Baba bəy Behbud

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Baba bəy Behbud
Baba Mustafa oğlu Behbudov
Baba bəy Behbud.jpg
Doğum tarixi 1897(1897-İfadə xətası: "{" punktuasiyasının tanınmayan simvolu.-{{{3}}})
Doğum yeri Şuşa, Şuşa qəzası, Yelizavetpol quberniyası, Rusiya imperiyası
Vəfat tarixi 10 iyul 1970(1970-07-10)
Vəfat yeri İstanbul, Türkiyə
Mənsubiyyəti azərbaycanlı
Qoşun növü Süvari alay
Xidmət illəri 19181955
Rütbə Polkovnik
Təltifləri Türkiyənin “İstiqlal” ordeni

Baba bəy Behbud (d. 1897, Şuşa, Şuşa qəzası, Yelizavetpol quberniyası, Rusiya imperiyasıö. 10 iyul 1970, İstanbul, Rusiya imperiyası) — Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ordusunun zabiti, hərbi mühacir, Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin polkovniki, Türkiyə İstiqlaliyyət müharibəsinin iştirakçısı[1].

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Baba bəy Behbud 1897-ci ildə Şuşada anadan olmuşdur. Azərbaycanın məşhur nəsillərindən olan, adını Qarabağ xanlığının qurucusu Pənahəli xanın qardaşı, Qarabağ xanlığı ordusunun sərkərdəsi Behbudəli bəy Sarıcalı Cavanşirdən alan, Azərbaycan üçün görkəmli şəxsiyyətlər yetişdirmiş Behbudovlar nəslinin bir nümayəndəsidir.[2] Atası Mustafa bəy Behbudov Qarabağda sayılıb-seçilən şəxslərdən olmuşdur. Baba bəyin anasının adı Mina, əkiz bacısının adı Afər, böyük bacısının adı isə Ağca olmuşdur[1].

Döyüş yolu[redaktə | əsas redaktə]

AXC dövründə[redaktə | əsas redaktə]

28 may 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qurulduqdan sonra Gəncədə yaradılan hərbi məktəbdə təhsil almışdır. Azərbaycan Cümhuriyyəti ordusunda xidmətə Qarabağ süvari alayında zabit olaraq başlamışdır.[2] Bir zabit olaraq 1918-ci ilin sonlarından etibarən Qarabağda erməni separatçıların zərərsizləşdirilməsi, Şuşada və ətraf bölgələrdə asayişin bərqərar olmasında böyük xidmətlər göstərmişdir. 1919-cu ilin yanvar ayında keçirilən baxış yoxlaması zamanı Baba bəyin xidmət etdiyi süvari alayı göstərdikləri xidmətə görə hərbi nazirin şəxsi təşəkkürünü almışdır.[2]

1919-cu il martın 21-də Novruz bayramı gecəsində silahlanmış erməni-daşnak qüvvələri Qarabağın bir sıra məntəqələriylə bərabər Əsgəranda yerləşən Cavanşir piyada alayının mövqelərinə qəflətən hücum edib postlarda olan azsaylı qüvvələri məhv edərək, Əsgəran yolunu bağlayırlar. Bununla da XankəndiŞuşada yerləşən hərbi qarnizonlar çətin vəziyyətə düşür. 1920-ci il martın 26-da general-mayor Həbib bəy Səlimov Ağdama gəlir. 29 mart tarixindən etibarən Qarabağın general qubernatoru Xosrov bəy Sultanovun və general mayor Həbib bəy Səlimovun başçılığıyla Azərbaycan ordusu Əsgəran istiqamətində general Dronun qoşunlarına qarşı genişmiqyaslı hücuma başlayır. Milli ordunun gənc zabiti Baba bəy Behbud da Qarabağ süvari alayının tərkibində bu döyüşlərdə iştirak edərək böyük şücaətlər göstərir[1].

