Stepanavan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Cəlaloğlu səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
Şəhər
Stepanavan
Stepanavan
Stepanavan new mix.jpg
Ölkə Ermənistan
Rayon Stepanavan rayonu
Koordinatlar 41°00′34″ şm. e. 44°23′02″ ş. u. / 41.00944° şm. e. 44.38389° ş. u. / 41.00944; 44.38389Koordinatlar: 41°00′34″ şm. e. 44°23′02″ ş. u. / 41.00944° şm. e. 44.38389° ş. u. / 41.00944; 44.38389
Yaradılıb 1810
İlk məlumat 978
Əvvəlki adı Cəlaloğlu
Əhalisi 23.782
Saat qurşağı UTC+4
Poçt indeksləri 1901–1905
Xəritəni aç/bağla
Stepanavan (Ermənistan)
Red pog.png

Stepanavan[1][2], Cəlaloğlu Mənbə — Qərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan Respublikası) Loru mahalı, Cəlaloğlu rayonunda, Tona (dəyişdirilmiş adı Debed) çayının sahilində yerləşən şəhər. Cəlaloğlu rayonunun mərkəzi.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

1938-ci ildən respublika tabeli şəhərdir. Hazırda vaxtilə bolşevik cildinə girmiş erməni cəlladı Stepan Şaumyanın adını daşıyır.

Cəlaloğlu - Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında kənd. İndi Ermənistan adlanan respublikada inzibati rayon və rayon mərkəzi, şəhər tipli qəsəbə.

Rayon ərazisi IX əsrə kimi Quqark əyalətinin Taşir qəzasının tərkibində olmuş, IX əsrdə Loru hakimiyyəti altında olmuşdur. 1089-1125-cı illərdə rayonun ərazisi gürcü padşahı Davidin hakimiyyətinə tabe olmuşdur. 1801-cı ildə Gürcüstanın Rusiyanın tərkibinə daxil olması ilə əlaqədar rayonun ərazisi Tiflis quberniyasının tərkibində Rusiyanın tabeliyinə keçmişdir. 1919 - cu ildən 1920-ci ilin noyabrınadək Loruya daxil olmuş, indiki Ermənistanda 1920-ci il noyabrın 29-da sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra Loru-Pəmbək qəzasının tərkibində Ermənistanın tabeçiliyinə keçmişdir. 1930 - cu il sentyabr 9-da Cəlaloğlu rayonu yaradılmışdır.

Toponim qızılbaşların tayfasından olan Əmir Məhəmməd bəy Calaloğlunun adı[3] əsasında yaranmışdır. Məhəmməd bəy Calaloğlu Gürcüstan padşahı Ləvasanı (Kartli hakimi Luar sab) qətlə yetirmiş və Şirvanda özünü öldürmüşdür[4].

Həmin kənd (Cəlaloğlu kəndi) çəpni türk tayfasının əmiri Məhəmməd bəy Calaloğluna mənsub olduğu üçün Calaloğlu kəndi adlanmışdır. Antropotoponimdir. Quruluşca sadə toponimdir.

Etimologiya[redaktə | əsas redaktə]

Məlum olduğu kimi hazırda dünyada Ermənistan adı ilə tanınan ərazi qədim Azərbaycan torpağıdır. Lakin Rusiyanın 1828-ci il Türkmənçay müqaviləsi ilə İrəvan xanlığını işğal etməsindən sonra buraya kütləvi şəkildə ermənilər köçürülməyə başlamış və əhalinin tərkibi dəyişməyə başlamışdır. SSRİ dövründən başlayaraq isə ərazidə olan toponim və hidronimlər erməniləşdirilməyə başlamışdır. Erməniləşdirilmiş toponimlərdən birisi Cəlaloğlu şərəh/rayonudur. Sovet hakimiyyəti illərində şəhərin adı dəyişdirilərək Stepanavan (ermənicə: Ստեփանավան, rusca: Степанаван, ingiliscə: Stepanavan) edilmişdir.

Şəhərin adının Cəlaloğlu olduğunu və sonradan erməniləşdirilərək Stepanavan edildiyini təsdiq edən bir çox mənbə var. Belə mənbələrdən birisi Sovet ensiklopediyasıdır.

Sovet hakimiyyəti dövründə çap edilmiş “Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası”dır, bu səhifədə hazırda Ermənistanın tərkibində olan Stepanavan rayonu haqqında məlumat verilərək deyilir:

STEPANAVAN (1924-cü ilədək Calaloğlu) – Ermənistan SSR-da şəhər, Stepanavan rayonun mərkəzi. Stepan Şaumyanın şərəfinə   
adlandırılmışdır.

Böyük Sovet Ensiklopediyası, 40/604

Calaloğlu şəhəri haqqında Sovet Ensiklopeiyasının verdiyi məlumatların xülasəsi:

bu ərazi 1924-cü ilə yəni Sovet hakimiyyətinə qədər Calaloğlu adlanmışdır. Bu məsələ Rusiya SFSR və Ermənistan SSR də daxil olmaqla SSRİ-yə daxil olan bütün ölkələrin qəbul etdiyi bir şeydir.

İndiki Ermənistanın Torpaq Komitəsinin 1923-cü il qərarı ilə adı dəyişdirilib, Stepan Şaumyanın adına uyğun Stepanavan qoyulmuşdur.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Tarixi Araşdırmalar

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Stepanavan // Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası (10 cilddə). — IX cild. Bakı, 1986 — Səh.: 34.
  2. Ermənistan SSR xəritəsi // Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası (10 cilddə). — IV cild. Bakı, 1980. — Səh.: 96-97.
  3. (176, s.14
  4. Qızılbaşlar tarixi (tərcümə və şərhlər M.Ə.Məhəmmədindir), Bakı, «Azərbaycan», 1993. s.14

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Əziz Ələkbərli, "Qədim türk-oğuz yurdu "Ermənistan"", Bakı, "Sabah", 1994.
  • PDF versiyası. // Qərbi Azərbaycanın türk mənşəli toponimləri. Müəllifi: İ. M. Bayramov; Redaktorları: B. Ə. Budaqov, H. İ. Mirzəyev, S. A. Məmmədov. Bakı: "Elm" nəşriyyatı, 2002, 696 səh. ISBN 5-8066-1452-2
  • Həbib Rəhimoğlu. "Silinməz adlar, sağalmaz yaralar", Bakı, "Azərnəşr", 1997.
  • B.Ə.Budaqov, Q.Ə.Qeybullayev. "Ermənistanda Azərbaycan mənşəli toponimlərin izahlı lüğəti". Bakı, "Oğuz eli", 1998.
  • Ermənistan azərbaycanlılarının tarixi coğrafiyası, Bakı, «Gənclik», 1995.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]