Billie Jean

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
"Billie Jean"
Michael Jackson tərəfindən Thriller albomunda ifa olunmuş

sinql

Yayımlanıb 2 yanvar, 1983
Səs yazma
studiyası
Epic Records
Janr Dance-pop, R&B, Funk
Dil ingilis dili
Müddəti 04:55
Bəstəkar Maykl Cekson
Sözlərin müəllifi Maykl Cekson
Prodüser Maykl Cekson, Kuinsi Cons
Michael Jackson sinqllarının xronologiyası
The Girl Is Mine
(1982)
"Billie Jean"
(1983)
Beat It
(1983)
Dinlə
Billie Jeann mahnısının səslənməsi
Digər üz qabığı
Billie Jean digər üz qabığı

Billie JeanMaykl Ceksonun dance-pop/R&B janrlarında olan mahnısı. Müğənninin altıncı solo albomu olan Thriller-ə daxil olan mahnının mətninin və musiqisinin müəllifi o özü, prodüseri isə Kuinsi Consdur. İlk öncə Consun bəyənmədiyi mahnı haqqında o, və Cekson fərqli düşüncələrə malik idilər. Mahnı daha çox original bass xətti və Ceksonun vokal ifası ilə yadda qalmışdır. Mahnı səs mühəndisi Brüs Svidien tərəfindən ikinci yeni versiyasının hazırlanmasından sonra 91 dəfə yenidən işlənmişdir.

"The Girl Is Mine" sinqlının və "Thriller" albomunun qazandığı böyük uğurdan sonra, "Billie Jean" sinqlı 2 yanvar 1983-cü ildə, albomnan olan ikinci sinql kimi satışa çıxarılmışdır. Həm ABŞ-da, həm də dünyada çox böyük uğur qazanan mahnı, 1983-cü ilin ən çox satılan sinqllarından biri olmaqla, eyni zamanda həm ABŞ-da, həm də BK-da hit paradlara daxil olmuşdur. Digər ölkələrdə də böyük uğur qazanan mahnı, İspaniyaİsveçrədə birinciliyə qədər yüksəlmiş, Avstriya, İtaliya, Yeni Zellandiya, Norveçİsveçdə ilk onluğa daxil olmuş, Fransada isə yalnız qırx beşinci yerə kimi irəliləyə bilmişdir. Mahnıya, 1989-cu ildə Recording Industry Association of America (RIAA) tərəfindən platinium sertifikat verilmişdir.

İki Grammy Awards, bir American Music Award kimi bir çox müxtəlif mükafatlar alan mahnı, maraqlı musiqisi və diqqətçəkən klipi ilə "Thriller" albomunun bütün zamanların ən çox satılan musiqi albomu olmasına təkan vermişdir. Mahnıya çəkilən qısa film xarakterli klip, MTV-nin irqi baryerini aşaraq efirdə yayımlanan qara dərili müğənninin ilk klipi olmuşdur. Ceksonun ilk dəfə moonwalk debütünü də etdiyi "Motown 25: Yesterday, Today, Forever" çərçivəsində "Billie Jean" mahnısının ifası zamanı göstərdiyi performans isə "Emmy" mükafatına layiq görülmüşdür. Mahnı həmçinin Maykl Ceksonun baş dərisinin şiddətli yanığa məruz qaldığı Pepsinin reklam çəkilişləri çərçivəsində də ifa edilmişdir. "Rolling Stone" jurnalı tərəffindən təşkil olunmuş "Bütün zamanların 500 ən böyük mahnısı" siyahısında "Billie Jean" mahnısı əlli səkkizinci yerdə qərarlaşmışdır. Bu yeganə mahnıdır ki, bütün versiyaları "King of Pop" albomuna daxil edilmişdir.

Ərəfə[redaktə]

Mahnının sözlərinin nə anlama gəlməsiylə bağlı müxtəlif iddialar meydana gəlmişdir. Bəziləri inanırlar ki, mahnının mövzusu real həyatdan götürülməklə, Maykl Ceksonu, öz ekiz övladlarından birinin atası hesab edən zehni xəstə qadından bəhs edir. Bəzləri isə Ceksonun qızğın tenis fanatı olmasına diqqət çəkərək mahnının məşhur tenisçi Billi Ceyn Kinqə həsr olunduğunu iddia edirlər. Lakin Cekson özü müxtəlif vaxtlarda qeyd edib ki, mahnı o və qardaşlarından ibarət olan "The Jackson 5" qrupuna həsr edilib.[1][2][3]

"Billi Ceyn anonim insandır. O, bir çox qızlarla eyniləşdirilə bilər. Onlar öz otaqlarını ifaçıların şəkilləri ilə bəzəyir, şəhərə yeni ifaçı gələn kimi onunla tanış olmağa və birgə içməyə çalışırlar. Və mən düşünürəm ki, mahnını mən balaca olanda böyük qardaşlarımın topladığı təcrübə əsasında yazmışam. Bizim ətrafımızda çoxlu Billi Ceyn var. Bir çox qızlar çalışır ki, onun övladının mənim qardaşlarımdan biri ilə nəsə əlaqəsi olsun."[4]

Maykl Ceksonun şəxsi bioqrafı J. Rendy Taraborrelli isə yazır ki, Billie Jean mahnısının mövzusu müğənninin 1981-ci ildə üzləşdiyi bir hadisədən götürülmüşdür. "The Magic & The Madness" sənədləri göstərir ki, gənc bir qadın Ceksona onun, yəni qadının ekiz uşaqlarından birinin atası olması ilə bağlı məktub göndərmişdir.[5][6] Eyni məzmunlu məktubları dəfələrlə alan Cekson isə heç vaxt həmin qadını görmədiyini bildirmiş və iddianı rədd etmişdir. Lakin qadın Ceksona məktub göndərməyi davam etdirərək, onu sevdiyini və onunla olmaq istədiyini bildirmişdir. O, bildirirdi ki, əgər onlar uşağı birgə böyütsələr çox şad olacaq. O düşünürdü ki, Cekson necə öz ətindən və qanından olan uşaqdan imtina edə bilər. Uzun müddət davam edən məktublar müğənnini bezdirmiş və o, qarabasmalardan əziyyət çəkməyə başlamışdır.[5]

Məktubların davam etdiyini görən Cekson fanatına şəklini, bir silah və məktub göndərərək onu qorxutmaq qərarına gəlir. Məktubda yazır ki, məşhur pop müğənni məlum gündə və xüsusi vaxtda özünü öldürmüşdür. Fanat da eyni hərəkəti etmək qərarına gələrək uşağını və özünü öldürür və bildirir ki, əgər onlar bu dünyada birgə ola bilmədilərsə, onda o biri dünyada olacaqlar. Qızın yemək otağından asılmış şəklini alan Ceksonun anası dəhşətə gəlir. Sonradan Ceksonlar öyrənirlər ki, fanat qadın ruhi xəstəxanaya göndərilmişdir.[5]

İstehsalı[redaktə]

Maykl Cekson "Billie Jean" mahnısını öz zehnində yaratdığı xanım fanat(lar)ına həsr etmiş və mahnının böyük uğur qazanacağına inanmışdır. "Musiqiçi yaxşı materialı seçə bilir. Hər şey yerindəcə hiss olunur. Bu sənə təsir edir və sən özünü yaxşı hiss edirsən. Necə ki, mən bu hissləri "Billie Jean"lə yaşamışdım. Mən mahnını yazanda artıq əmin idim ki, o böyük bir hit olacaq."[1][7]

Heç vaxt real Billi Ceyn olmayıb. Mahnıda haqqında bəhs olunan qız uzun illər ərzində qardaşlarıma yaxınlaşan müxtəlif qızların surətləri əsasında yaradılıb. Heç vaxt başa düşə bilməmişəm ki, bu cür qızlar necə yalandan başqasının, olmayan uşağının qayğısına qaldıqlarını iddia edə bilirlər.