Sovet işğalına qarşı mübarizəsi[redaktə | əsas redaktə]

28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan bolşeviklər tərəfindən işğal edildikdən sonra ölkədə olduqca acınacaqlı bir vəziyyət yaranır. 29 may 1920-ci ildə Gəncə üsyanı başlayır. Üsyan amansızca yatırıldıqdan sonra 5 iyun 1921-ci ildə Nuru Paşanın komandanlığı ilə Qarabağda bolşeviklərə qarşı ikinci bir üsyan dalğası başlanır. Baba bəy Behbud da Qarabağ süvari alayının tərkibində üsyana qatılır. Nuru Paşanın çağırışıyla Dağıstan üsyançıları da Qarabağ üsyançılarına qoşulur. Üsyançılar iyunun 6-da Şuşada sovet hökumətini devirib Şuşa İnqilab Komitəsinin üzvlərini həbs edirlər. XI Qızıl ordunun II süvari korpusu və 32-ci atıcı diviziyasının hissələri iyun ayının 10-da Qarabağ üsyançılarının üzərinə hücuma keçirlər. Gəncədə düşmən tərəfdən 8 min, milli qüvvələr tərəfdən 13 min nəfər insanın həlak olmasıyla nəticələnən üsyan Qarabağda da böyük amasızlıqla yatırılır. Düşmən qüvvələri iyunun 10-da BərdəTərtəri, 11-də Ağdamı, 14-də XankəndiniŞuşanı ələ keçirirlər.

Baba bəy Behbud Azərbaycan Cümhuriyyəti ordusunun süvari və piyada alaylarının sağ qalan əsgərləriylə birgə, polkovnik Nuh bəy Sofiyevin komandanlığında Qaryagin və Cəbrayıl istiqamətində geri çəkilərək Araz çayını keçib İran ərazisinə daxil olurlar. Burada polkovnik Nuh bəy Sofiyev komandanlığı polkovnik Səməd bəy Rəfibəyliyə verib ordudan ayrılır[1].

Türkiyə ordusunda xidməti[redaktə | əsas redaktə]

1920-ci ilin iyun ayının sonlarında Baba bəy Behbudun da sıralarında olduğu Azərbaycan birlikləri Türkiyə ordusunun böyük ehtiyac duyduğu səhra topu çaxmaqlarıyla Həsənqala istiqamətində hərəkət edirlər, 31 iyunda Həsənqalaya, daha sonra isə Ərzuruma daxil olub Soyuq Cermik bölgəsində qərargah qururlar. Burada bir müddət qaldıqdan sonra Türkiyə Böyük Millət Məclisinin qərarıyla 56 nəfəri (və yaxud 65 nəfəri) zabit olmaqla 1200 nəfərlik süvari və piyada alayı Kazım Qarabəkir paşanın komandanlıq etdiyi Şərq ordusunun sıralarına qəbul olunurlar.

Qarabağ süvari alayının bölük komandiri olan gənc zabit Baba bəy Behbud bir müddət 12-ci tümənin, daha sonra isə Qarsın mühasirə hərəkatında iştirak edəcək olan 9-cu tümənin tərkibinə verilir. [2]15-ci süvari alayının bölük komandiri vəzifəsini icra edir. 1920-ci ilin payızından başlayaraq, 1921-ci ilin əvvəllərinə qədər Şərqi Anadolunun ermənilərdən təmizlənməsiylə sona çatan Doğu hərəkatında igidliklə vuruşur. Sarıqamışın, Qarsın, Gümrünün geri alınmasında iştirak edir. Şərqi Anadolunun ermənilərdən təmizlənməsiylə başa çatan Doğu Hərəkatından sonra, Baba bəy Azərbaycan birliklərinin tərkibində batı cəbhəsinə göndərilir. Burada İzmirin yunan işğalından azad edilməsi ilə nəticələnən böyük savaşda Azərbaycan birlikləri böyük qəhrəmanlıqlar göstərir. Bu döyüşlərdə Baba bəy Behbudun süvari bölüyü düşmənin arxasına keçərək, düşmənə ağır zərbələr vurur. Baba bəy Behbud İzmirə ilk daxil olan süvari birliyin tərkibində olur. Qurtuluş savaşında göstərdiyi igidliklərə görə Baba bəy Behbud Mustafa Kamal Atatürk tərəfindən “İstiqlal” ordeniylə təltif edilir. Savaşdan sonra 1925-ci ilin fevral ayında Türkiyənin Güney doğusunda başlayan “Şeyx Səid” üsyanının, daha sonra isə 1926-cı ildə kürd aşirətlərinin başlatdığı 1-ci Ağrı, 1927-ci ildə 2-ci Ağrı üsyanının yatırılmasında iştirak edir.[2]

