Bozalaq

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Bozalaq
Lepidium fremontii}}
Elmi təsnifat
Aləmi: Bitkilər
Şöbə: Örtülütoxumlular
Sinif: İkiləpəlilər
Yarımsinif: Dillenid
Sıra: Kəvərçiçəklilər
Fəsilə: Kələmçiçəyikimilər
Cins: Bozalaq
Elmi adı
Lepidium
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ÜTMX   22953
MBMM   19205


Bozalaq (lat. Lepidium)[1] - kələmçiçəyikimilər fəsiləsinə aid bitki cinsi.[2]

Növləri[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanın dərman bitkiləri[redaktə | əsas redaktə]

Digər növləri[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycanda bu cins 3 növlə təmsil olunmuşdur, onlardan 1-i

dərman bitkisidir.[3]

Cardaria draba (L.) Desv. (Lepidium draba L.) – Bozalaq -

Кардария крупковидная (Клоповник крупковидный) - Critlike

cardaria

Botaniki təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Hündürlüyü 10-52 sm olan qısa tüklü, çoxillik bitkidir. Gövdəsi düz, dar kantlı, yuxarısı qalxanvari budaqlıdır. Daralaraq saplaq əmələ gətirən kökyanı və aşağı gövdə yarpaqları lirayabənzərlələkvari bölünmüşdür, yuxarı yarpaqları oturaq, oturacaqdan oxvaridir. Çiçəkqrupu sıx qalxanvaridir, kasayarpağı çılpaq, ləçəkləri 3 mm, ağdır. Buynuzcuq meyvələri uzun, üfüqi aralanmış ayaqcıqlar üstündə, uzunluğu 2.5-3.5 mm, eni 3.5-5 mm, enli, yumurtavari, oturacaqdan ürəkvari, tayları bir qədər köpmüş açılmayandır. Aprel-mayda çiçəkləyir, may-iyunda (iyulda) meyvə verir.[3]

Mənşəyi və yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Bozalaq kserofil coğrafi tipinin aralıq dənizi sinfinin aralıq dənizi qrupuna aiddir. Aralıq dənizi, Balkan-Kiçik Asiya ölkələrində, Suriya, Fələstin, İran, Rusiya, Ukrayna, Orta Asiya və Qafqazda yayılmışdır. Bozalaq Azərbaycanın bütün rayonlarında arandan orta dağ qurşağına kimi (dəniz səviyyəsindən 1800 m qədər) bitir.[3]

Ekoloji qrup və bitdiyi yerlər[redaktə | əsas redaktə]

Halomezokserofitdir, dağ-çəmən, psammofit-litoral və alaq bitkilik tiplərində rast gəlir. Əsasən əkinlər, bağlar, çəmənlər, dənizkənarı qumsallıqlar, baxımsız olan yerlər, torpaq

töküntüləri, yol və su kənarlarında zolaqlar əmələ gətirir.[3]

Kimyəvi tərkibi[redaktə | əsas redaktə]

Alkaloid, flavonoid, kumarin, karotin, C və E vitaminləri ilə zəngindir.[3]

Təsiri və tətbiqi[redaktə | əsas redaktə]

Hind və xalq təbabətində tətbiq edilir. Azərbaycanın orta əsrlər təbabətində istifadə olunmuşdur. Dəri, qadın xəstəliklərində, köp, qızdırma və şişlər zamanı istifadə olunur.

Ödqovucu, həzm prosesini yaxşılaşdıran, sinqaya qarşı, funqisid və bakterisid təsirə malikdir.[3]

İstifadə olunan hissələri[redaktə | əsas redaktə]

Müalıcə məqsədi ilə bitkinin yerüstü hissəsi, yarpaqları və meyvələri istifadə edilir.[3]

İstifadə formaları[redaktə | əsas redaktə]

Dəmləmə, cövhər və şirələr.[3]

Digər faydalı xüsusiyyətləri və istifadəsi[redaktə | əsas redaktə]

Toxumları acıdır, istiot kimi qıdalarda istifadə olunur.[3]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  1. Nurəddin Əliyev. Azərbaycanın dərman bitkiləri və fitoterapiya. Bakı, Elm, 1998.
  2. Elşad Qurbanov. Ali bitkilərin sistematikası, Bakı, 2009.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 Mehdiyeva N.P. «Azərbaycanın dərman florasının biomüxtəlifliyi», Bakı,2011