Maykl Cekson, Moonwalk (1988)[1]

Lakin müğnni ilə mahnının porodüsseri arasında mahnyla bağlı çoxlu anlaşılmazlıqlar yaranmışdı. Kuinsi Cons istəmirdi ki, "Billie Jean" Thriller albomuna daxil edilsin. O, mahnının həddən artıq zəif olduğunu düşünürdü.[5][8] Mahnının demo versiyasını dinləyən prodüsser onu bəyənmir və bass xəttinə də fikir vermir.[9]

Kuinsi Cons "Billie Jean" mahnısının "Thriller albomuna salınmasına qarşı çıxaraq zəif mahnı olduğunu bildirmişdi"

Cons mahnının o dövr üçün həddən artıq uzun olan 29 saniyəlik giriş hissəsini kəsmək istəyir.[7][10] Lakin Cekson həmin hissənin də saxlanmasına israr edir. "Mən dedim ki, Maykl biz mahnının girişini kəsmək istəyirik" Cons sonralar deyirdi. "O cavab verdi, amma həmin hissə mahnının ən çirin yeridir. Onda mən rəqs etməyə necə məcbur edəcəksiz". Bu sözdən sonra hamı susdu və mahnınn kəsilməməsi ilə razılaşdı.[7][11] Daha sonra Cons mahnıdan "Not My Lover" sözlərini çıxarmaq fikrinə düşür. Onun fikrincə bu sözlər insanlarda mahnıda Billi Ceyn Kinqdən bəhs olunması təəssüratı yarada bilərdi. Lakin Maykl Cekson sözlərin dəyişdirilməsinə də etiraz edir və Consdan mahnıya ikinci prodüsser olmaq üçün icazə alır. Demo versiya Mayklın xoşuna gəlmişdisə, tam hazır versya onun tamamilə ürəyindn olur və uğur qazanacağına şübhə yeri qalmır. Bundan sonra Cekson əlavə təlif haqqı da tələb edir. Lakin Cons ona heç nə vermir.[5][9]

Aralarındakı anlaşılmazlıqları çözdükdən sonra Cekson cə Cons mahnının arxa səslərini birgə ifa edirlər.[7] Ceksonun girişdəki vokal ifası bir cəhdlə lentə alınmışdır. Bunun üçün o, hər səhər məşqlər edərək, mahnının istehsal gününə kimi vokal dərsləri almışdır.[2] Mahnıda caz-saksafonist Tom Skotun ifasını ara-sıra sintezatorun ifası müşayət edir. Gitarda isə Ceksonun ifasını bas gitarist Luis Conson müşayət edir.[7] Piano ifası isə Qreq Filinceynsə məxsusdur. O, qeyd edir ki, "mahnı hər cəhətdən çox yaxşıdır, ritmi, melodikliyi, sözləri, vokal ifası, bir sözlə hər şey mükəmməldir. Alətlərin səsi elə bölüşdürülmüşdür bütün alətləri aydınca dinləmık mümkündür. Mahnı insanın psixikası, emosiyalarına və ən əsası ruhuna müsbət təsir göstərir."[7]

Mahnının yeni (mix) versiyası Brüs Sviden tərəfindən işlənmişdir. Həmişə mahnıları yalnız bir dəfə işləyən Sviden "Billie Jean" mahnısının 91 yeni işlənmiş versiyasını hazırlamışdır. Lakin uzun fikir mübadiləsindən sonra Cekson və Sviden ikinci versiyanın üstündə dayanmışlar.[9] Kuinsi Cons isə Svidenə mahnının zərb aləti səsi ilə işlənmiş versiyasını da hazırlamağı söyləmiş, səs mühəndisi isə mahnıya bəzi öz əlavələrini də edəcəyini bildirmişdi. "Mən zərb alətləri səsi əlavə etməyi və bəzi xırda düzəlişləri bitirdikdən sonra, mahnının dəyişik, maraqlı və gözəl bir versiyası alındı" deyə sonralar Brüs Sviden yazırdı.[7][9]

Musiqisi[redaktə]

"Billie Jean" bir dance-popR&B mahnısıdır. Mahnı bass səsləri ilə başlayıb, aldadıcı alt səslərlə davam edir. Sonra bütün mahnı boyu əsas musiqi qəlibi dəyişmədən davam edir. Dörd bass vuruşundan sonra eyni şəkildə vuruşlar dördlük şəklində davam etdirilir. Bu vuruşlar mahnının səkkizinci notundan başlayaraq tən yarısına kimi davam edir, yarıdan isə yeddinci notdan başlayaraq sona qədər gedir. Eyni zamanda melodiyaya da keçən bass səslər, not yazısında bass və melodiyanın qarışığı şəklində təsvir edilmişdir.[2] Daril Hall qeyd edir ki, Maykl Cekson "We Are the World" mahnısını yazarkən "Billie Jean"in bass xəttindən istifadə etmiş, eyni zamanda "Billie Jean"I yazarkən də "Hall və Oates" duetinin 1981-ci ildə çıxardığı "Private Eyes" albomuna daxil olan "I Can't Go For That (No Can Do)" mahnısının bass xəttindən istifadə etmişdir. Hall deyir ki, o, Ceksona, onun mahnısındakı bass xəttdən yaxşı istifadə etdiyini demişdir.[12][13]

