Buxarlanma

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Buxarlanma

Buxarlanmamaddənin maye və bərk haldan qaz halına keçməsi prosesi, bitkinin transpirasiyası, heyvanat aləminin tərləməsi, onların tənəffüsü, həmçinin torpaq səthindən buxarlanma nəticəsində rütubətin atmosferə keçməsi.

Adətən buxarlanma dedikdə suyun buxara çevrilməsi başa düşülür. Su ilə kifayət qədər təmin olunmuş ərazilərdə temperatur yüksəldikcə buxarlanma da artır. Torpaq səthindən suyun buxarlanması meteoroloji şəraitdən, torpağın nəmliyindən, mexaniki tərkibindən, bitki örtüyünün sıxlığından asılıdır.

Buxarlanmadan aqrotexniki üsulların hazırlanmasında, suvarma vaxtı və normasının təyin edilməsində, kənd təsərrüfatı bitkiləri çeşidlərinin quraqlığa davamlığına görə rayonlaşdırılmasında istifadə olunur.[1] Torpaq və su səthindən buxarlanmaya meteoroloji şərtlər təsir edir. Bitkilərin rütubətliyə olan tələbi müəyyən üsullar ilə təyin edilir. Bunun üçün ayrı-ayrı kənd təsərrüfatı bitkilərinin buxarlandırma qabiliyyəti, torpağın rütubətliyi, yağıntıların miqdarı, buxarlanma qabiliyyəti kimi əsas şərtlər nəzərə alınır.

Buxarlanma dərəcəsi[redaktə | əsas redaktə]

Buxarlanma dərəcəsi hər hansı bir regionda potensial buxarlanmanın göstəricisidir və su səthindən və ya izafi rütubətlənmiş torpaqdan xüsusi buxarlandırıcı cihazla ölçülür.[2]

Buxarlanma qabiliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Buxarlanma qabiliyyəti su səthindən mümkün olan buxarlanmaya deyilir. Buxarlanma qabiliyyəti səhradüzənlik yerlərdə çox olur.

Azərbaycanda ən çox buxarlanma Kür-Araz ovalığındaNaxçıvan MR ərazisində müşahidə olunur. Dağlarda yüksəkliklərdən asılı olaraq buxarlanma qabiliyyəti azalır. Ən çox buxarlanma yay fəslinə düşür.

Məlumdur ki, buxarlanmanın miqdarı ərazinin iqlim xüsusiyyətini əks etdirməklə yanaşı bitkilərin vegetasiya dövründə suya olan tələbini müəyyən edən amillərdən biridir. Mümkün buxarlanma nəinki təsərrüfat əhəmiyyəti olan iqlim-suvarma normasını müəyyən etdirilməsində, eyni zamanda ərazinin landşaft xüsusiyyətinin təhlili və iqlim təsnifatında rol oynayır.

Hidrometeorologiya elminin yüksək inkişafı ilə əlaqədar olaraq mümükün buxarlanma miqdarını nəzəri yolla hesablamağa başlamışlar. Bu məqsədlə Azərbaycanın şəraiti üçün (Ə.M.Şıxlinskinin tədqiqatına görə) E.K.Davıdovun düsturu vasitəsilə hesablamaq olar.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s.  (azərb.)
  2. Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət. Bakı-Elm-2008.