Başcıqlı çoğan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Başcıqlı çoğan
Elmi təsnifat
Aləmi:Bitkilər
Şöbə:Örtülütoxumlular
Sinif:İkiləpəlilər
Yarımsinif:Kariofillid
Sıra:Qərənfilçiçəklilər
Fəsilə:Qərənfilkimilər
Cins:Çoğan
Növ: Başcıqlı çoğan
Elmi adı
Gypsophila capitata Bieb.
Commons-logo.svg
Şəklin VikiAnbarda
axtarışı
IPNI  ???

Başcıqlı çoğan (lat. Gypsophila capitata) — qərənfilkimilər fəsiləsinin çoğan cinsinə aid bitki növü. IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Nəsli kəsilmək təhlükəsində olanlar" kateqoriyasına aiddir – EN B1 ab (iii)+ 2 ab (iii).

Təbii yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Böyük Qafqazın Quba sahəsində, Qobustanda, Xəzəryanı ovalıqda yayılmışdır.

Botaniki təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Çoxillik ot bitkisidir, 20-40 (60) sm hündürlükdədir. Yarpaqları çılpaq, qalın, xətvari-bizəoxşar, uzunluğu 1-2,5 (3) sm, eni 1 mm-ə qədər, göyümtüldür. Gövdənin və budağın qutarcağında diametri 6-12 (15) mm olan, şarşəkilli, başcıqlı çiçəkləri var. Kasacığın uzunluğu 3,5 mm-ə çatır, zəngiçiçəyinə oxşayır. Ləçəkləri ağ, uzunluğu 5 mm-ə çatır, xətvari-uzunsovdur. Qutucuq yumurtaşəkilli-şarşəkillidir, diametri 2,5 mm-ə çatır, birtoxumludur, toxumları yastı, şarşəkillidir, diametri 1,5 mm-ə çatır. [1][2]

Ekologiyası[redaktə | əsas redaktə]

İyun-avqust aylarında çiçəkləyir. Aşağı və orta dağ qurşaqlarında gili və daşlı yamaclarda, quru çaylarda və arxalarda rast gəlinir. [1] [3][4] Populyasiyanın növləri azalır, yayılma ərazisi məhdudlaşır. Məhdudlaşdırıcı amillər iqlim və antropogen amillərdir (otarılma, tapdalanma nəticəsində yaşayış ərazisinin deqradasiyası). Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər aparılmır.[5] Yayılma yerlərində antropogen təsiri azaltmaq məqsədi ilə yasaqlıqların təşkili, populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, toxumlarının toxum banklarında saxlanılması, bərpasının təmin edilməsi, yeni yayılma yerlərinin axtarılması təklif olunur.

Azərbaycanda yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanın nadir bitki növüdür. Qafqaz endemikidir.[6][7] Regional IUCN Statusu-NT. [8]

İstifadəsi[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 Флора Азербайджана, 1952
  2. Гроссгейм А.А., 1952
  3. Ахундов Г.Ф., 1972
  4.  Алиев Д.А., 1971
  5. Гахраманова М.Х., 2002
  6.  Azərbaycan Respublikasının Qırmızı Kitabı. Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və göbələk növləri, II nəşr, Bakı-2013
  7.  http://redbook.az/?options=project&id=Ba%C5%9Fc%C4%B1ql%C4%B1%20so%C4%9Fan
  8.  Schtaz G., Shulkina T., Solomon J., 2013

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]