Cümlə üzvləri

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Cümlə üzvləri — bir-biri ilə həm mənaca, həm də qrammatik cəhətdən bağlı olan və müəyyən bir sintaktik suala cavab verən sözlərə deyilir.

Hər hansı söz cümlə üzvü olmaq üçün, ilk növbədə, müstəqil leksik mənaya malik olmalı və cümlədəki başqa üzvlərlə sintaktik əlaqəyə girməlidir.

Cümlə üzvləri əsas nitq hissələrisöz birləşmələri ilə ifadə olunur.

Cümlə üzvləri sadə və mürəkkəb olur. Sadə cümlə üzvləri nitq hissələri və frazeoloji birləşmələr, mürəkkəb cümlə üzvləri isə sərbəst sözbirləşmələri və mürəkkəb adlarla ifadə olunur.

Xitab və ara sözlərin sintaktik vəzifəsi olsa da, cümlə üzvü ola bilmir.

Var, yox, gərək, lazım, mümkün, bəs tipli predikativ sözlər suala cavab vermədən cümləninismi xəbəri, sual əvəzlikləri isə suala cavab vermədən cümlənin istənilən üzvü ola bilər.

Beş cümlə üzvü vardır: mübtəda, xəbər, tamamlıq, zərflik, təyin. Cümlə üzvləri cümlənin təşkilindəki roluna görə iki yerə bölünür:

1.Baş üzvlər: mübtəda, xəbər

2.İkinci dərəcəli üzvlər: tamamlıq, təyin, zərflik