Bella Musayeva

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Bella Musayeva
Bella İskəndər qızı Musayeva
Doğum tarixi 15 oktyabr 1941 (1941-10-15) (78 yaş)
Doğum yeri Gəncə şəhəri
Vətəndaşlığı Azərbaycan Respublikası
Elm sahəsi kimya
Elmi dərəcəsi kimya üzrə fəlsəfə doktoru
Elmi adı dosent
İş yeri Aşqarlar Kimyası İnstitutunda aparıcı elmi işçi
ica.az

Bella İskəndər qızı Musayeva (15 oktyabr 1941) — kimyaçı alim. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının akademik Ə. Quliyev adına Aşqarlar Kimyası İnstitutunun “Transmissiya və sənaye yağlarına aşqarlar və aşqar kompozisiyaları” laboratoriyasında aparıcı elmi işçi, kimya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Bella Musayeva 1941-сi il oktyabrın 15-də Gəncə şəhərində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. 1958-1963-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetində təhsil almışdır. 1962-ci ildə ali təhsil almaqla yanaşı Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Neftkimya Prosesləri İnstitutunda kiçik elmi işçi vəzifəsində işləmiş, 1965-ci ildə isə AMEA-nın Aşqarlar Kimyası İnstitutunda mühəndis, 1980-cı ildən kiçik elmi işçi, 1985-ci ildən böyük elmi işçi və 2003-cü ildən indiyə qədər aparıcı elmi işçi vəzifəsində işləyir. B.İ.Musayeva 1979-cu ildə «Allilaril efirlərinin bəzi çevrilmə məhsullarının sintezi və onların transmissiyada işlənən sürtkü yağlarına aşqar kimi tədqiqi» mövzusunda dissertasiya işini müdafiə etmiş, 2314.01 – “Neft kimyası” üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsinə layiq görülmüşdür. AMEA AKİ-nin Elmi Şurasında onun “Tiokarbon turşularının funksional əvəzli törəmələri transmissiya və sənaye yağları üçün yeyilmə və siyrilməyə qarşı aşqar kimi” doktorluq dissertasiyası mövzusu təsdiq olunub (protokol № 5, 15.05.2002-ci il). 2005-ci ildə dosent elmi adına layiq görülmüşdür.

Elmi fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Bella Musayeva işlədiyi müddətdə molekulunda müxtəlif heteroatomlar (S, P, N, Cl) olan yeni birləşmələr sintez etmiş və onları yeyilmə və siyrilməni azaldan aşqarlar kimi tədqiq edərək quruluşla funksional xassələri arasında qanunauyğunluqları öyrənmişdir. Yeyilmə və siyrilmənin qarşısını alan yüksək təsirli ИХП-14М aşqarının müəlliflərindən biridir. Laboratoriyada yerinə yetirilən yüksək yağlayıcılığı təmin edən aşqarlar və aşqar kompozisiyalarının yaradılması və onların əsasında müasir texnikanın tələblərini ödəyən transmissiya, sənaye və hidravlik yağların işlənib hazırlanması mövzusunun aparıcı icraçılarından biridir. O, Bakı baza yağları əsasında ИГП seriyalı yağların, Тaп-15В (ТМ-3 qrupu) ТАД-17ИХП transmissiya yağlarının, avtomobillərin amortizatorlarında işçi maye kimi istifadə edilən АЖ-12 amortizator mayesinin analoqlarının və hidravlik sistemlərdə istifadə edilən ГТЖ-22 və БСК tipli tormoz mayelərinin yaradılmasında, epixlorhidrin və ikili aminlərin, eləcə də epixlorhidrin və karbon turşularının kalium alkilksantogenatlarla reaksiya məhsullarının tədqiqi, molekulunda xlorsaxlayan mono-, di- və triqliseridlərin sintezi, xlorsaxlayan qliseridlərin ksantogenat, ditiokarbamat və rodanid duzları ilə reaksiyalarının tədqiqi və alınmış yeni qliserin törəmələrinin yağlayıcılıq xassələrinin tədqiqində iştirak etmişdir. Həmçinin Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Elmin İnkişafı Fondunun 2010-cü ildə elan etdiyi qrant müsabiqəsinin qalibi olan “Yerli xammal və yeni aşqar kompozisiyası əsasında gəmi və stasionar elektrik stansiyalarında istifadə edilən gəmi qazturbin yağının yaradılması” adlı (EİF-2010-1(1)-40/35-M-4) layihənin icraçılarından biri olmuşdur.

