Boz çiltoyuq

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Boz çiltoyuq
Perdix perdix
Perdix perdix (Marek Szczepanek).jpg
Elmi təsnifat
Aləmi:Heyvanlar
Yarımaləm:Eumetazoylar
Bölmə:İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə:Sonağızlılar
Tip:Xordalılar
Yarımtip:Onurğalılar
Sinif:Quşlar
Yarımsinif:Yenidamaqlılar
Dəstə:Toyuqkimilər
Fəsilə:Qırqovullar
Cins:Kəklik
Növ: Boz çiltoyuq
Elmi adı
Perdix perdix (Linnaeus, 1758)
Yarımnövləri
Perdix perdix armoricana Hartert, 1917
  • Perdix perdix canescens Buturlin, 1906
  • Perdix perdix hispaniensis Reichenow, 1892
  • Perdix perdix italica Hartert, 1917
  • Perdix perdix lucida (Altum, 1894)
  • Perdix perdix perdix (Linnaeus, 1758)
  • Perdix perdix robusta Homeyer et Tancré, 1883
  • Perdix perdix sphagnetorum (Altum, 1894)
Mühafizə statusu
Status iucn3.1 LC az.svgen:Least Concern
Az qayğı tələb edənlər
Least Concern (IUCN 3.1)Least Concern22678911
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ITIS  
NCBI  
PBDB  
Perdix perdix

Boz çiltoyuq (lat. Perdix perdix) — toyuqkimilər dəstəsindən kəklik cinsinə aid quş növü.

Təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Erkək və dişi fərdin rəngi oxşardır. Başı qonur, boynu boz, beli və qurşağı qəhvəyi-bozdur. Dimdiyi zəifdir, gözlərinin ətrafı pas rəngli tüklə örtülüdür, qanadları gödək, dairəvi, quyruğu qısadır. Qarın hissəsində şabalıdı rəngdə, nal şəklində ləkə vardır. Bədəninin yanlarında açıq-qəhvəyi rəngli köndələn yerləşən zolaqlar vardır. Dimdiyi boz, ayaqları yaşıl.

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Avropa və Asiyada yayılıb. Azərbaycanın Şimal-Şərqində yayılması Dağıstan sərhəddinə qədər uzanır, Cənub-Şərqdə Şabranda qurtarır, Böyük Qafqazın cənub ətəklərində Şəki rayonu ərazisindən başlayıb Şamaxıya qədər uzanır, Mingəçevir su anbarının ətrfarındakı bozqır qurşağından Ağstafa rayonu ərazisinə qədər uzanır, Naxçıvanın Nehrəmdağ ərazisində də yayılıb. Talış sıra dağlarında yalnız Zuvandda rast gəlinir

Həyat tərzi[redaktə | əsas redaktə]

Hündür sıx otlar və kollar arasında yaşamağa üstünlük verir. Oturaq quş olmasına baxmayaraq, fəsillər üzrə yerini dəyişir. Qarın əridiyi aylarda 2500 metr yüksəkliyə qədər qalxır, qış aylarında qarın yağması ilə əlaqədar olaraq dağətəyi ərazilərə enir. Dənli bitkilər əkilən sahələrdə, bozqırla növbələşən ərazilərdə yaşamağa üstünlük verir. Kiçik sürülər (5-20) əmələ gətirir. Çoxalma dövründə cüt-cüt yerləşir. Monoqamdır. Reproduksiya dövründə yuva ərazisini qoruyur. Erkək fərdlər cücələrin gəzdirilməsi və yemləndirilməsində iştirak edir. Dişi fərd yuvasını torpaq üzərində, sıx otlar arasında qurur, yuvanın dibini quru ot və yarpaqlarla örtür. Yumurtalar qonur-qum rəngdə olur. Yuvada yumurtaların sayı 4-28 arasında dəyişir. Adətən hər yuvada 12-18 yumurta olur. Kürt yatması 21-26 gün davam edir. Bir sutka ərzində cücələr sinxron çıxırlar. Onlar quruyan kimi yuva ərazisini tərk edirlər. 12-14 sutkalıq cücələr 25-30 metr məsafəyə uça bilir. Bir yaşında cinsiyyət yetişkənliyə çatır.

Sayı[redaktə | əsas redaktə]

Optimal şəraitdə 100 hektar sahədə 4-5 fərddən çox olmur. Azərbaycan Respublikası ərazisində ümumi sayı 2000-5000 arasında dəyişir

Azalma səbəbləri[redaktə | əsas redaktə]

Yay mövsümündə uzunmüddətli quraqlıq günlər bu quşları tələf edir. Qarlı-şaxtalı günlərdə zəifləmiş quşlar kütləvi məhv olur. Xırdabuynuzlu heyvanların böyük sürüləri boz çiltoyuğun əsas yemini təşkil edən acı yoncanı yeyib qutarır. Qoyun sürülərini müşayiət edən itlər quşları daimi yerlərindən uzaqlaşdırır. Ornitofaq quşların, tülkü, it və pişiklərin hücumlarına məruz qalır. vropada təhlükəyə həssas növ kimi (VU) qorunur. Bern konvensiyasına daxil edilmişdir. Qorunması üçün məsləhət görülmüş tədbirlər: Qar örtüyü davamsız və az olan ərazilərə reintroduksiyası məsləhətdir. Reproduksiya dövründə sıx otluq ərazilərdə yanğının qarşısını almaq məqsədilə torpaq 2-5 metr enində şumlanmalıdır.

Yarımnövləri[redaktə | əsas redaktə]

Perdix perdix hispaniensis -

Bu növün 8 yarımnövü var:[1]

  • Perdix perdix armoricana Hartert, 1917
  • Perdix perdix canescens Buturlin, 1906
  • Perdix perdix hispaniensis Reichenow, 1892
  • Perdix perdix italica Hartert, 1917
  • Perdix perdix lucida (Altum, 1894)
  • Perdix perdix perdix (Linnaeus, 1758)
  • Perdix perdix robusta Homeyer et Tancré, 1883
  • Perdix perdix sphagnetorum (Altum, 1894)

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QIRMIZI KİTABI FAUNA, II NƏŞR. 153 səh, Boz çiltoyuq.
  1. Növ haqqında BioLib saytında informasiya.