Buzla bağlı terminlər

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Buz
Buzun kristallik strukturu

Buz axını[redaktə | mənbəni redaktə et]

Buz axını-çaylarda su axını, küləktemperaturun təsirilə buzun hərəkəti. Payız, qışyaz buz axını ayırd edilir.

Buz asılqanı (smoq)[redaktə | mənbəni redaktə et]

Buz asılqanı- qızdırıcı sistemlərin duman və buxar damlalarının donması nəticəsində əmələ gələn qazşəkilli çirkləndiricilərin, tozlu hissəciklərinin və buz kristallarının birliyi.

Buz dreyfi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Buz dreyfi-küləyin və səth axınlannın təsiri ilə dənizokeanlarda buzların hərəkəti. Yerin fırlanmasından yaranan meyiletdirici qüvvə enliklərində sola meyil edir. Buz hesabla 30°-dir. Buz dreyfinə həmçinin konfiqurasiyası, adalar və s. təsir göstərir.

Buz kütləsi balansı[redaktə | mənbəni redaktə et]

Buz kütləsi balansı-toplanan və orada azalan buzun miqdarı. Buz kütləsi balansı müsbət olduqda buzlaq böyüyür ki, iqlim proseslərinin indikatoru sayılır və çox onun proqnozlaşdınlmasında nisbətən dövrlər üçün (bir neçə onilliklər) istifadə edilir.

Buzlağın hərəkəti[redaktə | mənbəni redaktə et]

Buzlağın hərəkəti-buzlağın plastik və ya blok (qayma) halında ağırlıq qüvvəsi altında qidalandığı yerdən buzlağın sonuna doğru yerdəyişməsi (axması). Buzlağın hərəkəti sürəti buzun qalınlığından, buzlağın yerləşmə meyilə yindən və buzlaqdakı suyun temperaturundan asılıdır; ildə bir neçə metrdən bir neçə yüz metr arasında dəyişir. Qrenlandiya və Antarktida buzlaqlarının axması sürəti bəzən ildə bir neçə min metrə çatır.

Buzlaq daşları[redaktə | mənbəni redaktə et]

Buzlaq daşları-buzlaqların fəaliy­yəti nəticəsində girdələnmiş və cilalanmış, bə­zən də üzərində cızıqlar olan bərk süxur qırıntılarından ibarət daşlardır. Şimali AmerikaAvropanın şimal hissəsində diametri 10 m olur.

Buzlaq relyefi[redaktə | mənbəni redaktə et]

Coğrafi cəhətdən qlyasial relyef (örtük təşkil edən və dağ buzlaqlarının ərimiş sularının birgə təsiri nəticəsində yaranır), ekzarasion (əsas süxurlarda J düzənlik və dağlarda «qoyun alını» troqlar, karlar şəklində əmələ gəlir), buzlaq-akkumulyativ və flyüvoqlyasial (düzənlik zandrları, flyuvoqlyasial terraslar və s.) formaları fərqləndirir. Dördüncü və müasir dövr buzlaşmasımn təsiri nəticəsində əmələ gələn relyefdir. B.p. formaları çoxdur, onlarm başlıcalan: buzlaq sirki (yamaclarda), kar gölü (çuxuru), qoç kəlləsi, morenlər (yan, dib və uc morenlər) drumlinlər və zandr düzənlikləridir.

Buzlaq stolları[redaktə | mənbəni redaktə et]

Buzlaq stolları- qayalardan qopub buzlağın üstünə düşmüş iri daşlardır. Belə daşlann ətrafında buz tədricən əriyərək onları göbələyə və stolaoxşar formaya salır.

Buzlaqların pulsasiyası[redaktə | mənbəni redaktə et]

Buzlaqların pulsasiyası- buzlağın dinamiki prosesi nəticəsində bəzi buzlaqların kənarlarının dövri olaraq tez (sutkada 100 m) «hücumu». Buzlağın pulsasiyası sellərin əmələ gəlməsinə səbəb ola bilər.

Buzlaşma[redaktə | mənbəni redaktə et]

l) Yer səthində buzlaqların genişlənməsi prosesi. Son buzlaşma dördüncü dövrdə Şimali Avrasiyada və Şimali Amerikada baş vermişdir;

2) Uzun müddət mövcud olan təbii buzlaqların məcmusu.[1]

Xarici keçidlər[redaktə | mənbəni redaktə et]

Həmçinin bax[redaktə | mənbəni redaktə et]

İstinadlar[redaktə | mənbəni redaktə et]

  1. Qərib Məmmədov, Mahmud Xəlilov. Ensiklopedik ekoloji lüğət, Bakı 2008