Bakı Avtomobil Zavodu

Bakı Avtomobil Zavodu
Ümumi məlumatlar
Sənaye	maşınqayırma
Məhsulları	Yük maşını, avtobus
Təsis tarixi	1978
Baş qərargahın yeri	SSRİ Azərbaycan Respublikası

Bakı Avtomobil Zavodu (rus. Бакинский автомобильный завод (БакАЗ)); 1978–1991-ci illərdə Bakı İxtisaslaşdırılmış Avtomobillər Zavodu (rus. Баки́нский заво́д специализи́рованных автомоби́лей (БЗСА)) — 1978-ci ildə yaradılmış avtomobil zavodu.

Zavod fəaliyyət göstərdiyi bütün dövr ərzində əsasən PAZ avtobuslarının şassisi əsasında ixtisaslaşdırılmış izotermik yük furqonlarının və avto-refrijeratorların istehsalı ilə məşğul olurdu.

Tarixi

Sovet dövrü (1978-1991)

Bakı istehsalı olan PAZ-37421 furqonu.

BakAZ-3742 avto-refrijeratoru.

Müəssisə 1978-ci ildə SSRİ Avtomobil Sənayesi Nazirliyinin qərarı ilə Bakı Avtomobil Ehtiyat Hissələri Zavodunun bazasında yaradılmışdır. Zavodun yaradılmasında məqsəd Pavlovsk Avtobus Zavodunun istehsal gücünün bir hissəsini Bakıya köçürmək və genişləndirmək, həmçinin PAZ-3742 markalı avto-refrijeratorların və PAZ-37421 markalı izotermik yük furqonlarının istehsalını artırmaq idi.

İstehsalın qurulması Pavlovsk Avtobus Zavodunun mühəndisləri ilə sıx əməkdaşlıq şəraitində həyata keçirilmişdir. 1978–1979-cu illərdə PAZ Bakıya qaynaq edilmiş kuzovlar və maşın dəstləri (maşın komplektləri) göndərirdi.

1980-ci ildən etibarən Bakı Zavodu SSRİ-də bu tip furqonların yeganə istehsalçısına çevrildi. 1989-cu ildə Bakı zavodunun konstruktor bürosu tərəfindən model modernləşdirildi və PAZ-37421-01 indeksini aldı. Konstruktorlar kuzovun metal sərfiyyatını 300 kq azaltmağa və avtomobilin yükqaldırma qabiliyyətini 500 kq artırmağa nail oldular.

Sovet istehsalı olan avto-refrijeratorların yığılması 1991-ci ilə qədər davam etdi və SSRİ-nin qəti süqutu ilə eyni vaxtda dayandırıldı. Bakıda istehsal olunan furqonların arxa qapısında zavodun orijinal emblemi olan Xəzər dənizinin dalğaları fonunda tarixi Qız qalasının silueti həkk olunurdu.

Müstəqillik dövrü (1991 – 2000-ci illərin əvvəlləri)

1991-ci ildə SSRİ-nin süqutundan sonra müəssisənin adı BakAZ (Bakı Avtomobil Zavodu) olaraq dəyişdirildi. Dərin iqtisadi böhran və logistika zəncirinin pozulması şəraitində fəaliyyətini davam etdirən zavod istehsal profilini dəyişməyə cəhd göstərdi.

Anbarlarda qalan yüzlərlə PAZ-3742 avto-refrijeratorunun qapalı kuzovları əsasında zavodda BakAZ-3219 indeksli, improvizə edilmiş sərnişin avtobusları yığılmağa başlandı (sənədlərdə — "xüsusi sərnişin avtonəqliyyat vasitəsi"). İşçilər kuzovların yan hissələrində pəncərələri əl ilə kəsir və sərnişin oturacaqları quraşdırırdılar. Təhlükəsizlik səviyyəsinin aşağı olması səbəbindən bu avtobuslar Rusiya Federasiyasında rəsmi dövlət ekspertizasından keçmədi, lakin kiçik partiyalarla Qafqazın və MDB-nin müxtəlif bölgələrinə göndərilirdi.

BakAZ-3219 bazasında, həmçinin, Birinci Qarabağ müharibəsinin ehtiyacları üçün səyyar tibbi laboratoriyalar da istehsal olunurdu. Bu modelin istehsalı 1991–1993-cü illərdə davam etmişdir.

Birgə fəaliyyət çərçivəsində "Avtodizayn" Konstruktor Bürosu (Naberejnıye Çelnı) ilə zavod BZSA-4706 adlı unikal hibrid yük avtomobilini hazırladı. Bu avtomobil ZİL-in şassi elementləri, PAZ-672-nin V8 mühərriki və digər aqreqatları, həmçinin MAZ-5551 ağır özüboşaldan yük avtomobilinin kabinəsi əsasında yığılmışdı. 1990-cı illərin birinci yarısında bu modeldən bir neçə yüz ədəd istehsal edilmişdir.

1990-cı illərin ortalarında BakAZ Qorki Avtomobil Zavodu ilə müqavilə bağladı və BakAZ-3302 indeksi altında kiçiktonnajlı yük avtomobillərinin iriqovşaqlı ("otvyortka") yığımını təşkil etdi. Bu avtomobillər əsasən Azərbaycanın bələdiyyə və kommunal ehtiyacları üçün tədarük olunurdu. 1990-cı illərin sonlarına doğru Rusiya istehsalı olan maşın komplektlərinin yüksək qiyməti və avadanlıqların ümumi köhnəlməsi səbəbindən istehsal həcmi kəskin azaldı və demək olar ki, tək-tək avtomobillərin yığılması ilə məhdudlaşdı. 2000-ci illərin əvvəllərində zavodun istehsal fəaliyyəti tamamilə dayandırıldı, onun istehsal sahələri isə sonradan kommersiya məqsədli istifadə üçün yenidən təşkil edildi.

2007-ci ildə mətbuatda Azərbaycanın Dövlət Əmlakının İdarə Edilməsi üzrə Dövlət Komitəsinin (DƏİDK) qərarı ilə BakAZ-ın özəlləşdiriləcəyi barədə məlumat yayılmışdı.

Zavodun istehsal etdiyi məhsullar

Model	İstehsal illəri	Təsviri
PAZ-3742 / PAZ-37421	1978–1991	PAZ-672 aqreqatları əsasında istehsal olunan əsas avto-refrijeratorlar və izotermik furqonlar.
PAZ-37421–01	1989–1991	Modernləşdirilmiş, yüngülləşdirilmiş furqon.
BakAZ-3219	1991–1994	Kiçik tutumlu sərnişin avtobusu / sanitar avtomobili.
BZSA-4706	1989–1992	MAZ kabinəsi ilə təchiz edilmiş orta tonnajlı paylayıcı yük avtomobili.
BakAZ-3302	1990-cı illərin ortaları – 2000-ci illərin əvvəlləri	Bakı yığımı olan bortlu yük avtomobili ("QAZel").

İstinadlar

Ədəbiyyat

• Фургон из Баку // За рулём. — 1980. — № 6. — С. 11.
• Адрес производства — Баку // За рулём. — 1982. — № 10.
• Шугуров Л. М. Автомобили России и СССР. Т. 3. — М.: ИЛБИ, 1998. — С. 102—105.
• Канунников С. В. Отечественные легковые автомобили. 1896—2000 гг. — М.: За рулём, 2007. — С. 142.
• Краткий автомобильный справочник НИИАТ. — М.: Транспорт, 1994. — С. 84.