Birləşmiş Millətlər Təşkilatı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

{{Təşkilat |tam adı = Birləşmiş Millətlər Təşkilatı |originalın dilindəki adı = ərəb. الأمم المتحدة‎‎
ing. United Nations Organization
fr. Organisation des Nations Unies
çin. 联合国 / 聯合國
isp. Organización de las Naciones Unidas
rus. Организация Объединённых Наций
|abreviatura = BMT |emblemi = Flag of the United Nations.svg Emblem of the United Nations.svg |şəkil = United Nations Members.svg |növü = Beynəlxalq |yaranma tarixi = 26 iyun 1945 |qeydiyyat tarixi = 24 oktyabr 1945 |dağılma tarixi = |dili = ərəb, çin, ingilis, fransız, rus, ispan |mərkəzi = Nyu-York, Flag of the United States.svg ABŞ |sədri = [[António Guterres] |üzvləri = 193 ölkə |rəsmi saytı = UN.Org }}

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, BMT (ing. United Nations Organization, UNO) — 1945-ci ildə yaradılmış dövlətlərarası beynəlxalq təşkilatdir. Hazırda 193 ölkə bu təşkilatın üzvüdür[1]. Vatikan BMT-nin üzvü deyil.

BMT-nin qərargahı Nyu-York şəhərindədir. Əsas vəzifəsi beynəlxalq sülhü və təhlükəsizliyi qorumaq və möhkəmlətmək, dövlətlər arasında əməkdaşlığı inkişaf etdirməkdir.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı İDM-dən sonra, beynəlxalq sülhün və təhlükəsizliyin qorunub saxlanılması, millətlər arasında dostluq əlaqələrinin inkişafı və sosial tərəqiyyə yardım, insan həyatının və hüquqlarının müdafiəsi səviyyəsinin yüksəldilməsi məqsədilə yaradılmışdır.

BMT-nin Nizamnaməsi 1945-ci il 26 iyunda San-Fransisko konfransında 50 dövlətin nümayəndəsi tərəfindən imzalandı və 1945-ci il 24 oktyabrda qüvvəyə mindi.

BMT-nin əsas orqanları BMT Baş Məclisi, BMT Təhlükəsizlik Şurası, İqtisadi və İctimai Şura, Qəyyumluq Şurası, Beynəlxalq Məhkəmə və Katiblikdir. Azərbaycan Respublikası 1992-ci ildən BMT-nin üzvüdür.

Üzv ölkələr öz aralarında BMT-nin Nizamnaməsinin - onların dünya birliyinin üzvləri kimi hüquq və vəzifələrini müəyyənləşdirən beynəlxalq müqavilənin prinsipləri ilə əlaqələnirlər.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatı aşağıdakı qurumlardan ibarətdir:

  • Altı əsas orqandan ibarət olan BMT-nin özü: Baş Assambleya, Təhlükəsizlik Şurası, İqtisadi və Sosial Şura, Hamilik Şurası, Beynəlxalq Məhkəmə və Katiblik. Niderlandın Haaqa şəhərində yerləşən Beynəlxalq Məhkəmədən başqa, digər qurumlar Nyu-Yorkda, BMT-nin Mərkəzi idarələrində yerləşirlər.
  • BMT-nin Təhsil, Elm və Mədəniyyət Təşkilatı (UNESCO), BMT-nin Uşaq Fondu (UNICEF), BMT-nin İnkişaf Proqramı (BMTİP) və BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığı (BMTQAK) kimi inkişaf, humanitar yardım və insan hüquqlarının müdafiəsi sahələrində fəaliyyətləri həyata keçirən ixtisaslaşmış təşkilatlar.

Məqsədləri[redaktə | əsas redaktə]

  • münаqişələrin sülh yоlu ilə tənzimlənməsi və kоllеktiv tədbirlər qəbul еtməklə bеynəlхаlq sülhün və təhlükəsizliyin qоrunub sахlаnmаsı;
  • хаlqın özünüdərkеtmək və bərаbərlik prinsipinə hörmət еtmək əsаsındа ölkələr аrаsındа dоstluq münаsibətlərinin inkişаf еtdirilməsi;
  • bеynəlхаlq humаnitаr, mədəni, sоsiаl, iqtisаdi хаrаktеrli prоblеmlərin həllində bеynəlхаlq əməkdаşlığı həyаtа kеçirmək, bеynəlхаlq iqtisаdi təşkilаtlаr bütün insаnlаrа hеç bir fərq qоymаdаn аzаdlıq, insаn hüquqlаrınа hörmət və оnun gеnişləndirilməsi;
  • müхtəlif ölkələrin rаzılаşmаsı üzrə; bu məqsədlərə çаtmаğа yönəldilmiş mərkəzi оrqаnın funksiyаlаrının yеrinə yеtirilməsi.

Prinsipləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Onun bütün üzvlərinin bərаbərliyi;
  • Nizаmnаmə üzrə qəbul еdilən öhdəçiliyi vicdаnlа yеrinə yеtirmək;
  • Bеynəlхаlq münаsibətlərin sülh vаsitəsi ilə həll еdilməsi;
  • Bеynəlхаlq münаsibətlərdə bir ölkənin digər ölkəyə güc tətbiq еtməsindən imtinа еtmək;
  • Bu prinsipləri qəbul еtməklə bütün hərəkətlərdə təşkilаtın bütün üzvlərinə köməklik göstərmək;
  • Bеynəlхаlq sülhü və təhlükəsizliyi təmin еtmək;
  • BMT-nin üzvü оlmаyаn dövlət BMT-nin prinsiplərinə uyğun оlаrаq lаzım gələrsə hər şеyi təmin еtməlidir;
  • Dövlətlərin dахili işlərinə qаrışmаmаq;
  • İnsаnlаrın əsаs hüquq və аzаdlıqlаrınа hörmət еtmək;
  • Xаlqlаrın özünüidаrə еtməsi və bərаbər hüquqlu оlmаsı;
  • Əməkdаşlıq və tərksilаh.

Üzv dövlətlər[redaktə | əsas redaktə]

14 iyul 2011-ci il tarixinə, Cənubi Sudanın BMT-yə üzv qəbul edilməsi ilə təşkilatın üzvlərinin sayı 193-ə çatdı [2]. BMT

BMT-nin ixtisaslaşmış təşkilatları[redaktə | əsas redaktə]

The United Nations Secretariat Building.jpg

BMT Baş Katibi[redaktə | əsas redaktə]

Katibliyə BMT Təhlükəsizlik Şurasının tövsiyəsi ilə beş il müddətinə Baş Assambleya tərəfindən seçilən Baş Katib rəhbərlik edir. Onun 2 dəfə seçilmək hüququ vardır.

Soyadı və adı Ölkə Səlahiyyətin başlanğıcı Səlahiyyətin sonu
1 Trüqve Halvdan Li (Trygve Halvdan Lie) Norveç (Qərbi Avropa) 2 fevral 1946 10 noyabr 1952
2 Daq Hammarşeld (Dag Hammarskjöld) İsveç (Qərbi Avropa) 10 aprel 1953 18 sentyabr 1961
3 U Tan (ဦးသန့်) Birma (Asiya) 30 noyabr 1961 1 yanvar 1972
4 Kurt Valdhaym (Kurt Waldheim) Avstriya (Qərbi Avropa) 1 yanvar 1972 1 yanvar 1982
5 Havyer Peres de Kuelyar (Javier Pérez de Cuéllar Guerra) Peru (Cənubi Amerika) 1 yanvar 1982 1 yanvar 1992
6 Butros Butros Qali (بطرس بطرس غالي) Misir (Afrika) 1 yanvar 1992 1 yanvar 1997
7 Kofi Annan (Kofi Annan) Qana (Afrika) 1 yanvar 1997 1 yanvar 2007
8 Pan Gi Mun (반기문) Koreya Respublikası (Asiya) 1 yanvar 2007 hal-hazırda vəzifədədir Birinci müddətin sonu: 1 yanvar 2012

Üzvlük haqqının hesablanması[redaktə | əsas redaktə]

BMT-yə üzvlük haqqında əsas prinsip ölkənin ödəmə qabiliyyətinin vəziyyətidir. Hər ölkə ümumi daxili məhsulunun həcminə uyğun ödəniş edir. [4]:

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. http://www.un.org/russian/basic/growth.htm
  2. Cənubi Sudan Respublikası BMT-nin 193-cü üzv-dövləti oldu // BMt-nin veb-saytı
  3. BMT-nin Narkotiklər və Cinayətkarlıq üzrə İdarəsinin rəsmi səhifəsi
  4. 2013-cü ildə BMT-yə üzvlük haqqı [1]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Birləşmiş Millətlər Təşkilatı ilə əlaqəli mediafayllar var.