Bruney

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Bruney Darussalam Dövləti
Negara Brunei Darussalam
Bruney bayrağı Bruney gerbi
Bayrağı Gerbi
Bruney – xəritədə yeri
Paytaxt Bandar Səri Bəgavan
Böyük şəhərlər Bandar Səri Baqəvan
Rəsmi dil Malay
İdarəetmə forması miraslı tamamilə teokratik monarxiya
Sultan Hassanal Bolkiah [4.X.1967~ ]
Vəliəht Şahzadə Al-Muhtadee Billah
Yaranması
 - Elan olunub 1 yanvar 1984
Ərazi
• Ümumi
• Su sahəsi (%-lə)

5 765 km² (172-ci yer)
8,6
Əhali
• Təxmini sayı (İyul 2015 təxmini)
• Siyahıyaalma (1.IV.2011)
Əhali sıxlığı

417 200 nəfər (175-cı)
393 372 nəfər nəfər
72.11 nəfər/km²  (134)
ÜDM (AQP)
  • Cəmi (2016 təxmini)
  • Adam başına

$33,376 milyard  (116 yer)
$80,000  (5 yer)
ÜDM (nominal)
  • Cəmi (2015 təxmini)
  • Adam başına

$13,002 milyard  (111 yer)
$30,933  (25 yer)
İnsan inkişafı indeksi (2014) 0.856  (çox yüksək) (31)
Pul vahidi Bruney dolları (BND)
Saat qurşağı Brunei Darussalam Time (UKV+8)
İnternet domeni .bn
Telefon kodu +673
Bruney
Sultan Ömər Əli Səyfəddin məscidi, Bandar-Seri-Begavan, Bruney, 2007.

Bruney ya da rəsmi adıyla Bruney Sülh Dövləti ( malayca Negara Brunei Darussalam) - Asiyada dövlət. Cənub-şərqi Asiya da, Cənubi Çin Dənizi sahillərində yerləşən və yalnız Malayziya ilə quru sərhəddinə malikdir. Ərazisi 5.8 min км². Əhalisi 401 min nəfər (2011). Paytaxtı Bandar Səri Bəgavan. İslami monarxiya ilə idarə olunur. Rəsmi dili malaycadır. Millətlər Birliyi`nə daxildir. Ölkənin gəlir qaynaqlarının əsasını təbii qaz və neft təşkil edir. Qətərdən sonra dünyanın ən varlı ikinci ölkəsi sayılır. Dünyanın ən varlı insanları arasında adı çəkilən Bruney Sultanı Hassanal Bolkiahdır.

Coğrafiya[redaktə | əsas redaktə]

Bruney Kalimantan adasında yerləşir.Ekvatorial iqlimi olan Bruneyda yağıntıların illik miqdarı 2000-2700 mm-dən çoxdur,il ərzində temperatur az tərəddüd edir,24°-31°C arasında dəyişir.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Əhali - 426 444 (iyul 2015 təxmini ) İllik artım - 1,73% Orta ömür həddi - kişilərdə 74 yaş, qadınlarda 78 yaş.

Etnik qruplar: Malaylar (66%), qohum etnik qruplar - kelayanlar, ibanlar, melanau, dusunlar, murutlar, dayaklar və s. - 8%,həmçinin çinlər (11%), avropalılar, hindlilər və b.

Rəsmi dil - Malay, danışıq dili kimi İngilis və Çin dilləri.

Təhsil almış əhali - 95% kişi, 90% qadınlar (2001 siyahıyaalma).

Şəhər əhalisi - 75%. Əhalinin sıxlığı - 62 nəfər/km². Bruney əhalisi qeyri-bərabər məskunlaşıb: əhalinin 1/3 paytaxtda yaşayır, qalan əhalinin böyük əksəriyyəti neft yataqlarının yerləşdiyi ərazidə cəmləşib.

Din[redaktə | əsas redaktə]

Rəsmi din - İslamdir - əhalinin 67%, 13% - Buddist, 10% - xristianlar (əsasən protestant və katolik), 10% - digər (əsasən yerli inanclar).

1980-ci illərdən sonra ölkədə Melayu İslam Beraja ("Malay İslam monarxiya") konsepsiyası fəaliyyət göstərirdi ki, bununla bütün dinlərə hörmət və bərabər hüquqlar təmin edilirdi, lakin İslam əsas din sayılırdı. 2013-cü ildə Bruney Sultanı Hassanal Bolkiah qəbul etdiyi Şəriət cinayət ədliyyə sistemi ilə əaqədar alaraq

Silahlı Qüvvələri[redaktə | əsas redaktə]

Bruney kraliyyət silahlı qüvvələri ibarətdir:

Quru qoşunlaı - üç piyada batalyonu və bir ehtiyat batalyonu.

Hərbi hava qüvvələri - üç vertolyot eskadra, 1 eskadra(dəstə) nəqliyyat təyyarəsi, Hava Hücumundan müdafiə bölüyü, texniki və köməkçi bölüklər.

Hərbi dəniz qüvvələri - 3 raket qayığı, 3 patrul kateri, 2 amfibiya, 2 desant katari, 17 kiçik çay qayığı.

Bundan başqa, Britaniya ordusunun veteranlarından ibarət ehtiyat qurklar bölüyü var. Sultanı və neft obyektlərini qorumaq vəzifəsini yerinə yetirirlər. Onlar Bruney Daxili İşlər Nazirliyinin tabeliyindədirlər.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]