Cənub dəniz fili

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Cənub dəniz fili
Cənub dəniz fili
Elmi təsnifat
Aləmi: Heyvanlar
Tip: Xordalılar
Sinif: Məməlilər
Dəstə: Yırtıcılar
Fəsilə: Əsl suitilər
Yarımfəsilə: Dəniz fili
Növ: Cənub dəniz fili
Elmi adı
Mirounga leonina
Linnaeus, 1758
Areal
Southern Elephant Seal area.png

Wikispecies-logo.svg
Vikinnövlərdə
təsnifat

Commons-logo.svg
Vikianbarda
axtar

ÜTMS [1]
NCBI {{{1}}}

Cənub dəniz fili (lat. Mirounga leonina) — Suantarktik və Antarktik iqlim qurşağında Əsl suitilər yarımfəsiləsinə daxil olan Dəniz fili cinsinə aid növ.

Dünyada Pərayaqlılara daxil olan ən boyük canlıdır. Onun ölçüləri 6 metr uzunluğa və 4 ton çəkiyə malik olurlar[1]. Bu canlı «fil» adını malik olduğu xotumu və iri çəkisi ilə əlaqədardır. Burnu iri kisəçik formasındadır. Döyüşlər zamanı xortumlarından istifadə edirlər. Bu növün «Cənub» dəniz fili andanmasının səbəbi isə onun əsasən Antarktika sahillərində yaşaması ilə əlaqədardır. Şimal dəniz fili isə Şimali Amerika, xüsusi ilə Kaliforniya sahillərində (Mirounga angustirostris) yaşayırlar.

Xariçi görünüş[redaktə | əsas redaktə]

Dişi cənub dəniz fili
Jan2009AntarticaSailTrip015.jpg

Bədən quruluşu iri olub, iri sinəyə malikdir. Xüsusi ilə gözləri daha iridir. Qalın piy qatına malikdirlər[2]

Ümumi rəng çaları əsasən tünd-boz olur. Bəzən isə gümüşü və sarı rəngə çalır. Gümüşü-sarı rəng əsasən su ilə və ya orada olan bitkilələrin təsiri ilə olur. Yeni doğulan körpələrdə isə demək olar ki qaradır.

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Erkəklərin döyüşü
Mirounga leonina male.JPG

Bu növün nümayəndələri əsadən Subantarktik və Antarktik iqlim qurşaqlarında yaşayır. Əsas arealı isə Herd və Makdonald, Şahzadə Eduard, Kerqelen arxipelaqı, Kroze adaları, Cənubi Georgiya adalarında böyük koloniya əmələ gətirirlər. Cəmi 5% dəniz fili Antarktik yarımadası, Cənubi Sandviç adaları, Cənubi Orkney adalarıCənubi Şetland adaları ərazisində təsadüf edilir. Bu canlıların bir necə koloniyasına Folklend adaları və Argentinanın Valdes yarımadası sahillərində yaşayır[2][3].

Əvvəllər bu növə Xuan Fernandes adaları, Tasmaniya, Kinq, Müqəddəs Yelena adası ərazilərində rast gəlinirdi. XIX əsrdə kütləvi ovlanma nəticəsində bu adı çəkilən ərazilərdə növ tamamən tükənmişdir.

Ölçüləri[redaktə | əsas redaktə]

Erkəkləri 4,2—5,8 m uzunluğa (bəzi mənbələrdə 6,2—6,5 m) və çəki 3—5 ton, dişisi isə 2,6—3,0 m uzunluğa və 400-900 kq çəkiyə malikdir. Dişilər bəzən 1 ton çəkiyə malik olur. Yeni doğulanlar 127 sm uzunluğa, 40-46 kq (50 kq) çəkiyə malik olur.

Həyat tərzi[redaktə | əsas redaktə]

Körpə dəniz fili qara rəngdə olur.

Cənub dəniz filinin[4] əsas qidasını kalmarlar (75%) təşkil edir. Onlar 400-700 m dərinliyə üzə bilir. Su altında 120 dəqiqə qala bilir. Bəzi hallarda dəniz filinin 1250-2000 m dərinliyə enə bildir. Yayda Antarktida istiqamətinə 4800 km üzməsi məlumdur.

Dişilər yetkiblik yaşına 2—4, erkəklər isə 3—7 yaşında çatır. Erkəklər böyük hərəmcanaya sahib olurlar. Əsas etibari ilə 50 dişidən təşkil olunsada bəzən 100-300 qədər catır. Sentyabr-noyabr ayları balalar doğulur. Ana balalarını üç həftə südlə bəsləyir. Bu müddət ərzində o balalarını tərk etmir. Çütləşmə 3-5 gün davam edir.

İlin 2-3 yay aylarını onlar qurunu tərk etmirlər. Əksinə isə qalan müddət isə dənizdə yaşayırlar. Açıq dənizdə 250-300 olurlar. Qış aylarında bəzən soyuq cərəyanların sayəsində CAR, Yeni Zelandiya, Cənubi Amerika sahilərinə qədər irəliləyirlər. Hind okeanı ilə üzərək bəzi hallarda Mavriki adalarına qədər gələ bilirlər.

Erkəklər 20 il, dişilər isə 14 il yaşaya bilirlər.

Sayı[redaktə | əsas redaktə]

Cənub dəniz filinin dünyada sayı hal-hazırda 670–800 min baş təşkil edir. Bu sayın yarıdan çoxu Cənubi Georgiya adasında, yerdə qalan faizi isə (40%) subantarktik adalarda (Hind okeanı akvatoriyasında) yaşayır.

Əhəmiyyəti və qoruma tətbirləri[redaktə | əsas redaktə]

XIX əsrdə Cənub dəniz filini kütləvi şəkildə ovlayırdılar. Bu əsasən subantartik qurşaqda yerləşən adalarda həyata keçirilirdi. Xüsusi ilə qiymətli dərialtı piyi onların ovlanması üçün əsas səbəb idi. Ovda əsasən iri erkəklər hədəf seçilirdi.

1964-ci ildən cənub dəniz şirlərinin ovu qadağan edilmişdir. Hazırda isə Antraktida haqqında konvensiyaya əsasən bu növ qorunur (Convention for the Conservation of Antarctic Seals).

Təbii düşmənləri Dəniz bəbiriOsadır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Block D., Meyer P.  Mirounga leonina (Southern elephant seal) — Animal Diversity Web
  2. 2,0 2,1 Jefferson T. A., Leatherwood S., Webber M. A. FAO species identification guide. Marine mammals of the world. — Rome, FAO, 1993. — 320 p., 587 figs.
  3. FAO species identification sheets for fishery purposes, Southern Ocean: fishing areas 48, 58, and 88, CCAMLR Convention area. Fischer W. and Hureau J.-C. (Eds). Vol. 2. (1985): Rome, FAO. 471 p.
  4. Жизнь животных. Том 7. Млекопитающие / Под ред. академ. В. Е. Соколова. — 2-е изд. — М.: Просвещение, 1989. — С. 558. — 300 000 экз. — ISBN 5-09-001434-5.

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

Nowak R. M. Walker's Mammals of the World. 6th ed. Vol. 1. — Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1999. — 1936 p. — ISBN 0-8018-5789-9. King J. E. Seals of the World. 2nd ed. — Ithaca, New York: Cornell University Press, 1983. — 240 p. — ISBN 0-8014-1568-3.