Cahanara bəyim

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Jahanara 1635.jpg

Cahanara bəyim (urdu شاهزادی جہاں آرا بیگم صاحب) (doğ. 2 aprel, 1614 – 16 sentyabr, 1681) —Baburlu hökmdarı Sultan Şahcahanın qızı.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Cahanara bəyim 2 aprel 1614-cü ildə Əcmirdə dünyanı zinətləndirdi. Anası Etimadüddövlə Asəf xanın qızı Mümtaz Mahaldir. Uşaqlığı və gəncliyi atasının yanında keçdi. Nasirəddin əl-Kaşinin xanımı Sitti xanımdan qiraət və dəcvid oxudu; hüsn-i xətt. Farsca və ədəbiyat öyrəndi. 1631-ci ildə anasının ölümü üzərinə Sultan Şahcahan qızıyla daha yaxından ilgiləndi. Ata-qız arasındakı bu yaxınlıq Şah Cahanın ölümünə qədər (1666) davam etdi. Qaynaqlar Cahanaranın sarayda söz sahibi olduğunu, Bəyim Sahib. Bəyim Sahibə və Padişah Bəyim ünvanlarını daşıdığını qeyd edirlər.

Cahanara bəyim, 1644-cü ildə Aqradakı sarayda çıxan yangın sırasında yaralandı. 1650-ci ildə atasıyla Kəşmiri ziyarət etdikləri əsnada Molla Şah Bədəşinin, daha sonra da Muinüddin Çiştinin müridi oldu. Şahzadələr arasındaki səltənət mücadələləri sonunda Şah Cahan taxtdan endirilip Övrəngzibin (I Aləmgir) əmriylə həbs edilincə Cahanara bəyim özünü atasının xidmətinə həsr etdi.

Cahanara heç ərə getmədi; Övrəngzib böyük bacısının keçimi üçün illik 1.200.000 rupi təhsis etdi. Baburlu dövri tarixçiləri, Cahanaranın 1658-ci ildən sonrakı həyatını ibadətlə və əsər yazmaqla keçirdiğini bildirirlər.

Cahanara bəyim 3 ramazan 1092-ci (16 sentyabr 1681-ci) ildə vəfat etdi. Arzusuna görə Dehlidə, XIV əsrin böyük şeyxlərindən Nizaməddin Övliyanın türbəsinin bolduğu avluda özü üçün tikdirdiyi türbəyə dəfn edildi.

Xeyriyyəçiliyi[redaktə | əsas redaktə]

Fatımatüz-zaman ləqəbiylə anılan və təsəvvüfa də ilgi duymuş olan Cahanara bəyim, iqtalarından əldə etdiyi bütün gəlirləri xeyir müəssəsələrinə Xərcləmişdir. Aqradaki Cami-Məscid və külliyəyi 1648-ci ildə inşa etdirmişdir. Bu cami, Əkbər şahın Fətihpur Sikridə yaptırdığı camidən sonra Ba-bürlülərin inşa əttirdiği ən böyük məbəddir.

Yaradıcılığı[redaktə | əsas redaktə]

Cahanara bəyim bazı əsərlər də qələmə almıştır: 1. Mü^nisül-ərvöh. Mui-nüddin Çiştinin mənakıbını və Çiştiyyə-yə mənsup diğər şəyhlərlə ilgili bazı bil-giləri ihtiva ədən Farsça bir əsər olup 1640-cı ildə tamamlamışdır. Çəşitli kütüpha-nələrdə yazma nüshaları bulunan (Storəy, l, 1001} Mü^nisüI-ərvahm Urduca dər¬cüməsi yayımlanmıştır iLahorə 1938). 2. Sahibiyyə. Molla Şah Bədahşi haqqın¬daki bu risaləsini muhdəmələn 1641 -1642 yıllarında tamamlamıştır. Gucərat və Ahmədabad kütüphanələrində birər yazma nüshası bulunan Sahibiyyə, M. İbrahim tərəfindən özət halində Urducaya çəvirilmiştir {Oriəntal Cotləgə Ma¬gazinə, XII/4, Lahorə, Ağustos 1937. s. 3-19I. Cahanara Bəyimün Sirmur racası Budh Parkasha göndərdiği Farsça mək¬tuplar H. A. Rosə tərəfindən nəşrədil¬miştir ("Pərsian Lətdərs from Jahan Ara Daughdər of Shah Jahan... to Raja Budh Parkash", JASB, Calcutta I9ll, s 449-478).

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]