Baharlı mağarası

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Baharlı mağarası
türkm. Baharly
Kow Ata Underground Lake.jpg
38°18′04″ şm. e. 57°31′06″ ş. u.
Ölkə Türkmənistan Türkmənistan
ŞəhərBaharlı
Dərinliyi69 m
Uzunluğu250 km
Sahəsi75 000 m²
Aid suxurlarƏhəngdaşı
İşıqlandırmaElektrik
Baharlı mağarası (Türkmənistan)
Gfi-set01-cave red.svg

Baharlı (Baharden) — Türkmənistan ərazisində karst mağarası. Mağara Axal vilayətinin Baharlı şəhərindən 19 km cənub-şərqdə, Aşqabad şəhərinin 120 km-də, Kopetdağ dağlarının şimal ətəklərində yerləşir.

Kəşf olunma tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Mağara artıq XVIII əsrdən məlumdur[1]. Mağara və daxilində olan göl haqqında ilk elmi məlumat 1886-cı ilə təsadüf edir[2]. 1896-cı ildə yerli qəzetlərin birində mağara və göl haqqında geniş məlumat çap edilmiş və o vaxtdan bu ərazi aşqabadlıların sevimli məkanına çevrildi[2]. 1976-cı ildə mağara geoloqlar tərəfindən araşdırılmış, sonralar isə Aşqabad speleoloqları mağaranı tədqiq etmiş. V.H. Dublyanski mağaranı geniş təsvir etmiş[3]

Ümumi məlumat[redaktə | əsas redaktə]

Mağara Koy silsiləsində, Duqun dağı ətəyində yerləşir[3][2]. Mağara girişindən 800 metr aralı, dərin dərə ilə Koy çayı axır. Bu çay mağara daxilindəki göl suyunun yer səthinə çıxışıdır[2]. Beş girişi olan mağara əsas böyük əhəngdaşlı zaldan ibarətdir. Zal 55 metr dərinlikdə yerləşir. Eni 50 metr, uzunluğu 250 metr və hündürlüyü 26 metrdir[4]. Mağara dibi meyillidir və çoxlu qırıntı məhsullarından və müxtəlif orqanizimlərə məxsus quanodan ibarətdir.[1]. Mağaranın cənub-şərqində yer altı Kou-Ata gölü yerləşir. Gölün uzunluğu 75 metr, eni isə 23 metrdir. Dərinliyi 14 metr olan gölün sahəsi 3000 м²-dir[5]. Suyun həcmi — 6,5 min м³-dir[3]. Gölün suyu yetərincə yüksəkdir (37°С) və mineralaşma dərəcəsi azdır. Ortalama 2,63 q/l suda silisium turşusu (147 mq/l), stronsium (50,6 mq/l) və sulfid turşusu (10,5 mq/l) var. Ümumən 25 element aşkar olunmuş[3]. Mağara havası yetərincə sulfid turşusu buxarı ilə doymuş. Nisbi rütubətlənmə 100 % yaxındır[3].

Mağara ölkə üzrə tanınmış istirahət mərkəzi hesab olunur. Mağara girişindən gölə qədər beton pilləkənlər mövcuddur. Xüsusi yerlərdə geniş müşahidə meydançaları qurulmuş.[6] Elektriklə təchiz olunmuş mağaraya ekskursiyalar təşkil olunur. Qayıqla göldə üzmək mümkündür[4][1].«Koy-Ata» gölünün adı türkmən dilindən tərcümədə "mağaranın atası" mənasını verir[7]. Göldə çimmək orqanizimə müsbət təsir göstərir və qan dövranını yaxşılaşdırır. Son on illikdə gölün su səviyyəsi yetərincə yüksəlmiş.[8]

Faunası[redaktə | əsas redaktə]

Mağara daxilində yarasa, gəmircilər, göyərçin, daşğqarğası, dra-dra göycəqarğa və yaşayaır. Həmçinin onurğasızların 50 növünə mağara daxilində rast gəlinib. Orqanizimlərin qalıqları 1300 m² sahəyə, 670 м³ həcmə malikdir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1 2 3 Словарь современных географических названий.
  2. 1 2 3 4 Бахарденское подземное озеро
  3. 1 2 3 4 5 Крупнейшие пещеры Средней Азии
  4. 1 2 География. Современная иллюстрированная энциклопедия.
  5. БСЭ
  6. http://www.centralasia-adventures.com/ru/sights/bakharden_cave.html
  7. Природа Туркмении
  8. http://arzuw.news/2792/bahardenskaya-peschera-podzemnaya-lechebnica-kopetdaga.html