Buzlaq

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Pataqoniyada buzlaqlar

Buzlaqdağ yamacı və ya dərə üzrə ağırlıq qüvvəsinin təsiri altında yavaş-yavaş hərəkət edən buz kütləsi. Buzlaq bərk yağıntıdan (qardan) o sahələrdə əmələ gəlir ki, il müddətində onun qalınlığı əriyən və buxarlanan sudan xeyli çox olur, daha doğrusu buzlaq iqlim qar sərhədindən yuxarıda, qarın toplanması üçün relyef formalarının əlverişli olduğu yerdə əmələ gəlir.

Adətən hər buzlaq qar sərhədi ilə iki hissəyə bölünür: bu sərhəddən yuxarıda buzlağın qidalanma sahəsi yerləşir, burada qar yığılır və o, buza çevrilir. Qar sərhədindən aşağıda isə ablyasiya sahəsi, yəni buzlaqların əridiyi və buxarlandığı sahə yerləşir.[1]

Buzlaq eroziyası[redaktə]

Buzlaq eroziyası yüksək dağlıq zonası buz kütlələrinin qravitasiya qüvvəsinin təsiri altında tədricən aşağı sürüşərək yolunda rastlaşdığı dağ süxurlarını parçalaması, relyefdə olan kələ-kötürlükləri qismən hamarlaması prosesidir.

Buzlağın hərəkəti nəticəsində onun yatağı tədricən dərinləşir və troq ("təknə" deməkdir) dərələrinin yaranmasına səbəb olur. Azərbaycanda buzlaq eroziyası Böyük və Kiçik Qafqaz dağlarında 3500-m.dən yüksək olan ərazilərdə müşahidə olunur.

Yerin geoloji tarixində antropogendə buzlaq epoxaları arasında isti iqlimlə xarakterizə edilən epoxalar mövcuddur. Antropogendə 4 buzlaq epoxası (GENS, MİNDEL, RİSS və VURM) və üçüncü buzlaqlararası epoxa (GÜNS-Mindel, Mindel-Riss, Riss-VURM) ayırd edilir. Güns-Mindel buzlaqlararası epoxası təqribən 75 min il bundan əvvəl olmuşdur.

Buzlaq

İstinadlar[redaktə]

  1. Məmmədov Q.Ş. Xəlilov M.Y. Ekoloqların məlumat kitabı. "Elm" nəşriyyatı. Bakı: 2003. 516 s.