"Inside the Hits"də qeyd edilir ki, mahnının sözlərində rəqs meydanında Billi Ceyn tərəfindən yaradılmış həyəcan nəzərdə tutulmuşdur. O, xüsusi şəkildə kütlənin içinə daxil olmuş və sonra öz cazibədar ətri ilə Maykl Ceksonu öz yataq otağına cəlb etməyə çalışmışdır. Mahnıda Ceksonunn səsi baritonla falset arasında dəyişir və o, adətən mahnıları yazanda səs imkanlarının geniş nümayiş olunmasına xüsusi fikir verir. Dörd notdan sonra xorun ifası başlayır və bu xətt davam etdirilərkən Maykl səsini tam oktavaya qədər yüksəldir.[2] F# minor açarından ifa edilən mahnının hər dəqiqəsində 116 vuruş vardır.[14] Xorun ilk ifasından sonra isə violonçel də ifaya qoşulur və bu üçüncü və dördüncü bəndlərdə də davam edir. Mahnıda qızın gözlərinin Ceksonu axtarmasının bildirilməsindən sonra, o, kədərli şəkildə "oh no" nidasını işlədir. Bu nida mahnıda Ceksonun musiqi imzası olan "hee hee" falset səsi ilə qarşılaşdırılır.[2] Əsas giriş və xorun ifasının başlanğıcı istisna olmaqla, səs düzümü və əsas tonikin ardıcıllığı gözlənmişdir. Violonçelin ifası başlayandan dörd not sonra isə musiqiyə minor gitarın solo ifası da qoşulur. Solo ifa zamanı qışqırıq və gülüş səsləri əlavə edilmişdir. Bu hissədə akkord əvvəldən sona qədər dəyişdirilməmiş və Ceksonun hıçqırıqları ilə müşayiət edilmişdir. Bütün musiqi və vokal elementlər isə final xoru üçün zəmin hazırlayır. Mahnının sonunda Cekson Billi Ceynin uşağının atası olmadığını dəfələrlə təkrar edir.[2]

Çıxarılması və təqdimatı[redaktə]

Maykl Cekson Dangerous konsert turu çərçivəsində 1997-ci ildə Almaniyanın Münix şəhərində "Billi Ceyn" mahnısını ifa edərkən (TV 1000 – də canlı yayımdan)

1 dekabr 1982-ci ildə "Thriller" albomu satışa çıxarıldı və çox böyük uğur qazandı. Bir ay keçdikdən sonra 2 yanvar 1983-cü ildə Maykl Cekson və Pol MakKartninin uğurlu dueti və albomdan olan ilk sinql olan "The Girl Is Mine" mahnısından sonra, həmin alboma daxil olan "Billie Jean" mahnısı albomdan olan ikinci sinql kimi satışa çıxarıldı. Mahnı tezliklə "Billboard Hot 100" hit paradında birinciliyə yüksəldi və yeddi həftə birinciliyini qorudu. Mahnı həmçinin üç həftə R&B hit paradda da birinci yerdə oldu və "ABC", "The Love You Save" və "I'll Be There" mahnılarından sonra Mayklın ən tez birinciliyə yüksələn mahnısı olmuşdur. Mahnı doqquz həftə birinci yerdə qaldıqdan sonra, nəhayət yerini "The Gap Band"in "Outstanding" mahnısına vermişdir. Mahnı "Hot Adult Contemporary Tracks" hit paradında doqquzuncu yerə kimi yüksəlmişdir. "UK Singles Chart"da isə mahnı birinci yerə kimi yüksəlmişdir. "Billie Jean" sinqlı və Thriller albomu eyn zamanda hit paradların zirvələrni fəth etmişlər. Həm də bu Atlantik okeanının hər iki sahilində, yəni həm ABŞ-da, həm də Avropa ölkələrində olmuşdur ki, bu da çox nadir hallarda rastlanan hadisədir. "Billie Jean" 1983-cü ildə ABŞ-da üçüncü, BK-da isə doqquzuncu ən çox satılan sinql olmuşdur. Mahnı həmçinin İspaniyaİsveçrədə birinciliyə yüksəlmiş, Avstriya, İtaliya, Yeni Zellandiya, Norveçİsveçdə ilk onluğa daxil olmuş, Fransada isə yalnız qırx beşinci yerə kimi yüksəlmişdir.[15]

"Rolling Stone"dan, Christopher Connelly qeyd edir ki, ""Billie Jean" çox zəif, israrlı bir funk mahnıdır ki, onun verdiyi 'She says I am the one/But the kid is not my son' mesajı da o qədər ciddi deyil." O həmçinin əlavə edir ki, "mahnı kədərli, qəmlidir, lakin Ceksonun hisslərini yaxşı ifadə edir." Blender qeyd edir ki, mahnı "çox melodik, essentrik, psixaloji məqamlarla zəngindir." Onlar həmçinin qeyd edirlər ki, "mahnı fonda istifadə edilmiş çox qatı bass, piano və vokal ifa ilə çox yaxşı səslənir."[7] "Stylus" jurnalında isə qeyd edilir ki, "ana və onun vecsiz oğlundan bəhs edən bu mahnıya çəkilmiş klip pop musiqisini ən yaxşı təmsil edən nümunələrdəndir."[16] "Thriller 25" albomunu təhlil edən "Allmusic"də qeyd edilir ki, ""Billie Jean" çaşdırıcı, futurist funk mahnıdır". Mahnıya həmçinin Ceksonun bioqrafları da fikir bildirmişlər. Nelson Corc qeyd edir ki, Cerri Heys "Billie Jean"in təhlükə yaratdığını söyləmişdir. J. Rendi Taraborrelli isə Kuinsi Consun rodüsserlik standartları ilə mahnının "qara və seyrək" alındığını qeyd edir.[5][17]

"Billie Jean" müxtəlif mükafatlar da almışdır. 1984-cü il Qremmi Mükafatlarının Təqdimatı mərasimində mahnı səkkiz mükafatdan ikisinə layiq görülmüşdür; Ən yaxşı R&B mahnısı və Ən yaxşı kişi R&B müğənnisi. Ən yaxşı dance/disco mahnısı kateqoriyasında "Billboard Music Award" mükafatına da layiq görülən mahnı, həmçinin ifaçısına "Onilliyin Ən Yaxşı Zənci Müğənnisi" adını da qazandırmışdır. "Cash Box"un sinqlı "Ən Yaxşı Pop Sinql" və "Ən Yaxşı Qara Sinql" elan etməsindən sonra "The American Music Awards" mahnıya "Ən Yaxşı Pop/Rok Sinql" adını vermişdir. "Canadian Black Music Awards" tərəfindən "Ən Yaxşı Beynəlxalq Qara Sinql" adına layiq görülən mahnıya, "Black Gold Award" tərəfindən "İlin Sinqlı" adı verilmişdir. "Billie Jean" həmçinin satış miqdarına görə də mükafatlandırılmışdır. Mahnı 1984 – cü ilin ən çox satılan sinqlı kimi "National Association of Recording Merchandiser" tərəfindən "Musiqi Mükafatı"na layiq görülmüşdür. 1989-cü ildə sinqlın standart formatına "Recording Industry Association of America" tərəfindən ən azı bir milyon nüsxə satışa görə verilən platinium sertifikat verilmişdir.[18][19] İnternet üzərindən satışa görə isə mahnı 2005-ci ildə ən azı 500.000 nüsxə satışa görə verilən gold sertifikatla təmin edilmişdir.[20] Təkcə ABŞ-da 2010-cu ilin sentyabrına qədər mahnının internetdən yüklənmə sayısı 1,964,000 olmuşdur.[21]