Türkiyə vətəndaşlığına qəbul edildikdən sonra 1928-ci ildə İstanbulda Ali Hərbi Akademiyaya daxil olur. Təhsilini bitirdikdən sonra Azərbaycan Cümhuriyyəti ordusunda birgə xidmət etdikləri bir neçə zabitlə orduda qalaraq hərbi xidmətlərini davam etdirirlər. Sonralar həmin zabitlərdən Səməd Sayqın (Rəfibəyli), Cahangir Berker (Novruzov), Hüseyn Turqut general, Yunis Xəzərli (Şəkərov), Məhəmməd Ağpolad, Aslan Berkan, Firudin Bəy Daryalı, Saleh Aksoy (Sultanzadə) polkovnik rütbəsinədək yüksəlirlər.

Gənc zabit Baba bəy Behbud hərbi xidməti boyunca müntəzəm olaraq təltif olunur. 1933-cü ildə kapitan, 1940-cı ildə mayor, 1944-cü ildə polkovnik-leytenant rütbəsi ilə təltif olunan Baba Behbud 1948-ci ildə xidmətləri nəzərə alınaraq, Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin komandanlığı tərəfindən polkovnik rütbəsinə layiq görülərək, Ankarada süvari alayının komandiri vəzifəsinə təyin olunur. 1955-ci ildə təqaüd yaşına çatdığı üçün ehtiyyata buraxılır[1].[2]

Mühacirətdəki fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Türkiyədə yaşadığı müddətdə azərbaycanlı mühacirlərlə sıx əlaqədə olur. Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin yaxın silahdaşlarından olan polkovnik Baba bəy Behbud Azərbaycan Kültür Dərnəyinin qurulmasında və fəaliyyətində yaxından iştirak edir. 1957-ci və 1958-ci illərdə Azərbaycanlı mühacirlərin çıxardığı “Azərbaycan” dərgisində silahdaşları general Cahangir Berkerin və polkovnik Aslan Berkanın vəfatı ilə bağlı məqaləsi dərc olunur[1].

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Polkovnik Baba bəy Behbud İstanbulda Ekinci ailəsindən Belkıs xanımla ailə həyatı qurur. Bu nikahdan övladları olmur. Belkıs xanımın kiçik bacısı Günay xanımı övladlığa götürürlər. Günay xanım Ankara şəhərində yaşayır. Ömər, Mustafa adlı oğlu, Pıtırcık adlı qızı var.

Ölümü[redaktə | əsas redaktə]

Polkovnik Baba bəy Behbud 10 iyul 1970-ci ildə İstanbulda vəfat etmişdir. Mərhumun cənazə namazı Şişli məscidində qılındıqdan sonra xüsusi mərasimlə İstanbulda Feriköy məzarlığında dəfn edilib.[2]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 İstiqlal savaşçısı - polkovnik Baba bəy Behbud
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Dilqəm Əhməd. "Bir ildən yüz ilə". — Bakı: "TEAS Press", 2018. — Səhifələrin sayı: 228. — Səh.: 32.  — ISBN 978 9952 310 47 4.