Məzmuna keç

Cahangir Bağırov

Vikipediya, azad ensiklopediya
Cahangir Bağırov
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 6 oktyabr 1919(1919-10-06)
Doğum yeri
Vəfat tarixi 5 iyun 1943(1943-06-05) (23 yaşında)
Vəfat yeri
Vəfat səbəbi döyüşdə ölüm, atəş ramı
Dəfn yeri
Atası Mir Cəfər Bağırov
Təhsili
  • Daşkənd Ali Ümumqoşun Komandanlıq Məktəbi[d] (1938–1941)
Hərbi fəaliyyəti
Mənsubiyyəti SSRİ
Qoşun növü Sovet Hərbi Hava Qüvvələri
Rütbəsi
Döyüşlər
Təltifləri "Lenin" ordeni
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Cahangir Bağırov və ya Vladimir Bağırov (6 oktyabr 1919, Həştərxan – 5 iyun 1943, Belaya[d], Kursk vilayəti) — azərbaycanlı Sovet hərbi pilotu,[1] hava taranı həyata keçirmiş ilk azərbaycanlı hərbi pilot, "Lenin" ordeni laureatı.[2][3]

Həyatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Mircəfər Bağırovun böyük oğlu Cahangir, atasının Həştərxanda işlədiyi dövrdə ailə qurduğu zadəgan mənşəli Mariya Alekseyevna-Sergeyeva ilə nikahından 6 oktyabr 1919-cu ildə anadan olmuşdur.[4][5] Anasını erkən yaşlarında,[6][7] 1926-cı ildə itirən Cahangir uşaqlıq illərini Qubada bibilərinin himayəsində keçirmişdir.[8][9][5] Atasına Qubadan göndərdiyi məktublarda Ömər Xəyyam və Mirzə Şəfi Vazehin əsərlərini mütaliə etdiyini qeyd etmişdir.[10][11]

Təhsili

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Cahangir hərbi məktəbdə oxuduğu illərdə

Cahangir Bağırov orta təhsillə yanaşı Bakıda fəaliyyət göstərən 10 illik musiqi məktəbində (indiki Bülbül adına orta ixtisas musiqi məktəbi) fortepiano sinfində də təhsil almışdır. Həmin məktəbdə gələcək bəstəkar Tofiq Bakıxanovla birlikdə oxumuşdur.[12] Bakıxanovun xatirələrinə görə, Cahangir Bağırov ciddi və nizam-intizamlı şagird olmuş, dərslərdə əsas diqqətini fortepiano məşğələlərinə yönəltmişdir. O, həmçinin Cahangirin sadə xarakterli olduğunu, lakin Azərbaycan KP MK-nın birinci katibinin oğlu olduğuna görə ona xüsusi nəzarət edildiyini və bu səbəbdən sinif yoldaşları ilə yaxın ünsiyyət qurmadığını qeyd etmişdir.[13][14]

Uşaqlıq illərindən hərbi pilot olmağı qarşısına məqsəd qoyan Cahangir Bağırov orta təhsili ilə paralel olaraq Bakı aeroklubunda aviasiya hazırlığı keçmiş, 1938-ci ildə isə həmin aeroklubda Leyla Məmmədbəyovanın[15] təyyarəçilik kursunu müvəffəqiyyətlə bitirmişdir.[16][17] Onunla birlikdə həmin məktəbdə təhsil almış gələcək pilot Məzahir Abbasovun xatirələrinə görə, Cahangir Bağırov orta boylu, enlikürəkli, gözləri maviyə çalan, üz cizgiləri bir qədər kobud və fiziki cəhətdən möhkəm quruluşlu bir gənc idi. O, sadə və istiqanlı xarakteri ilə seçilir, atasının Azərbaycan SSR rəhbəri kimi tutduğu yüksək vəzifədən şəxsi üstünlük əldə etməyə çalışmır və buna arxalanmırdı.[15] Həmin il təhsilini davam etdirmək üçün İ. V. Stalin adına Yeysk Hərbi-Dəniz Təyyarəçilik Məktəbinə göndərilmişdir.[18][19] 1939-cu ildə isə V. İ. Lenin adına Daşkənd Qırmızı Bayraqlı Piyada Məktəbinə keçirilmiş, İkinci dünya müharibəsinin başlanmasından sonra isə leytenant hərbi rütbəsi ilə SSRİ Hərbi Hava Qüvvələrinin qırıcı aviasiya hissələrində xidmət etmək üçün cəbhəyə göndərilmişdir.[20][21][16][q 1]

Hərbi xidməti

[redaktə | vikimətni redaktə et]

1941-ci ildə Moskva uğrunda gedən döyüşlərdə iştirak etmiş,[22] həmin ilin oktyabrında Serpuxov yaxınlığında baş vermiş hava döyüşü zamanı hər iki qolundan yaralanaraq hərbi hospitala yerləşdirilmişdir.[23][24][25][26] Həkim komissiyası onu hərbi xidmətə yararsız hesab etsə də, Bağırov cəbhəyə qayıtmaq istəyirdi. 4 fevral 1943-cü ildə atası Mircəfər Bağırova yazdığı məktubda yenidən ön cəbhəyə göndərilməsini xahiş etmiş,[27][28][26] arxa cəbhədə qalmasını özünə yaraşdırmadığını bildirmişdir.[29] Məktubunda, həmçinin, xarici istehsal olan müasir təyyarələrə ehtiyac duymadığını, zərurət yaranacağı təqdirdə U-2 tipli təyyarə ilə də döyüşə hazır olduğunu qeyd etmişdir.[30][31][32][25][33] Məktubu oxuduqdan sonra Mircəfər Bağırov Azərbaycan SSR Mərkəzi Həkim Ekspertiza Komissiyasının sədri Mustafa Topçubaşovu qəbul etmişdir. Topçubaşov yaralanmanın ağırlığını əsas gətirərək Cahangir Bağırovun təxminən bir il müalicə almalı olduğunu bildirmiş, lakin son qərarın məsuliyyətini Cahangir Bağırovun öz üzərinə götürdüyü qeyd edilmişdir. Bir müddət sonra o, yenidən hərbi xidmətə qayıtmış,[30][31] Zaqafqaziya cəbhəsinin Rustavi Hərbi Aviasiya Pilot Məktəbinə göndərilmişdir.[34]

