Məzmuna keç

Beynəlxalq Stratiqrafiya Komissiyası

Vikipediya, azad ensiklopediya
Beynəlxalq Stratiqrafiya Komissiyası
ICS
Yaranma tarixi 1974
stratigraphy.org

Beynəlxalq Stratifrafiya Komissiyası (ing. International Commission on Stratigraphy; qeyri-rəsmi olaraq Beynəlxalq Stratifrafik Komissiya kimi də adlandırılır) — qlobal miqyasda stratiqrafiya, geologiya və geoxronologiya məsələləri ilə məşğul olan, elmi yarımkomitə statusuna malik beynəlxalq təşkilatdır.[1]

Komissiya Beynəlxalq Geologiya Elmləri İttifaqının (IUGS) tərkibindəki ən böyük özünəməxsus ənənələri olan elmi struktur hesab olunur. Beynəlxalq Stratifrafiya Komissiyası, mahiyyət etibarilə, daimi fəaliyyət göstərən işçi yarımkomitədir; o, IUGS-in dörd ildən bir keçirilən rəsmi konqresləri və ya tam heyətli assambleyaları ilə müqayisədə daha müntəzəm və tez-tez iclaslar təşkil edərək geoloji dövrlərin beynəlxalq standartlarını yeniləyir.[2][3]

Məqsədləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

1974-cü ildə əsası qoyulmuş layihənin əsas hədəflərindən biri, regional paleomühitlərin sərt və ciddi stratifikasiya kriteriyaları əsasında müqayisə edilməsini asanlaşdırmaq məqsədilə multidissiplinar standartların və vahid qlobal geoxronoloji cədvəlin formalaşdırılmasıdır.[4] Bu qlobal standartlaşdırma, dünyanın müxtəlif regionlarındakı paleontoloji, geokimyəvi və geobioloji tapıntıların eyni zaman kəsiyi daxilində tam dəqiqliklə sinxronlaşdırılmasına imkan verir.[5]

Metodologiyası

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Beynəlxalq Stratifrafiya Komissiyası qlobal standartları təyin etmək üçün regional və lokal səviyyələrdə mütəşəkkil şəkildə fəaliyyət göstərən, çöl-tədqiqat işləri icra edən çoxsaylı xüsusi yarımkomitələr və işçi qrupları formalaşdırmışdır.[5] Bu alt strukturlar hər bir geoloji dövrü (məsələn, Təbaşir, Yura və ya Devon) fərdi şəkildə tədqiq edərək, qlobal miqyasda qəbul edilən xronostratiqrafik sərhədlərin etalon nöqtələrini (GSSP) çöl şəraitində müəyyən edir və səsvermə yolu ilə rəsmiləşdirirlər.[6]

Nəşrləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Beynəlxalq Stratiqrafiya Komissiyası (BSK) mütəmadi olaraq müxtəlif hesabatlar, rəylər və elmi bülletenlər dərc edir. Komissiyanın çöl və laboratoriya tədqiqatları nəticəsində yenilənmiş geoloji məlumatlar dövri olaraq ümumiləşdirilir və Beynəlxalq Geologiya Elmləri İttifaqının (IUGS) növbəti rəsmi sessiyası ərəfəsində Beynəlxalq Xronostratiqrafik Şkala (Qlobal Geoxronoloji Şkala) şəklində nəşr olunur. BSK-nın qəbul etdiyi hesabatlar və tövsiyələr, yuxarı instansiya olan IUGS tərəfindən rəsmən ratifikasiya edilənə (təsdiqlənənə) qədər "qeyri-rəsmi təklif" statusunda qalır; IUGS bu qərarları təsdiq etmək və ya yenidən işlənməsi üçün geri qaytarmaq hüququna malikdir.[7]