Təbliği[redaktə]

Klipi[redaktə]

Maykl Ceksonun "Billie Jean" mahnısına çəklimiş qısa film xarakterli klip MTV telekanalında yayımlanmağa başladıqdan sonra, yeni və kifayət qədər məşhur olmayan telekanalın tanınmasına təkan vermişdir. Belə ki, bu klip telekanalda davamlı olaraq yayımlanan ilk zənci klipidir. Bundan əvvəl isə kanalın idarəçiləri zənci musiqiçilərin sənətini kifayət qədər ciddi saymadıqlarından efirə buraxmırdılar.[22] Stiv Barronun rejissoru olduğu klipdə Ceksonu izləyən fotoqraf obrazı yaradılmışdır. Paparazi müğənnini izləyir və istədiyi şəkilləri çəkə bilmədikdə əldə etdiyi şəkilləri materializə etməyə məcbur olur. Billi Ceynin otel otağına gedən yolda əylənərək rəqs edir, tənha şəkildə irəliləyir, eyni zamanda onun ayağını basdığı yerlərdə döşəmə işıqlanır.[22][23] Ceksonun cəld dönüb getməsindən sonra Cekson ənənəvi şəkildə rəqs edərək ayaq barmaqlarının ucunda dayanır. Bundan sonra otelə dönən Cekson, pilləkənlə Billi Ceynin otağına qalxır. Onun ayağını basdığı hər pilləkəndə işıqlar yanır. Bu zaman paparazi gəlib çıxır və o anda Maykl Cekson Billi Ceynin yataq örtüyünün altında yoxa çıxır. Daha sonra, Billi Ceynə asusluq etdiyinə görə, paparazi polis tərəfindən həbs olunur.[22]

Cekson klipdə yeni imicdə görünür; jeleylə qıvrılmış saçlarla. Ceksonun əynində qara dəridən hazırlanmış gödəkçə, çəhrayı köynək geymiş, boğazına isə o dövrdə ABŞ-da uşaqlar arasında çox yayılmış qırmızı kəpənək bağlayıb.[22] Həmin dövrdə tələbələr təqlid etmək çox çətin məsələ idi, çünki, tələbələrə Maykl Ceksonun "Motown 25: Yesterday, Today, Forever" konsertində "Billie Jean" mahnısını ifa edərkən geyindiyi kimi, tək ağ köynək geyinmək qadağan edildiyindən, Nyu-Cersinin "Bound Brook High Məktəbi"nin şagirdləri etiraz aksiyaları keçirirdilər.[24][25][26]

Ceksonun səsyazma leyblının rəhbəri Valter Yetnikoff MTV – yə gedərək klipi efirdə yayımlamalarını xahiş etmişdir. Lakin MTV bundan imtina etdikdə, o, çox qəzəblənmiş və kütlə qarşısına çıxaraq MTV-nin qara dərili sənətçilərin efirə çıxması maneə törətməsi haqqında məlumat verəcəyini bildirmişdir. "Mən MTV – yə dedim ki, biz hazırladığımız materialın efirdə yayımlanmasını istəyirik, əks təqdirdə mən insanlar qarşısında çıxış edərək, faktlarla sizin yalnız qara dərili olması səbəbiylə bir gəncin klipinin yayımlanmasından imtina etdiyinizi bildirəcəm."[7] O zaman MTV-nin rəhbəri olan Les Qarland telekanal haqqında ortaya çıxan iddiaları müzairə etdikdən sonra, sıxışdırmaları nəzərə alaraq klipin efirdə yayımlanmasına razılıq verdi. "Heç bir tərəddüd yox idi" o deyir. "Mən Bobu (Robert W. Pittman MTV-nin əsasını qoyan şəxslərdən biri) çağırdım və ona dedim "Mən indiyə kimi gördüyüm bütün kliplərdən gözəl bir klip görmüşəm. Bu sadəcə yaxşı deyil, çox gözəldir." Biz həmin günü klipi siyahıya əlavə etdik. Əfsanənin necə gerçəyə çevrilməsi beləcə hərfbəhərf bizim yadımızdadır."[27] Qısa müddət sonra MTV klipi çox tez-tez yayımlamağa başladı.[7] Klipin efirdə yayılanmasından sonra Thriller albomu əlavə 10 milyon nüsxə də satıldı.[28] Klip 1992-ci ildə "Music Video Producers Hall of Fame" tərəfindən qəbul edildi.[18] 2005-ci ildə keçirilən sorğu nəticəsində klip "Bütün zamanların iyirmi ən yaxşı klipi" sırasında beşinci yeri tutmuşdur.[29] Klip həmçinin MTV və TV Guide tərəfindən tərtib edilmiş, minilliyin ən yaxşı klipləri sırasında otuz beşinci yeri tutmuşdur.[30]

Motown 25[redaktə]

25 mart 1983-cü ildə Cekson "Billie Jean" mahnısını məşhur layihə çərçivəsində ifa etmişdir. "Pasadena Civic Auditorium"un möhtəşəm səhnəsində reallaşdırılan "Motown 25: Yesterday, Today, and Forever" konsert proqramı "Motown Records"un yaradılmasının iyirmi beş illik ildönümünə həsr edilmişdir. Syuzan De Pass tərəfindən təşkil edilmiş konsertdə nə zamansa "Motown"la işbirliyi olmuş bütün məşhur ulduzlar çıxış etmişlər. Həmin axşam "Motown" ulduzları həyatlarında böyük rol oynadığına və dəstək olduğuna görə Berri Qordiyə minnətdarlıqlarını bildirməyə toplaşmışdılar. Cekson əvvəl ona gələn dəvəti rədd edərək canlı çıxış etmək istəmədiyini və ya yenidən qardaşları ilə birgə çıxış etmək istəmədiyini bildirmişdi. Lakin müğənninin çox böyük hörmət bəslədiyi Qordinin şəxsən gəlib onu dəvət etməsindən sonra Cekson dəvəti qəbul etmişdi. Lakin o şərt qoymuşdu ki, solo ifa ilə də çıxış edəcək. Qordi bu şərtlə razılaşmış və nəticədə Cekson həmin konsert proqramında "Billie Jean" mahnısını canlı ifa etmişdi.[31]

Motown 25 çərçivəsində Maykl Ceksonun ilk Ay yerişi

Marvin Gaye, Smokey RobinsonMary Wellsin çıxışından sonra "Jackson 5" qrupu ilk dəfə səkkiz yaşlarında çıxış etdikləri tərkibdə səhnəyə çıxdı. Qardaşlar repertuarlarında olan köhnə mahnılardan bir neçəsini ifa etdilər. "I'll Be There" mahnısını ifa etdikdən sonra, onlar Mayklı tək qoyaraq səhnəni tərk etdilər. Cekson dinləyicilərə səsləndikdən sonra çıxışa hazır vəziyyət aldı. O, qara şalvar, yumşaq dəridən parıltılı pencək və bir əlinə parıltılı ağ daşqaşla bəzədilmiş əlcək geymişdi. Performansının başlanğıcında, o, əlcək olmayan əlini yuxarı qaldıraraq çırtma çaldı və cəld digər əli ilə başındakı qara panamanı üzünə doğru aşağı çəkdi. O, panamanı yərə tullayaraq "Billie Jean" mahnısını ifa etməyə başladı.[31] Mahnının ortasında Cekson ilk dəfə ictimayət qarşısında moonwalk oynamağa başladı və bu da ona pop ikon adı qazandırdı.[32][33] Jackson walked backwards to perform the moonwalk, before he spun and landed en pointe.[31] Cekson moonwalk oynayaraq arxaya doğru hərəkət etdi və yerində fırlanaraq ayaq barmaqları üstündə durdu.

