Baysunqur mirzə (Teymurlu)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Baysunqur Şahruxoğlu səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Jump to navigation Jump to search
Baysunqur mirzə
Doğum tarixi 16 sentyabr 1397[1][2]
Doğum yeri
Vəfat tarixi 20 dekabr 1433[1][2] (36 yaşında)
Vəfat yeri
Vətəndaşlığı
Fəaliyyəti xəttat, Dövlət xadimi, Mesenat
Commons-logo.svg Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Baysunqur mirzə, tam adı Qıyasəddin Baysunqur mirzə (16 sentyabr 1397[1][2], Herat[1][2]20 dekabr 1433[1][2], Herat) — Teymurlu dövlət adamıxəttat. Ədəbiyatın və rəssamlığın qoruyucusu olaraq tanınmışdır.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Əmir Teymurun nəvəsi, Sultan Şahruxun oğlu və tanınmış alim Uluqbəyin qardaşıdır. Anası Gövhərşad xatundur. Gənc yaşda dövlət işləriylə maraqlanmağa başladı ve 1414-cü ildə Tus, NişapurAstrabad baş qubernatorluğuna gətirildi. 1417'de babasıyla birlikte dövlət işlerinin icra Divan-ı Ali-i Əmiriyə girdi ve fiilen vəliəhd oldu.[3] 1420-ci ildə Təbriz, 1431-ci ildə də yeniden Tus, Nişapur və Astrabad baş valiliyinə atandı. Bununla birlikte ümumiyyətlə dövlet mərkəzi Herat'ta kaldı ve babasının seferde olduğu dğvrlərdə ona vəkalət etti. İçkiye düşkünlüğü nədəniyle genç yaşta Herat'ta öldü.

Böyük qardaşı Uluq Beyin riyaziyyat ve astronomideki şöhrətinə karşılık büyük bir xəttat ve sənətlərin qoruyucusu olarak tanındı. Aklam-ı sittə deyilən altı tür yazıyı Şemseddin adlı bir xəttatdan öğrendi ve celi sülüs yazının büyük ustalarından oldu. Herat'taki xüsusi kitabxanasını dövrün seçkin xəttat, minyatürcü, tezhipçi ve dəri sanatçılarını bir araya getirerek bir tür sənət akedemiyası meydana gətirdi. Bu sənətçilərin çoxu çalışmalarında "Baysunguri" takma adını istifadə etmişdir. Şahnamə'nin çeşitli nüsxələrini bir araya gətirərək yeniden təşkil edən Baysungur, Firdovsinin yaşamöyküsünü yazarak kitabın başına əlavə etdi. Annesi Gevherşad'ın 1430'da Məşhəd'de etdirdiyi məscidin yazıtı ve büyük boydaki bir Quran, Baysungur'un ən əhəmiyyətli əsərləridir. kitabə bugünə çatmış,Quran zamanla xarab olmuş ve günümüzə ancak bir neçə sayfası gələ bilmişdir.[4]

Baysungur tarixlə də maraqlanmış ve Əmir Timurun tarixçisi Hafız Əbruya, Fəzlullah Rəşidəddinin Cami üt-təvarix'ini tamamlatmaq üzrə Türk, Monqol və dünya tarixini əhatə edən Zübdetü't-Tevarih-i Baysunguri adıyla bir ümumi tarix yazdırmışdır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • 100 böyük türk. (Azərbaycan dilinə tərcümə edəni Sabir Adil. Redaktoru: Məlik Allahverdiyev), Bakı, 1991. səh.18.