Bank-d'Arqen Milli Parkı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Bank-d'Arqen Milli Parkı
PNBA 43.JPG
BTMB kateqoriyası — II (Milli park)
WLE Austria Logo (no text).svg
Sahəsi
  • 12.000 km²
  • 1.200.000 ha
Mütləq hündürlüyü 21 m
Yaradılma tarixi 1978
Yerləşməsi
20°14′04″ şm. e. 16°06′32″ q. u.
Ölkə
pnba.mr/pnba/
Bank-d'Arqen Milli Parkı xəritədə
Bank-d'Arqen Milli Parkı
Bank-d'Arqen Milli Parkı
Rəsmi adıBanc d'Arguin National Park
TipiTəbii
Kriteriya(ix), (x)
Tarixi1989 (13-sessiya)
İstinad nöm.506
ÖlkəMavritaniya Mavritaniya
RegionƏrəb ölkələri
Rəsmi adıParc National du Banc d'Arguin
Tarixi22 oktyabr 1982
İstinad nöm.250[1]
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Bank-d'Arqen Milli Parkı (ərəb. حوض أركين‎‎) — Qərbi Afrikada, Mavritaniyanın qərb sahilindəki Nuakşot və Nuadibu şəhərləri arasında yerləşən milli park. UNESCO-nun Ümumdünya irsi olan park, köçəri quşlar, o cümlədən qızılqaz, qaraca lilcüllüt, qutansusüpürənlər üçün əsas böyümə yeridir. Quşların yaşayış yerlərinin çox hissəsi qumlu sahillərdədir. Ətraf sular Afrikanın qərbindəki ən zəngin balıq ovu yeridir və bütün qərb bölgəsi üçün yuva yeri kimi xidmət edir.

Bank-d'Arqen Milli Parkı həm təbii sərvətləri, həm xalq təsərrüfatına əhəmiyyətli dərəcədə töhfə verən[2] balıqçılığı qorumaq və elmi və estetik cəhətdən dəyərli geoloji ərazilər kimi, geniş ictimaiyyətin maraqları və istirahəti üçün 1976-cı ildə qurulmuş təbiət qoruğudur.

Parkın geniş vattaları, Avropanın şimalından, SibirdənQrenlandiyadan gələn iki milyondan çox köçəri sahil quşunu ev ilə təmin edir. Bölgənin mülayim iqlimi və insan fəaliyyətinin olmaması parkı bu növlər üçün dünyanın ən vacib yerlərindən birinə çevirir. Parkda yuva quran quş populyasiyası da çox sayda olması və müxtəlifliyinə görə diqqət çəkir. Ərazidə yaşayan 15 növə aid 25.000 ilə 40.000 cüt arasındakı quş populyasiyası Qərbi Afrikadakı su quşlarının ən böyük koloniyasının təşkil edir.[3]

Qoruma[redaktə | əsas redaktə]

Bank-d'Arqen Milli Parkının geniş vattaları yer üzündəki ən təmiz dəniz sahili sığınacaqlarıdır. Burada, Şərqi Atlantik uçuş marşrutu boyunca yerləşən digər sahillərlə müqayisədə insan təsiri hələ də minimum səviyyədədir. Park ərazilərində balıq tutmağa nisbətən ibtidai texnika və vasitələrdən istifadə etməklə yalnız kiçik yerli icmaya icazə verilir. Bölgədə motorlu qayıqlardan istifadəyə icazə yoxdur. Lakin son on ildə beynəlxalq köpəkbalığı / skat bazarı Milli Parka yol tapmışdır. İcazə verilməsə də, yerli sakinlər bu növləri hədəf almağa başlayır. Bu, parkın qorunması ilə bağlı bəlkə də ən çətin məsələdir.

Əhali[redaktə | əsas redaktə]

Yerli əhali, parkın yeddi kəndində yaşayan və təxminən 500 nəfərə yaxın əhalisi olan İmragen qəbiləsindən ibarətdir. Onlar təsərrüfatı yaşayış yerində ənənəvi metodlardan istifadə edərək balıq ovuna əsaslanır.