"Motown 25: Yesterday, Today, Forever" konsertini 50 milyon tamaşaçı izlədi və Maykl Ceksonun bu konsertdəki çıxışı ona "Emmy" mükafatı qazandırdı.[34][35] Bu çıxışı ilə Cekson yeni və daha böyük dinləyici kütləsi topladı ki, bu da "Thriller" albomunun satışına təsir edərək, onu bütün zamanların ən çox satılan albomuna çevirdi.[36] Konsertin efirdə yayımlanmasından bir gün sonra, Ceksonun uşaqlıqdan bəri kumiri olduğu Fred Astaire çıxış edərək onu təriflədi. Ceksonun başqa bir uşaqlı kumiri Sammy Davis Jr isə çıxış edərək Ceksonun ifa zamanı geydiyi pencəyi çox bəyəndiyini bildirdi və daha sonra onu hədiyyə kimi Ceksondan aldı.[36]

Sonralar Cekson qeyd edirdi ki, bu çıxışı istədiyi kimi alınmamışdı, o, daha uzun müddət ayaq barmaqlarının ucunda durmaq istəyirdi.[31] Həmçinin Maykl Cekson qeyd edirdi ki, "Billie Jean" onun canlı ifa etməyi sevdiyi mahnılardan biri olsa da, həmin mahnını "Motown 25: Yesterday, Today, Forever" konsertində istədiyi kimi ifa etməmişdi. "İzləyicilərin nə istəməsi məlum idi – konsertdə etdiklərimi təkrarlayaraq moonwalk oynamaq." O qeyd edirdi. "Mənsə hər dəfə fərqli şəkildə performans göstərməyi sevirdim."[18]

"VH1" və "Entertainment Weekly" tərəfindən tərtib edilmiş Top 100-də Ceksonun performansı "Greatest rock 'n' roll TV moment" kimi səkkizinci yerdə qərarlaşdırılmışdır.[37] Beş il keçdikdən sonra, "Entertainment Weekly" Ceksonun Motown 25 performansının pop musiqi tarixinin ən mühüm anlarından biri adlandırmışdır.[38]

Pepsi commercials[redaktə]

1984-cü ildə Pepsi "The Jacksons' Victory Tour" konsert turnesinə sponsorluq etdi. Dönüşdə Maykl və qardaşları şirkətin iki reklam kompaniyasında iştirak etdilər.[39] Maykl "Billie Jean" mahnısını kompaniya üçün oxuyaraq, onu "Pepsi Generation" adlandırdı. Mahnı pepsinin reklam çarxlarında istifadə edildi və 7" promo sinql şəklində satışa çıxarıldı. Hər iki reklam çarxı əvvəllər Mayklın "Beat It" mahnısı üçün klip çəkmiş Bob Giraldi tərəfindən ekranlaşdırılmışdır. 1984-cü ilin favral ayında "The Choice of a New Generation" kompanyası çərçivəsində proqramda iştirak etmək üçün 1. 600 insan razılıq verdi.[40] İkinci reklam çarxının çəkilişində hava fişənginin partladılması zamanı qüsura yol verildi və Maykl Ceksonun başının dərisi yandı. İnsidentdən sonra müğənni bir müddət bərpa sürəci keçməyə məcbur oldu.[41][42][43] Reklam çarxlarının premyerası "Grammy" mükafatlarının təqdimatı mərasimində oldu və Maykl Cekson başının dərisinin yanması hesabına çəkildiyi ikinci reklam çarxına görə record sayda – səkkiz "Grammy" mükafatına layiq görüldü.[39][44]

Miras[redaktə]

Maykl Ceksonun "Billie Jean" mahnısı pop musiqi tarixində inqlabi mahnılardan biri kimi dəyərləndirir.[45] Mahnının arxasınca gələn o dövr üçün çox yüksək keyfiyyətli klip isə mahnının bir əfsanəyə çevrilməsinə səbəb olmuşdur. "Billie Jean" "Thriller" albomunun bütün zamanların ən çox satılan albomu olmasına təkan verməklə yanaşı, Castin Timberleyk, Kris BraunAşer kimi onlarla müğənninin dəfələrlə müraciət etdikləri mahnı olmuşdur.[45][46] The Guardian qəzetində qeyd edilirdi ki, "sinqlın istehsal edilməsindən sonra, mahnı Aksl Rouz, Coldplay, Şana Tvein kimi, ona müraciət edən bir çox müğənninin kariyerasında mühüm rol oynamışdır."[45] Maykl Ceksonun mahnını canlı ifaları heç zaman tam uğurlu alınımamış, insanlar onun bu mahnını canlı ifası zamanı daha çox onun rəqsinə baxmağa üstünlük vermişlər, nəinki ifasını dinləməyə. Lakin mahnı və onun ifası zamanı dəfələrlə göstərilən performanslar Maykl Ceksonun bir pop ikon kimi tarixə düşməsinə səbəb olmuşdur.[45]

Tez-tez sifariş edilərək dinləyicilər tərəfindən sevilən mahnı, ən çox səs toplayaraq, BBC Radio 2 tərəfindən bütün zamanların ən yaxşı rəqs mahnısı elan edilmişdir. Qalibin açıqlanmasından sonra, təqdimatçı Zoe Ball demişdi: "Mən şadam ki, "Billie Jean" bütün ən yaxşı rəqs mahnısı adını qazanmışdır. Bu, Ceksonun ən yaxşı mahnılarından biridir." O davam edərək, "Bu mahnı, Ceksonu zirvələrə ucaldan mahnılardan biri, onun Motown 25 də göstərdiyi performans isə bütün zamanların ən yaxşı canlı performanslarından biridir. Mahnının bass xətti möhtəşəm, təqdimat isə əladır. Mən deyərdim mükəmməldir."[47] 2000-ci ildə MTVRolling Stone jurnalı tərəfindən tərtib edilmiş siyahıda "Billie Jean" 1963-cü ildən bu günə kimi yazılmış ən böyük pop mahnılar arasında altıncı yeri tutmuşdur. Ceksonun digər mahnıları "I Want You Back" və "Beat It" isə müvafiq olaraq doqquzuncu və on ikinci yerlərdə qərarlaşmışdı. The Beatles qrupunun "Yesterday" mahnısı isə birinci yeri tutmuşdu.[48]

