Birgöz

Birgöz
Elmi təsnifat
Domen: Eukariotlar Klad: Diaphoretickes Ranqsız: Arxeplastidlər Aləm: Bitkilər Klad: Streptofitlər Klad: Ali bitkilər Klad: Çoxsporlu bitkilər Klad: Borulu bitkilər Klad: Toxumlu bitkilər Klad: Çiçəkli bitkilər Klad: Evdikotlar Klad: Bazal evdikotlar Klad: Superasteridlər Klad: Asteridlər Klad: Lamidlər Dəstə: Dalamazçiçəklilər Fəsilə: Zeytunkimilər Triba: Zeytunkimilər Yarımtriba: Birgözkimilər Cins: Birgöz
Beynəlxalq elmi adı
Ligustrum L., 1753
Şəkil axtarışı ITIS   32973 NCBI   13596

Birgöz (lat. Ligustrum) — bitkilər aləminin dalamazçiçəklilər dəstəsinin zeytunkimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.

Botaniki xarakteristikası

Yarpağıtökülən, yaxud həmişəyaşıl kollar, bəzən ağaclardır (hünd. 10 m-ədək). Yarpaqları qarşılıqlı, sadə, ellipsşəkilli, tamkənarlıdır. Süpürgəvarı və ya salxımvarı, təpə, yaxud qoltuq çiçək qrupunda birləşən çiçəkləri xırda, ağ, ətirli, çiçək tacı bitişikləçəklidir. Meyvələri qara giləmeyvəyəbənzər çəyirdəkmeyvədir. Çiçəyində efir yağı, qabıq və yarpağında aşı maddəsi olur. Avrasiyanın mülayim və tropik zonalarında yayılmış təqribən 50 növü məlumdur. Müxtəlifrəngli yarpaqları olan bir çox bağ forması və sortları var. Dekorativ bitki kimi də becərilir. Yaşıllaşmada bu bitkidən qayçılama yolu ilə şar, kvadrat, üçbucaq, küzə və başqa formalar əldə etmək mümkündür. Toxumları və qələmləri ilə çoxaldılırlar. Balverən bitkidir.

Ekologiyası

Kök və yarpaqlarında aşı maddələri vardır.

Azərbaycanda yayılması

Azərbaycanda 1 növü – adi birgöz (lat. Ligustrum vulgare) yabanı halda bitir; parlaq birgöz, yapon birgözü, Çin birgözü və girdəyarpaq birgöz introduksiya edilib və yaşıllaşdırmada istifadə olunur. Mərkəzi Nəbatat Bağında kolleksiyada bu 4 növ becərilir.

İstifadəsi

Canlı çəpər kimi müxtəlif yaşıllıqların salınmasında istifadə olunur. Çiçəklərinin tərkibində efir yağı vardır, ətirli olduqları üçün ətriyyatda işlədilir.

Sinonimləri

Heterotipik sinonimləri

• Esquirolia H.Lév.
• Faulia Raf.
• Ligustridium Spach
• Parasyringa W.W.Sm.
• Phlyarodoxa S.Moore
• Visiania DC.

Yarımnövləri

• Ligustrum angustum B.M.Miao
• Ligustrum australianum F.Muell.
• Ligustrum compactum (Wall. ex G.Don) Hook.f. & Thomson ex Brandis
• Ligustrum confusum Decne.
• Ligustrum cumingianum Decne.
• Ligustrum delavayanum Har.
• Ligustrum expansum Rehder
• Ligustrum fengjieense Xian Y.Li & Si Y.Zeng
• Ligustrum foliosum Nakai
• Ligustrum glomeratum Blume
• Ligustrum gracile Rehder
• Ligustrum guangdongense R.J.Wang & H.Z.Wen
• Ligustrum henryi Hemsl.
• İbota birgözü (Ligustrum ibota Siebold)
• Yapon birgözü (Ligustrum japonicum Thunb.)
• Ligustrum leucanthum (S.Moore) P.S.Green
• Ligustrum lianum P.S.Hsu
• Ligustrum lindleyi (Wall. ex G.Don) P.S.Green
• Ligustrum liukiuense Koidz.
• Parlaq birgöz (Ligustrum lucidum W.T.Aiton)
• Ligustrum micranthum Zucc.
• Ligustrum morrisonense Kaneh. & Sasaki
• Ligustrum myrsinites Decne.
• Ligustrum nepalense Wall.
• Ligustrum novoguineense Lingelsh.
• Ligustrum obovatilimbum B.M.Miao
• Ligustrum obtusifolium Siebold & Zucc.
• Girdəyarpaq birgöz (Ligustrum ovalifolium Hassk.)
• Ligustrum parvifolium Kiew
• Ligustrum pricei Hayata
• Ligustrum punctifolium M.C.Chang
• Ligustrum quihoui Carrière
• Ligustrum retusum Merr.
• Ligustrum robustum (Roxb.) Blume
• Ligustrum salicinum Nakai
• Ligustrum sempervirens (Franch.) Lingelsh.
• Çin birgözü (Ligustrum sinense Lour.)
• Ligustrum stenophyllum Quisumb. & Merr.
• Ligustrum strongylophyllum Hemsl.
• Ligustrum tamakii Hatus.
• Ligustrum tenuipes M.C.Chang
• Ligustrum tschonoskii Decne.
• Adi birgöz (Ligustrum vulgare L.)
• Ligustrum xingrenense D.J.Liu