: Sabah, 1994, 260 səh.
  19. Ölümsüzlüyün sirri. Bakı: Elm, 1994, 200 səh.

Filmoqrafiya[redaktə | əsas redaktə]

  1. Söz əsrlərlə yaşayır (film, 1979)
  2. Şeirin xəzrisi (film, 2000)
  3. Üç zirvənin fatehi (film, 2008)

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]