2005-ci ildə Sony Ericson tərəfindən keçirilən səsvermədə "Billie Jean" bütün dünyada ən çox sevilən üçüncü mahnı elan edilmişdir. Səsvermədə 60 müxtəlif ölkədən 700.000 insan iştirak etmişdi. Birləşmiş Krallıqda aparılan sorğu nəticəsində "Billie Jean" beşinci yerdə qərarlaşan "Thriller" mahnsısnı da arxada qoyaraq birinci yerə yüksəlmişdir. Mahnı "MTV Europa"nın tərtib etdiyi "All-Time Top Ten R&B Songs" siyahısında isə yeddinci yeri tutmuşdur. Channel 4HMV tərəfindən 600.000 nəfər arasında keçirilmiş sorğunun nəticəsi olaraq isə, "Billie Jean" "Minilliyin ən yaşı mahnıları" sırasında on altıncı yerdə qərarlaşmışdır.[30]

R&B müğənnisi Pharrell Williams verdiyi müsahibədə qeyd edirdi ki, "Billie Jean" onun ən çox sevdiyi mahnılardan biridir. ""Billie Jean" qədər gözəl başqa mahnının olmasını demək çətindir. Mən düşünürəm ki, bir daha belə bir mahnı yaranmayacaq, bu cür bass xəttli, bu cür gözəl effektli, bu cür ölümsüz, bu cür möhtəşəm."[49] Mahnı həmçinin Çarlinin Mələkləri filmində və 2002-ci ildə istehsal edilmiş Theft Auto: Vice City video oyununda soundtrack kimi istifadə edilmişdir. 2006-cı ildə Visionary kompaniyasının bir hissəsinin təqdimatı keçiriləndən sonra, "Billie Jean" Birləşmiş Krallıqda on birinci yerdə hit parada daxil oldu. Mahnı 40 həftə ərzində top 200 – də qalaraq böyük uğur göstərmişdir.[30] "Billie Jean" mahnısı bu günlərdə də dünya radiolarının 90% – də tez-tez səsləndirilməklə yanaşı, dünya üzrə rəqs klublarında həftə ərzində 250.000 dəfədən çox sifariş alır.[49]

Personal[redaktə]

  • Sözlər və musiqi Maykl Cekson
  • Prodüsser Kuinsi Cons
  • İkinci prodüsser Maykl Cekson
  • Greg Phillinganes: rodalar, sintezator
  • Greg Smith: Sintezator
  • Bill Wolder: Sintezator
  • David Williams: Gitara
  • Louis Johnson: Bass
  • N'dugu Chancler: Zərb alətləri
  • Michael Boddicker: Emulyator
  • Vokal, ritmlər sintez aranjimanı: Maykl Cekson
  • Jerry Hey: Aranjiman
  • Jeremy Lubbock: düzgü yönətməni

Track siyahısı[redaktə]

  • Visionary single:
  1. Billie Jean – 4:54
  2. Billie Jean (12" edit) – 6:24
  3. Billie Jean (Music Video) – 4:56
  • 12" Version
  1. Billie Jean (12" edit) – 6:24
  2. Billie Jean (Instrumental) – 6:24
  • 12" Version (Mexico)
  1. Billie Jean (12" edit) – 6:24
  2. Beat It (Extended Version) – 5:41
  • 7" Version (USA)
  1. Billie Jean – 4:54
  2. Can't get Outta the Rain- 4:10
  • 7" version (UK)
  1. Billie Jean – 4:54
  2. It's The Falling In Love – 3:49

Hit paradlarda yeri və satış sertifikatları[redaktə]

Hit paradlarda (1983)[redaktə]

Hit parad (1983) yüksəldiyi
yer
Austrian Singles Chart 2[15]
Canadian Singles Chart 1[50]
Dutch Singles Chart 2[51]
French Singles Chart 45[52]
German Singles Chart 2
Irish Singles Chart 1[53]
Italian Singles Chart 7[54]
New Zealand Singles Chart 2[55]
Norwegian Singles Chart 6[56]
Spanish Singles Chart 1[57]
Swedish Singles Chart 2[58]
Swiss Singles Chart 1[59]
UK Singles Chart 1
US Billboard Hot 100 1
US R&B singles chart|R&B Singles Chart 1


Hit paradlarda (2009)[redaktə]

Hit parad (2009) yüksəldiyi
yer
Australian Singles Chart 7[60]
Austrian Singles Chart 15[61]
Danish Singles Chart 8[62]
Dutch Singles Chart 3[63]
European Hot 100 Singles[64] 9
Finnish Singles Chart 11[65]
French Singles Chart 1[66]
Irish Singles Chart 11[67]
Italian Singles Chart 17[54]
New Zealand Singles Chart 15[68]
Norwegian Singles Chart 5[69]
Swedish Singles Chart 3[70]
Swiss Singles Chart 2[59]
Türkiye Top 20 9
UK Singles Chart 10[71]
US Billboard Hot Digital Songs 3

Satış və sertifikat[redaktə]

Ölkə Sertifikat
France Platinum[72]
New Zealand Gold
United States Platinum

Qələbə və Məğlubiyyətləri[redaktə]

Sələfləri 
The Gap Bandin "Outstanding" mahnısı
Billboard's Hot R&B/Hip-Hop Songs number-one single
12 fevral, 19839 aprel, 1983
Xələfləri 
George Clintonun "Atomic Dog" mahnısı
Sələfləri 
Kajagoogoonun "Too Shy" mahnısı
UK number-one single
27 fevral, 1983
Xələfləri 
Bonnie Tylerin "Total Eclipse of the Heart" mahnısı
Sələfləri 
Patti AustinJames Ingramın "Baby, Come to Me" mahnısı
Billboard Hot 100 number-one single
5 mart, 1983 – 16 aprel, 1983
Xələfləri 
Dexys Midnight Runnersin "Come on Eileen" mahnısı
Sələfləri 
Joe CockerJennifer Warnesin "Up Where We Belong" mahnısı
Australian Kent Music Report number-one single
9 aprel, 19839 may, 1983
Xələfləri 
Redgumın "I Was Only Nineteen (A Walk in the Light Green)" mahnısı

Billie Jean 2008[redaktə]