Elmi əsərləri[redaktə | əsas redaktə]

Bella Musayeva 110 elmi əsərin, o cümlədən 17 müəlliflik şəhadətnaməsi, 32 Az. patenti, 2 Rusiya Federasiyası patenti, 24 məqalənin müəllifidir. Məqalələrdən 4-ü beynəlxalq bazalarda referatlaşdırılan və indeksləşdirilən jurnallarda nəşr olunub

Elmi məqalələri[redaktə | əsas redaktə]

  • Подбор вязкостных присадок для гидравлических жидкостей. // Нефтепереработка и нефтехимия. 2006. № 5, с. 24-26. // Кулиева М.А., Мустафаев Н.П., Гахраманова Г.А., Новоторжина Н.Н., Сафарова М.Р. ilə birgə.
  • Масла для зубчатых передач промышленного оборудования. // Журнал Азербайджанское нефтяное хозяйство. 2010, № 9, с.60-64. // Mustafayev N.P., Quliyeva M.Ə., Səfərova M.R., Abdullayev B.İ., Zülfüqarov E.Ə. ilə birgə.
  • Реакционноспособность аллилариловых эфиров диеновой конденсации с гексахлорциклопентадиеном. // Журнал общей химии, 2012 г., т.82, вып.12 , стр. 2024-2027. // Новоторжина Н.Н., Гахраманова Г.А., Исмаилов И.П. ilə birgə.
  • Амортизаторная жидкость для амортизаторов грузовых автомобилей и спецтехники. // Нефтепереработка и нефтехимия. 2015. № 1, стр. 42-44. // Мустафаев Н.П., Сафарова М.Р., Исмаилов И.П., Мустафаева Е.С. ilə birgə.
  • Исследование противоизносных свойств эфиров дитиофосфорной, ксантогеновой и тритиоугольной кислот. // Нефтепереработка и нефтехимия, 2015, № 7, стр. 38-39. // Кахраманова Г.А., Новоторжина Н.Н., Сафарова М.Р., Кулибекова Т.Н., Мустафаева Е.С. ilə birgə.
  • Масла для тяжелонагруженных зубчатых передач промышленного оборудования, работающих при высоких нагрузках и температурах. // Нефтепереработка и нефтехимия, 2016. № 11, стр. 47-50. // Мустафаев Н.П., Сафарова М.Р., Мустафаева Е.С. ilə birgə.

Müəllif şəhadətnamələri[redaktə | əsas redaktə]

  • Способ получения трихлоралкиловых эфиров фенолов. // А.с. № 364588 (СССР), Б.И. 1973 г., № 5. // Кулиев А.М., Гасанзаде Г.Р., Алиева Р.Г., Расулова М.А. ilə birgə.
  • ẞ-окси-γ-алкоксипропиловые эфиры дитиофосфорной кислоты в качестве противозадирной присадки к смазочным маслам. // А.с. № 1249018 (СССР), 1985 г. Б.И. 1986 г., № 29. // Кулиев А.М., Алиева Р.Г., Агамалиева Б.А. ilə birgə.
  • Окси-диэтилен-бис-бензилтритиокарбонат в качестве противозадирной присадки к смазочным маслам. // А.с. № 1578127 (СССР), 1990 г. // Кулиева М.А., Фарзалиева С.М., Новоторжина Н.Н. ilə birgə.
  • Масло для узлов трения. // А.с. № 1593204 (СССР), 1990 г. // Кулиев А.М., Кулиева М.А., Мустафаев Н.П., Асадов Ф.М., Гейдаров В.А., Исмайлов И.П. ilə birgə.
  • ẞ-окси-γ-ацетоксипропиловый эфир бутилтритиоугольной кислоты в качестве противозадирной присадки к смазочным маслам. // А.с № 1736146 (СССР), 1992 г. // Мустафаев Н.П., Кулиева М.А., Новоторжина Н.Н., Халилов Ф.С. ilə birgə.

Patentləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Индустриальное масло. // Патент РФ, № 1785265, 1993 г. // Мустафаев Н.П., Кулиева М.А., Кулиев Р.Б., Рамазанова Ю.Б., Фарзалиева С.М. ilə birgə.
  • 2-Butenilen-1,4-bisalkilksantogenatlar sürtkü yağlarına siyrilməyə qarşı aşqar kimi. // Azərbaycan patenti i2002 0011. Rəsmi bülleten 2002, № 4, с.46. // Mustafayev N.P., İsmayılov İ.P. ilə birgə.
  • Ağır yüklənmiş mexanizmlərin hidrosistemləri üçün yağ. // Azərbaycan patenti i 2006 0083. // Mustafayev N.P., Quliyeva M.Ə., Novotorjina N.N., Səfərova M.R., İsmayılov İ.P. ilə birgə.
  • Metalkəsmə dəzgahlarının sirkulyasiya sistemləri üçün yağ. // Azərbaycan patenti i 2008 0056. // Mustafayev N.P., Quliyeva M.Ə., Səfərova M.R., Novotorjina N.N. ilə birgə.
  • Alkilksantogen turşusunun β-hidroksi-γ-dibutilaminopropil efirləri sürtkü yağlarına çoxfunksiyalı aşqar kimi. // Azərbaycan patenti i 2010 0025. // Səfərova M.R., Mustafayev K.N., İsmayılov İ.P. ilə birgə.
  • Universal transmissiya yağı. // Azərbaycan patenti i2015 0052. // Mustafayev N.P., Novotorjina N.N., İsmayılov İ.P., Zülfüqarov E.Ə. ilə birgə.
  • -Aroksi-β-tiosianato-propil-fenilsulfidlər sürtkü yağlarina çoxfunksiyali aşqar kimi. // Azərbaycan patenti i2016 0019. // Fərzəliyev V.M,.Səfərova M.R,.Mustafayev K.N. ilə birgə.
  • Diizopropilditiofosfat turşusunun 2[(butiltio)tiokarboniltio]etil efiri sürtkü yağlarına siyrilməyə qarşı aşqar kimi. // Azərbaycan patenti i2016 0098. // Mustafayev N.P., Novotorjina N.N., Mustafayev K.N., İsmayılov İ.P. ilə birgə.

Beynəlxalq konfranslarda iştirakı[redaktə | əsas redaktə]

Bella Musayeva bir sıra Beynəlxalq konfranslarda (Ufa, Riqa, Aşqabad, Minsk, Sankt-Peterburq şəhərlərində) elmi məruzələrlə çıxış etmişdir.

  • ХII Менделеевского съезда по общей и прикладной химии. М. Изд. "Наука", 1981, № 4, стр. 97. // Синтез и исследование эфиров ксантогеновых кислот в качестве противоизносных присадок к смазочным маслам. // Кулиев А.М., Мустафаев Н.П.Кулиева М.А., Сафарова М.Р. ilə birgə.
  • Международной симпозиум по проблеме экологической нефтепереработке ми нефтехимии. Экология-95, Казань, сентябрь 1995 г., с.48. // Производные ксантогеновых кислот в качестве присадок к смазочным маслам. // Мустафаев Н.П. ilə birgə.
  • XXVI международной научно-технической конференция «Реактив 2012». Минск, 2-4 октября 2012 г., стр. 82. // Присадки трансмиссионных масел. // Сафарова М.Р., Гахраманова Г.А. ilə birgə.
  • IV Международной научно-технической конференции “альтернативные источники сырья и топлива” (АИСТ-2013), Минск, 28-30 мая 2013 г., стр. 48. // Противоизносная и противозадирная присадка к трансмиссионным маслам. // Фарзалиев В.М., Сафарова М.Р., Новоторжина Н.Н., Зульфугаров Э.А., Исмаилов И.П. ilə birgə.
  • V Международной научно-технической конференции «Альтернативные источники сырья и топлива», г. Минск, 26-28 мая 2015 г. («АИСТ-2015»), стр. 40. // Производные ксантогеновой кислоты в качестве противозадирных и противоизносных присадок к трансмиссионным маслам. // Мустафаев К.Н., Новоторжина Н.Н., Кахраманова Г.А., Мустафаева Е.С., Алиева М.Н. ilə birgə.