Cəzail
| Cəzail | |
|---|---|
 | |
| Tipi | Çaxmaqlı tüfəng |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Cəzail (puşt. جزائل) — əsasən Əfqanıstan və ətraf bölgələrdə istifadə edilmiş uzun lüləli, çaxmaqlı mexanizmə malik ənənəvi tüfəng növüdür. Cezayil tüfəngləri xüsusilə Əfqanlar tərəfindən istifadə olunmuş və Birinci İngiltərə-Əfqan müharibəsi zamanı məşhurlaşmışdır. Bu silahlar uzaq məsafədən dəqiq atəş açmaq üçün hazırlanmışdır.[1]
Xüsusiyyətləri
[redaktə | vikimətni redaktə et]Cəzail adətən əl ilə hazırlanırdı və digər dövr tüfənglərindən fərqli olaraq bəzəkli və fərdi xüsusiyyətlərə malik olurdu. Uzun lüləsi sayəsində uzaq məsafədə daha dəqiq atış imkanı verirdi.
Silahın çəkisi təxminən 5–6 kq, kalibri isə çox vaxt 12–19 mm arasında olurdu. Böyük ölçüsü geri təpməni azaldırdı. Lakin doldurulması uzun vaxt apardığı üçün atəş sürəti aşağı idi. Qıvrımlı qundağı cezayilin ən fərqləndirici xüsusiyyətlərindən biri idi.[2]
Tarixi istifadəsi
[redaktə | vikimətni redaktə et]İran
[redaktə | vikimətni redaktə et]Cezayilin erkən formaları Səfəvilər və Əfşarlar dövründə elit jazailçi birlikləri tərəfindən istifadə olunurdu. Nadir şah bu silahdan öz ordusunda geniş istifadə etmişdir.
Əfqan müharibələri
[redaktə | vikimətni redaktə et]XIX əsrdə Peştun döyüşçülərinin əsas silahlarından biri olan cezayil dağlıq ərazilərdə xüsusilə təsirli idi. Uzun mənzili sayəsində Əfqan döyüşçüləri Britaniya ordusunun Brovn Bess tüfənglərinə qarşı üstünlük əldə edə bilirdilər.
Müasir dövr
[redaktə | vikimətni redaktə et]XX əsrdə cezayil tədricən Martini-Henri və digər müasir tüfənglərlə əvəz edilmişdir. Bəzi nümunələr isə Sovet–Əfqan müharibəsi zamanı istifadə olunmuşdur.[3]
Ədəbiyyatda
[redaktə | vikimətni redaktə et]Cezayil Artur Konan Doylun əsərlərində Dr.Vatsonun yaralanmasına səbəb olan silah kimi qeyd olunur. Həmçinin Rudyard Kipling və digər yazıçıların əsərlərində də xatırlanır.
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ Stone, George Cameron. "A Glossary of the Construction, Decoration and Use of Arms and Armor: in All Countries and in All Times" (ingilis). Courier Corporation. 13 mart 2013.
- ↑ Jalali, Ali Ahmad. "A Military History of Afghanistan: From the Great Game to the Global War on Terror" (ingilis). University Press of Kansas. 17 mart 2017.
- ↑ Johnson, Robert. "The Afghan Way of War: How and Why They Fight" (ingilis). Oxford University Press, USA. 12 dekabr 2011.