Fauna[redaktə | əsas redaktə]

Park, dünyadakı balıqyeyən quşların ən çox şaxələnmiş icmalarından biridir.[2] Ərazidə həm paleoarktik, həm də afrotropik aləmləri təmsil edən ən az 108 quş növü qeyd edilmişdir. Parkda qışlayan sahil quşlarının sayı üç milyondan çoxdur və onlara adi qızılqaz (Phoenicopterus roseus), yaxalıqlı bozca (Charadrius hiaticula), xallı qonurqanad (Pluvialis squatarola), İslandiya qumluqcası (Calidris canutus), otluq ilbizcüllütü (Tringa totanus) və kiçik oxcüllüt (Limosa lapponic ) daxildir.[4]

Dəniz məməlilərindən isə nəsli kəsilməkdə olan növlər burada il boyu görünə bilər. Bunlara misal olaraq, Monax suitisi, Qozbel delfinAfalinləri göstərmək olar.[5] Burada görünən digər növlərə qatil balina, qrind, boz delfin, adi delfin və iridiş delfin daxildir. Fin balinalarıdəniz donuzlarının da ərazini ziyarət etdiyi məlumdur. Şimal hamar balina[6] və indi məhv olmuş boz balina kimi yüksək sahil balina növlərinin də bir vaxtlar burada göründüyü ehtimal edilir.[7] Sahil və ya dəniz sularında digər bığlı balina növləri də, məsələn, qozbel balina, seyval, göy balina,[8] breyda zolaqlı balinasıbalaca balinalar[9] da görülmüşdür.[10][11]

Bank-d'Arqen, balıqla zəngindir və nadir növ olan Rhynchorhina mauritaniensis-in yalnız bu bölgədə göründüyü məlumdur.[12]

Flora[redaktə | əsas redaktə]

Sahil zolağında bitki örtüyü nadirdir. Silsilələrin ətəyində isə böyük yulğun kolları və cırtdan akasiyalar tapıla bilər. Mərkəzi bölgədə xınagülü, südləyən və tikanlı kollarla qarışıq yüksək otlar böyüyür. Şimalda bitki örtüyü azdır.

İqlim[redaktə | əsas redaktə]

Orbitdən Bank-d'Arqen, 2019

Sahil zonası və ya Sub-Kanariya bölgəsi, Atlantik sahillərinin təxminən 754 kilometr uzunluğuna qədər uzanır. Kanar adalarından üstünlük təşkil edən okean passat küləkləri, nəmli, lakin mülayim bir iqlim yaradaraq, harmattanın təsirini dəyişdirir. Ərazidə yağıntı azdır. Nuadibu şəhərinə ildə orta hesabla üç santimetrdən az olmaqla iyul-sentyabr ayları arasında yağıntı düşür. Temperatur mülayimdir. Nuadibu və Nuakşot üçün maksimum temperatur müvafiq olaraq 28 °C və 32 °C arasında, minimum temperatur isə 16 °C və 19 °C arasındadır.

Geologiya[redaktə | əsas redaktə]

Şimali Bank-d'Arqenin çöküntü profilində dəniz səviyyəsindən (mbsl) 10 metr aşağıda, suyun dərinliyində üzərində geniş karbonat yataqları əmələ gəlmiş düzbucaqlı bir platforma təsvir edilmişdir. Bank-d'Arqenin geniş əraziləri eol mənşəli silikiklastik ilə qarışmış bığayaqlımollusk qalıqlarının üstünlük təşkil etdiyi qarışıq karbonatlı-silikiklastik çöküntülərlə örtülüdür. Bu çöküntülər geniş sahillərdə yığılır və bəzən suyun dərinlyinin 5 mbsl-dən bir neçə on minlərlə kilometrə qədər olduğu sahil zolağına səbəb olur. Sahil kənarı kəskin bir morfoloji addım meydana gətirir, birdən-birə 10–20 mbsl-dən 30-50 mbsl-ə qədər dərinləşir və daxili şelf ətraflarını (<5–10 mbsl) xarici şelfdən ayırır.[13]

