Budaqlı danaya

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Budaqlı danaya (lat. Danae racemosa), bikəvərkimilər (Ruscaceae) fəsiləsindən bitki növü.

Arealı azalmaqda olan relikt növdür

Qısa morfoloji təsviri:[redaktə | əsas redaktə]

Qısa, sürünən, üfüqi kökümsov gövdəli həmişəyaşıl, qollu-budaqlı yarımkoldur. Gövdəsinin uzunluğu 0, 5-1, 5 (2, 5) m-dir. Çiçək salxımlarının uzunluğu 4-7 sm-dir, (3) 6 -16 (20)çiçəklidir, təpə budaqlarındakıkaldodidlərin qoltuqlarında yerləşmişdir və üst tərəfdən buğumlara ayrılmışdır. Çiçəkləri xırda ikicinslidir, diametrləri 3 mm-ə yaxındır; çiçəkyanlığı sənəkvari şəkildə və ağdır, bir qədər lətlidir, deltaşəkilli 6 dişiciyi vardır. Erkəkcikləri 6-dır, onların telləri birləşib, boru şəklini almışdır. Giləmeyvələri kürəvi, lətli, qırmızı rəngli, birtoxumlu, diametri 6-8 (10) mm-dir[1] [2]

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Astara (Şüvi kəndi və Astara ətrafında), Lənkəran (Aşağı və Yuxarı Apo kəndləri), Lerik (Lerik və Vistan kəndi), Qəbələ (Qüybəd dağında), İsmayıllı (Xanəgah kəndində) rayonları. Azərbaycandan kənarda – Şimali İran, Suriya, Kiçik Asiya və Yunanıstan. Bitdiyi yer. Dəniz səviyyəsindən 1200 m hündürlükdə aşağı və orta dağlıq qurşağının, rütübətli və kölğəli enliyarpaqlı meşələrdə, qayalıqlarda və dərələrdə [1]

Ehtiyatı çox deyildir. Hirkan tipli meşələrdə tək-tək rast gəlir. Bəzən kiçik qruplar şəklində bitir.

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsussiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Şəkilin müəllifi: Fərzəliyev V.S. 

May-iyul (avqust) aylarında çiçəkləyir. Oktyabr ayında meyvə verir. Tozlanması anemofildir. Toxumla və vegetativ yolla çoxalır. Həyat forması nanofanerofitdir. İstisevən və kölgəyə davamlıdır. Torpağa qarşı az tələbkardır. Dəniz səviyyəsindən 1200 m hündürlükdə aşağı və orta dağ qurşaqlarında, rütubətli və kölgəli, enliyarpaqlı meşələrdə, qayalıqlarda və meşəli dərələrdə, ağacqayın-fıstıq, vələs-fıstıq meşələrində və dağ dərələrinin qarışıq meşələrində ağaclar arasında bitir [2] [3]Dekoartiv və alkaloidli bitkidir. Xalq təbabətində istifadə olunur. 

Meşə sahələrindən kənd təsərrüfatı əkinləri üçün istifadə edilməsi, budaqlarının buket, əklil və bəzək üçün kəsilməsi bitkinin azalmasına səbəb olub.

Azərbaycan Botanika İnstitutunun Botanika bağında becərilir. Qəbul edilmiş qorunma tədbirləri. Hirkan qoruğunda qisməs mühafizə edilir. Zəruri qorunma tədbirləri. Qorunan növ elan etməli Populyasiyasının vəziyyətinə nəzarəti artırmalı. Qəbələ və İsmayıllı rayonlarında yasaqlıq yaratmalı

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 Флора Азербайджана, 1952
  2. 2,0 2,1  Prilipko L.İ. 1961
  3. Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989