Buxara əmirliyi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
fars. امارت بخارا
özb. Buxoro amirligi
Buxara əmirliyi
XIV əsr(1-ci quruluş)1785(2-ci quruluş)–1500(1-ci süqut)1920(2-ci süqut)
Buxara əmirliyi bayrağı
Buxara Əmirliyi (yaşıl rəngdə).1850-ci illər.
Buxara Əmirliyi (yaşıl rəngdə).1850-ci illər.
StatusuYarı müstəqil dövlət (Rusiya protektoratı altında 1873–1917)
PaytaxtıBuxara
Rəsmi dilləriÖzbək
Fars dili[1]
Dini
Sünni İslam, Şiə İslam, Sufizm (Nəqşibəndilik), Zərdüştilik, İudaizm
İdarəetmə formasıMütləq monarxiya
Xan 
• 1785–1800
Mir Məsum Şah Murad (ilk)
• 1911–1920
Seyid Alim xan (son)
Tarixi 
• Yaranması
XIV əsr(1-ci quruluş)1785(2-ci quruluş)
• Süqutu
1500(1-ci süqut)1920(2-ci süqut)
Ərazisi
Əhalisi
• Təxmini
2478000[2]

(1875-ci il)
1200000[3]

(1908-ci il)
Valyutasıpul (fulus), tilla və tanqa[4]
Sələfi
Xələfi
Buxara xanlığı
Buxara Xalq Sovet Respublikası

Buxara Əmrliyi (Özbəkcə: Buxoro Amirligi (1785 – 1920)), Həştərxan hakimiyyətinin son xanı olan Əbul Qazi zamanında, Məhəmməd Rəhm Xan rəhbərliyindəki Monqol mənşəli ancaq Çingiz xan soyundan olmayan Manqıtlar 1747-ci ildə Buxaranı işğal edərək 1753-cü ildə Əmrliyini elan etmişdi. Dövrün Orta Asiyanın adətinə görə Çingiz Xan soyundan gəlməyən Xan ola bilmədiyi üçün 1756-cı də "Əmir əl-Möminin" ünvanını istifadə etmişdi və 1785-ci ildə Həştərxan hakimiyyətinin Buxara xanlığına son qoymuşdur.

1747-ci ildə Nadir Şahın ölümündən sonra, Muhammad Rəhm Xan, Abulfayz Xanı və onun oğulunu öldürdülər, beləcə Cani hakimiyyətinə son qoyuldu. Bundan sonra əmrlər oyuncaq xanlara icazə verdilər, Abdul Qazi Xanın ölümündən sonra Mir Günahsız Şah Muradın taxta çıxması üçün imkan yarandı [5]

Manqıtler zamanında xanlığın sərhədləri daralmağa başladı və XIX əsrin sonlarına doğru mərkəz olan Buxaraın da ruslar tərəfində işğalından sonra Buxara xanlığı Rus boyunduruluğuna keçdi və 1920-ci ildəki Sovet işğalına qədər yarı müstəqil qaldı. Xanlıq torpaqları 1860-cı ilə qədər bu günkü Türkmənistanı, Özbəkistanın qərbini və Qazaxıstanın cənub-qərbini əhatə edirdi.

Xivə xanlığıKokand xanlığı ilə birlikdə Özbək üç xanlığı olaraq xatırlanmışdır.

Buxara Əmrləri[redaktə | mənbəni redaktə et]

Mənbə[redaktə | mənbəni redaktə et]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. "Roy (2000), The new Central Asia: the creation of nations, p.70". 2022-04-01 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-18.
  2. E.K. Travel from Orenburg to Bukhara. Foreword N.A. Halfin. Moscow, The main edition of the eastern literature of the publishing house "Science", 1975. (in Russian:Мейендорф Е. К. Путешествие из Оренбурга в Бухару. Предисл. Н. А. Халфина. М., Главная редакция восточной литературы издательства "Наука", 1975.)[ölü keçid]
  3. "Arxivlənmiş surət". 2015-06-03 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2019-08-18.
  4. ANS Magazine The Coinage of the Mangit Dynasty of Bukhara. Arxivləşdirilib 2020-07-15 at the Wayback Machine by Peter Donovan. Retrieved: 16 July 2017.
  5. Soucek Svat, A History of Inner Asia (2000), səhifə 179-180

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]