Ceksonun ifa etdiyi orjinal versiya 2008-ci ildə repçi və hip-hop ifaçısı Kanye West tərəfindən Thriller 25 və iyirmmi beşinci il dönümü ilə bağlı Thriller albomunun təkrar nəşri üçün yenidən işlənmişdir. "Billie Jean 2008" adlandırılan remix müxtəlif tənqidçilər tərəfindən müxtəlif fikirlər almışdır: əksər tənqidçilər qeyd edirlər ki, mahnının orijianl versiyasının üstündə işləmək çox çətin olmalı idi. "About.com"dan Bill Lamb qeyd edir ki, remix "cansız"dır və əlavə edir ki, mahnının səslənməsindən hiss olunur ki, West "studiyaya girəndə orijinal versiyanın mükəmməlliyinin təsiri altında olub."[73] "Pitchfork Media"dan Tom Ewing qeyd edir ki, yeni versiyada mahnıya "klaustrafobik bacarıqsızlığın nəticəsi olaraq dinmik hərəkət bilgisi əlavə edilməsinə cəhd edilib."[74] "PopMatters"dən Mike Joseph "Thriller 25"i təhlil edərkən, qeyd edir ki, "Thriller 25" in mahnı siyahısı çox "xoş"dur, lakin, Westin "zəif" mixi burda istisnadır. O əlavə edərək, "Sən ən ikonik musiqi albomlarından biri olan kolleksiyadan bütün zamanların ən ikonik mahnılarından birinin üzərində işləyirsən və edə biləcəyin yalnız ritmi sürətləndirmək və zərb aləti səsi əlavə etmək mi olmuşdur?" deyə qeyd edir.[75] "Rolling Stone"dan Rob Sheffield isə original bass xəttinin mahnıdan çıxarılmasını bəyənmədiyini qeyd etmişdir. "IGN"dən Todd Gilchrist isə Westin mixini bəyənərək "xoş musiqi parçası" adlandırmışdır.[76]

Başqa ifaçıların sinqlları kimi[redaktə]

"Do It Again Medley with Billie Jean"[redaktə]

""Do It Again Medley with Billie Jean""
Slingshot tərəfindən

sinql

Yayımlanıb 1983
Səs yazma
studiyası
Quality Records
Janr Disco, dance
Dil ingilis dili
Müddəti 7:22

"The Slingshot" qrupunun 1983-cü ildə çıxardığı sinql "Do It Again Medley with Billie Jean" adlandırılmışdır. Mahnıda "Billie Jean" və Steely Danin 1973-cü ildə çıxardığı "Do It Again" mahnısının musiqi elementləri kombinasiya edilmişdir.

The Bates versiyası[redaktə]

""Billie Jean""
The Bates tərəfindən Pleasure + Pain albomunda ifa olunmuş

sinql

Yayımlanıb 23 iyul, 1995
Səs yazma
studiyası
Virgin Records
Janr Punk-rock
Dil ingilis dili
Müddəti 4:25
Prodüser The Bates, Andi Jung
B tərəfi "Tonight"
The Bates sinqllarının xronologiyası
"A Real Cool Time"
(1995)
""Billie Jean""
("Billie Jean")
"Say It Isn't So"
(1995)

1995-ci ldə alman punk rock qrupu "The Bates" "Billie Jean" mahnısını özlərinin "Pleasure + Pain" albomuna daxil etmişlər. Mahnının bu versiyası olduqca uğurlu alınaraq Avropada maraqla qarşılanmışdır. "The Bats"ın mahnıya çəkdirdiyi klipdə isə Alfred Hiçkokun"Psycho" filmi parodiya edilmişdir.[77]

Track siyahısı[redaktə]

Maxi-CD

  1. Billie Jean — 4:25
  2. Tonight (Remix) — 3:45
  3. Love Is Dead (Part II) — 3:22
  4. Yeah (Acoustic Version) — 1:06

Hit paradlarda (The Bates versiyası)[redaktə]

Chart (1995) Peak
position
Germany (Media Control AG) 21
Austria (Ö3 Austria Top 75) 40[78]
İsveçrə (Media Control AG) 10[79]
UK Singles (The Official Charts Company) 67[80]

Digər versiyalar[redaktə]

Uzun illər ərzində "Billie Jean" bir çox müğənnilərin albomuna daxil edilmiş və dəfələrlə sinql kimi satışa çıxarılmışdır.