Tarix[redaktə | əsas redaktə]

Ərazi zəngin balıqçılıq və strateji mövqeyə malik olduğu üçün Portuqaliya, Fransa, İngiltərə, Brandenburq-PrussiyaHollandiyanın Avropada müstəmləkə gücləri tərəfindən böyük maraq və mübahisəyə məruz qalmışdır.

1445 – 5 fevral 1633 Portuqal hakimiyyəti
5 fevral 1633 – 1678 Holland hakimiyyəti (1665-ci ildə qısa İngilis işğalı).
1 sentyabr 1678 – sentyabr 1678 Fransız işğalı
Sentyabr 1678 Tərk edilmişdir.
5 oktyabr 1685 – 7 mart 1721 Brandenburq (1701-ci ildən Prussiya) hakimiyyəti.
7 mart 1721 – 11 yanvar 1722 Fransız hakimiyyəti
11 yanvar 1722 – 20 fevral 1724 Holland hakimiyyəti
20 fevral 1724 – mart 1728 Fransız hakimiyyəti

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Parc National du Banc d'Arguin". Ramsar Sites Information Service. İstifadə tarixi: 25 aprel 2018.
  2. 1 2 Hoffmann, 1988
  3. IUCN Texniki Qiymətləndirmə, 1989
  4. IUCN, 1987
  5. Hoyt E. "Marine Protected Areas for Whales, Dolphins and Porpoises: A World Handbook for Cetacean Habitat Conservation and Planning". səh. 249. İstifadə tarixi: 25 aprel 2014.
  6. Dyuk Universiteti (2008). "Spatial Ecology of the North Atlantic Right Whale (Eubalaena Glacialis)" (book). ProQuest. İstifadə tarixi: 2015-12-04.
  7. "Climate impacts on transocean dispersal and habitat in gray whales from the Pleistocene to 2100 (PDF Download Available)". ResearchGate.
  8. Blue whale news (2015). "Ten blue whales sighted off Mauritania, probably migrated from Iceland (!)". The Twitter. İstifadə tarixi: 2015-10-15.
  9. WAEREBEEK V.K.; ANDREi M.; SEQUEIRAi M.; MARTIN V.; ROBINEAU D.; COLLET A.; NDIAYE E.P.V. "Spatial and temporal distribution of the minke Whale,Balaenoptera acutorostrata (Lacépede, 1804), in the southernnortheast Atlantic Ocean and the Mediterranean Sea, With reference to stock identity" (PDF). J. CETACEAN RES. MANAGE. l(3): 223–237. İstifadə tarixi: 2014-12-20.
  10. Reichelt M.; Baines M. "Mauritania". İstifadə tarixi: 2015-10-15.
  11. Burton C.; Camphuysen C.J.K. "Sea bird and cetacean surveys in the vicinity of the Chinguetti oil field, offshore Mauritania. March, 2003" (PDF). Bowman Bishaw Gorham and Woodside Energy Pty Ltd. 10 iyun 2007 tarixində orijinalından (PDF) arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 aprel 2014.
  12. Séret, B.; and G. Naylor (2016). "Rhynchorhina mauritaniensis, a new genus and species of wedgefish from the eastern central Atlantic (Elasmobranchii: Batoidea: Rhinidae)". Zootaxa. 4138 (2): 291–308. doi:10.11646/zootaxa.4138.2.4. PMID 27470765.
  13. Klicpera, André; Michel, Julien; Westphal, Hildegard (25 November 2014). "Facies patterns of a tropical heterozoan carbonate platform under eutrophic conditions: the Banc d'Arguin, Mauritania". Facies. 61 (1). doi:10.1007/s10347-014-0421-5.