2009-cu ildə komissiya uzun sürən elmi müzakirələrdən sonra fundamental bir qərar qəbul etmişdir. Bu qərara əsasən, əvvəllər Pliosen epoxasına daxil edilən Gelasian (Gelas) mərtəbəsi Neogen sistemindən çıxarılaraq Pleystosen epoxasına, bununla da rəsmən Dördüncü dövr sisteminə daxil edilmişdir.[8] Beləliklə, Dördüncü dövrün alt sərhədi qlobal stratotip kəsiyi və nöqtəsinə (GSSP) müvafiq olaraq 2.58 milyon il əvvələ çəkilərək rəsmiləşdirilmiş və IUGS tərəfindən qlobal nomenklaturanın əsası kimi tam təsdiq olunmuşdur.[9]

Bunun əksinə olaraq, Messini mərtəbəsindən Zankl mərtəbəsinə keçid xəttini ifadə edən və təqribən 5.33 milyon il əvvələ təsadüf edən qlobal stratotip sərhədi isə Dördüncü dövrün deyil, məhz Neogen sisteminə daxil olan Pliosen epoxasının rəsmi başlanğıcı sayılır.[10]

Loqosu

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Beynəlxalq Stratiqrafiya Komissiyasının rəsmi loqosu, Çin mədəniyyətində "dağ" mənasını ifadə edən Çin yazısı "Şan" (çin. 山) üslubunda dizayn edilmişdir.[11] Bu qrafik simvol həm yer qabığının makro-relyef forması olan dağları, həm də eyni zamanda stratiqrafiya elminin əsas tədqiqat obyekti olan geoloji qatların və təbəqələrin (strata) şaquli kəsikdəki ardıcıllığını və strukturunu simvolizə edir.[12]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. ↑ Gradstein, Mark D.; Ogg; Schmitz. The Geologic Time Scale 2012 (ingilis). Elsevier Science. 2012. 31–35. ISBN 978-0-444-59425-9.
  2. ↑ "About the International Commission on Stratigraphy: Structure and Mission". International Commission on Stratigraphy (ICS) (ingilis). 24 yanvar 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 iyun 2026.
  3. ↑ "IUGS Commissions and Subordinate Bodies". International Union of Geological Sciences (IUGS) (ingilis). 12 noyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 iyun 2026.
  4. ↑ Gradstein, Mark D.; Ogg; Schmitz. The Geologic Time Scale 2012 (ingilis). Elsevier Science. 2012. 45–50. ISBN 978-0-444-59425-9.
  5. 1 2 "Statutes of the International Commission on Stratigraphy". International Commission on Stratigraphy (ICS) (ingilis). 24 yanvar 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 iyun 2026.
  6. ↑ Rey, Erik; Flugel. Stratigraphy: Terminology and Methodology (ingilis). Technip. 2008. 22–26. ISBN 978-2-710-80910-4.
  7. ↑ "International Chronostratigraphic Chart". International Commission on Stratigraphy (ICS) (ingilis). 30 may 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 iyun 2026.
  8. ↑ Riccardi, A.C. "Ratification of the definition of the base of Quaternary System/Period (and top of the Neogene System/Period), and redefinition of the base of the Pleistocene Series/Epoch (and top of the Pliocene Series/Epoch)" (PDF) (ingilis). Beynəlxalq Geologiya Elmləri İttifaqı. 30 iyun 2009. 21 iyul 2018 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 30 dekabr 2011.
  9. ↑ Gibbard, Michael J. C.; Head; Walker. "Formal ratification of the Quaternary System/Period and the Pleistocene Series/Epoch with a base at 2.58 Ma". Journal of Quaternary Science (ingilis). 25 (2). 2010: 96–102. doi:10.1002/jqs.1338.
  10. ↑ Gradstein, James G.; Ogg. The Geologic Time Scale 2012 (ingilis). Elsevier Science. 2012. 915–920. ISBN 978-0-444-59425-9.
  11. ↑ "The Emblem and Visual Identity of the Commission". International Commission on Stratigraphy (ICS) (ingilis). 24 yanvar 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 7 iyun 2026.
  12. ↑ Finney, Stanley C. "The International Commission on Stratigraphy: Standards, Logos and Global Stratigraphy". Episodes: Journal of International Geoscience (ingilis). 37 (3). 2014: 162–165. doi:10.18814/epiiugs/2014/v37i3/002.

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Beynəlxalq_Stratiqrafiya_Komissiyası&oldid=8985565"