İstinadlar[redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 Jackson, pp. 192–194
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Wadhams, pp. 418–422
  3. Billie Jean files lawsuit saying that he is the one. Philadelphia Daily News ((December 20, 2008)). Yoxlanılıb 13 may, 2011 (ölü link).
  4. Vena, Jocelyn (July 6, 2009). Michael Jackson Answers Fan Questions In 1996 Thailand Interview. MTV. Yoxlanılıb 13 may, 2011.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Taraborrelli, pp. 223–224
  6. Murphy, Sport (January 27, 2008). Man in the moonwalk. New York Post. Yoxlanılıb 13 may, 2011.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 7,8 7,9 "The 500 Greatest Songs Since You Were Born: Number 1". (October, 2005). 
  8. Daly, Susan (March 21, 2009). The genius of Jacko. Irish Independent. Yoxlanılıb 13 may, 2011.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 Halstead, pp. 36–37
  10. Winterman, Denise (November 30, 2007). Thrills and spills and record breaks. BBC News. Yoxlanılıb 13 may, 2011.
  11. Glentzer, Molly (July 1, 2009). The steps that made Michael Jackson great. Houston Chronicle. Yoxlanılıb 13 may, 2011.
  12. Classic Tracks: Hall & Oates "I Can't Go For That (No Can Do)", Gary Eskow, Mix Online, April 1, 2006 "Listening to "I Can't Go for That" after letting it drift out of the mind for a while, one can clearly identify this track — one of the first pop hits to feature a drum machine — as a precursor to Michael Jackson's "Billie Jean" and the generation of songs built on drum machine tracks that came in its wake. "No question about it," Hall agrees. "Michael Jackson once said directly to me that he hoped I didn't mind that he copped that groove. That's okay; it's something we all do. [Eddie] Van Halen told me that he copied the synth part from ‘Kiss on My List’ and used it in ‘Jump.’ I don't have a problem with that at all."
  13. Hall, Daryl (July 10, 2009). Michael Jackson Remembered: Daryl Hall on the Ultimate Video Star. The Rolling Stone. Yoxlanılıb 13 may, 2011."He sort of clung to Diana Ross pretty much, but at one point I was off to the side and he came over to me and said, 'I hope you don't mind, but I stole Billie Jean from you,' and I said, 'It's all right, man, I just ripped the base line off, so can you!'"
  14. Billie Jean – Michael Jackson Digital Sheet Music (Digital Download). MusicNotes.com. Alfred Publishing Co. Inc. Yoxlanılıb 13 may, 2011.
  15. 15,0 15,1 Austrian Singles Chart Archives. austriancharts.at. Yoxlanılıb 13 may, 2011.
  16. Thriller – The Diamond. Stylus Magazine. Yoxlanılıb 13 may, 2011.
  17. George, p. 23
  18. 18,0 18,1 18,2 Halstead, pp. 38–40
  19. George, pp. 39–43
  20. RIAA database. Recording Industry Association of America. Yoxlanılıb 13 may, 2011.
  21. Grein, Paul (September 24, 2010). "Chart Watch Extra: Songs From The Last Century – Chart Watch", http://new.music.yahoo.com/blogs/chart_watch/66353/chart-watch-extra-songs-from-the-last-century. Retrieved on 13 may. 
  22. 22,0 22,1 22,2 22,3 Campbell, p. 58
  23. Weitner, Sean. Michael Jackson: A Life in Film. Flak magazine. Yoxlanılıb 13 may, 2011.
  24. School bans Michael Jackson attire. Lakeland Ledger ((March 13, 1984)). Yoxlanılıb 13 may, 2011.
  25. White gloves banned. Ottawa Citizen ((March 14, 1984)). Yoxlanılıb 13 may, 2011.
  26. Gloved teens protest policy. The Rock Hill Herald ((March 3, 1984)). Yoxlanılıb 13 may, 2011.
  27. "Why it took MTV so long to play black music videos", Jet. 2006, http://findarticles.com/p/articles/mi_m1355/is_14_110/ai_n16807343/pg_1?tag=artBody;col1. 
  28. Cocks, Jay (December 26, 1983). Sing a Song of Seeing. Time. Yoxlanılıb 13 may, 2011.
  29. Smith, David (January 30, 2005). Cash tops Thriller with best video ever. The Guardian. Yoxlanılıb 13 may, 2011.
  30. 30,0 30,1 30,2 30,3 30,4 Halstead, pp. 39–41
  31. 31,0 31,1 31,2 31,3 Taraborrelli, pp. 234–240
  32. Leopold, Todd (June 6, 2005). Michael Jackson: A life in the spotlight. CNN. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  33. Cannon, Bob. A Giant Step for Jackson. Entertainment Weekly. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  34. A Glance at the Career of Michael Jackson. Fox News Channel ((June 14, 2005)). Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  35. Harris, Chris (January 14, 2008). Michael Jackson, Akon Are 'Startin' Somethin' On Thriller 25 Track. MTV. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  36. 36,0 36,1 Campbell, pp. 65–68
  37. Top Rock TV Moment A Really Big Show. CBS News ((July 24, 2000)). Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  38. The 25 Most Important Pop Culture Moments. CNN ((September 1, 2005)). Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  39. 39,0 39,1 Taraborrelli, pp. 279–289
  40. Halstead, p. 205
  41. Ailing. Time ((February 6, 1984)). Yoxlanılıb February 15, 2009.
  42. Singer Has Operation To Repair Burn Scar. The New York Times ((April 19, 1984)). Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  43. Zoglin, Richard (February 13, 1984). Too Much Risk on the Set?. Time. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  44. The 26th Annual Grammy Awards. Time ((March 19, 1984)). Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  45. 45,0 45,1 45,2 45,3 How Billie Jean changed the world. The Guardian ((July 12, 2007)). Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  46. Rayner, Ben (February 10, 2008). The return of Michael Jackson's Thriller. The Toronto Star. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  47. Billie Jean voted top dance song. BBC ((July 15, 2008)). Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  48. Yesterday is top pop song. BBC ((November 17, 2000)). Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  49. 49,0 49,1 Thriller 25: The Book, p. 26
  50. Canadian singles chart archives. RPM ((March 26, 1983)). Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  51. Dutch Singles Chart Archives. dutchcharts.nl. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  52. French Singles Chart Archives. lescharts.com. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  53. Irish Singles Chart Archives. irishcharts.com. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  54. 54,0 54,1 Italian Singles Chart Archives. italiancharts.com. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  55. New Zealand Singles Chart Archives. charts.org.nz. Yoxlanılıb January 23, 2010.
  56. Norwegian Singles Chart Archives. norwegiancharts.com. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  57. Spanish Singles Chart Archives. spanishcharts.com. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  58. Swedish Singles Chart Archives. swedishcharts.com. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  59. 59,0 59,1 Swiss Singles Chart Archives. hitparade.ch. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  60. Australian Singles Chart Archives (2009). australian-charts.com. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  61. Austrian Singles Chart Archives (2009). austriancharts.at. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  62. Danish Singles Chart Archives (2009). hitlisterne.dk. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  63. Dutch Singles Chart Archives (2009). acharts.us. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  64. http://www.billboard.com/charts/hot-100#/artist/michael-jackson/chart-history/4902?f=349&g=Singles
  65. Finnish Singles Chart Archives. ylex.yle.fi. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  66. French Singles Chart Archives (2009). lescharts.com. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  67. Irish Singles Chart Archives (2009). acharts.us. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  68. New Zealand Singles Chart Archives (2009). acharts.us. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  69. Norwegian Singles Chart Archives (2009). acharts.us. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  70. Swedish Singles Chart Archives (2009). swedishcharts.com. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  71. UK Singles Chart Archives (2009). chartstats.com. Archived from the original on 2012-07-23. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  72. "InfoDisc : Les Certifications (Singles) du SNEP (les Disques de Platine)" (in French). InfoDisc. Retrieved 17 may, 2011.
  73. Lamb, Bill. About.com's Thriller 25 review. About.com (The New York Times Company). Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  74. Ewing, Tom (February 15, 2008). Pitchfork Media's Thriller 25 review. Pitchfork Media. Archived from the original on February 18, 2008. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  75. Joseph, Mike. PopMatters' Thriller 25 review. PopMatters. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  76. Gilchrist, Todd. IGN's Thriller 25 review. IGN. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  77. "Billy Jean by The Bates" (video begins playing automatically). iLike.com.
  78. austriancharts.at
  79. swisscharts.com
  80. chartstats.com
  81. LL Cool J's Who's Afraid of the Big Bad Wolf sample of Michael Jackson's Billie Jean. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  82. Brown's Thriller killer!. NME ((March 17, 2000)). Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  83. Harris, Chris (November 8, 2006). Chris Cornell Tackles Gospel — And Michael Jackson? — On Solo LP. MTV. Yoxlanılıb 17 may, 2011.
  84. Cornell Chats 'Idol'/'Billie Jean' Performance
  85. Fringemunks Web site

Ədəbiyyat[redaktə]

  • Liza Kampbel. Michael Jackson: The King of Pop (1993). ISBN 082831957X
  • Corc Nelson (2004). Michael Jackson: The Ultimate Collection booklet. Sony BMG.
  • Kreyq Halsted. Michael Jackson: For the Record (2007) // Authors OnLine. ISBN 9780755202676
  • Maykl Cekson. Moon Walk (autobiography) (1988). Doubleday. ISBN 385247125
  • C. Rendi Taraborrelli. The Magic and the Madness (2004). Headline. ISBN 0330420054
  • Thriller 25: The Book. Thriller 25|Thriller 25: The Book. (2008). ML Publishing Group. ISBN 9780976889199
  • Veyn Uadhams. Inside the Hits. Berklee Press (2001). ISBN 0634014307