Təhsilini başa vurduqdan sonra qvardiya baş leytenantı hərbi rütbəsində 1943-cü ilin may ayında yenidən cəbhəyə qayıdaraq Voronej cəbhəsinin 2-ci Hava Ordusunun 8-ci qırıcı aviasiya diviziyasının tərkibində fəaliyyət göstərən 40-cı qvardiya qırıcı aviasiya alayında xidmət etmişdir.[22][20]

40-cı qvardiya qırıcı aviasiya alayında xidmət etdiyi dövrdə Cahangir Bağırov düşmən təyyarələrinin qarşısının alınması məqsədilə 19 döyüş uçuşu həyata keçirmiş, ümumilikdə 17 saat 30 dəqiqə döyüş uçuşu vaxtı toplamış və 5 hava döyüşündə iştirak etmişdir.[34] İlk döyüş uğurunu Oboyan şəhəri və Bobrışevo kəndi istiqamətində üstün sayda alman aviasiyasına qarşı aparılan hava döyüşündə qazanmışdır. 2 iyun 1943-cü ildə Kursk şəhərinə hücum edən düşmən aviasiyasına qarşı üç hava döyüşündə iştirak etmişdir.[35] Müasirlərinin xatirələrinə görə, Cahangir Bağırov təyyarəçi yoldaşları arasında "taran ustası" kimi tanınırdı.[36][27][37]

Ölümü

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Vladimir (Cahangir) Bağırovun ölümündən sonra "Lenin" ordeni ilə təltif edilməsi haqqında təltif sənədlərində onun tərcümeyi-halı, hərbi xidməti və döyüş fəaliyyətinə dair mühüm məlumatlar öz əksini tapmışdır.

5 iyun 1943-cü ildə[38] Kursk vilayətinin Oboyan rayonu, Belaya kəndi[39] yaxınlığında baş vermiş hava döyüşündə Cahangir Bağırov 14 ədəd La-5 qırıcı təyyarəsindən ibarət qrupun tərkibində alman aviasiyasının hava hücumunun qarşısını almaq üçün döyüşə çıxmışdır. Rəsmi təltif sənədi və döyüş iştirakçılarının xatirələrinə görə, o, döyüş zamanı iki "Junkers Ju 88" bombardmançı təyyarəsini vurmuşdur. Döyüş sursatı və yanacağı tükəndikdən sonra isə düşmənin "Messerschmitt Bf 109" qırıcı təyyarəsinə hava taranı tətbiq etmişdir.[40] Toqquşma nəticəsində hər iki təyyarə havada məhv olmuş, Cahangir Bağırov həlak olmuşdur.[22][41][42][43] Hava taranı tətbiq etməklə döyüş tapşırığını yerinə yetirən Cahangir Bağırov Böyük Vətən müharibəsi illərində bu döyüş üsulundan istifadə etmiş ilk azərbaycanlı hərbi pilot hesab olunur.[17][44]

Sovet İttifaqı marşalı Aleksandr Krasovski[rus.] xatirələrində də Bağırovun həmin döyüşdə iki Ju 88 bombardmançı təyyarəsini vurduğunu, daha sonra isə qarşı-qarşıya hərəkət edən kursda Focke-Wulf Fw 190[ing.] qırıcı təyyarəsinə hava taranı tətbiq etdiyini yazmışdır. Krasovskinin məlumatına görə, toqquşma nəticəsində hər iki təyyarə havada partlamış və pilotlar həlak olmuşlar.[45]

Sovet pilotu Yevgeni Nikolayeviç Sinayski (1921–1987) Kursk döyüşləri ilə bağlı xatirələrində yazır:

" Kursk döyüşlərində şəxsi heyətdən çox itki verməsək də, çoxlu təyyarə itirdik. Üç günlük döyüşdən sonra alayda ondan artıq təyyarə qalmamışdı. Həmin vaxt Azərbaycan rəhbəri Mir Cəfər Bağırovun oğlu Volodya Bağırov həlak oldu. O, aerodromun üzərində "Messerschmitt" təyyarəsini hava taranı ilə vurmuşdu.[46] "

Azərbaycan müəlliflərinin irəli sürdüyü başqa bir versiyaya görə, Cahangir Bağırov Oboyan aerodromu üzərində 11 alman təyyarəsinə qarşı hava döyüşü apararaq onlardan yeddisini vurmuş, sursatı və yanacağı tükəndikdən sonra isə düşmən təyyarələrindən birinə hava taranı tətbiq etmişdir.[47][4][41][26]

Döyüş yoldaşı, "Qırmızı Bayraq" ordenli hərbi pilot Məzahir Abbasovun xatirələrində Cahangir Bağırov yüksək hazırlıqlı qırıcı təyyarəçi kimi səciyyələndirilmişdir. Abbasovun sözlərinə görə, o, komandanlığın ən çətin döyüş tapşırıqlarını könüllü olaraq yerinə yetirmiş və ölümlə üz-üzə gəlməkdən çəkinməmişdir.[48][49] Sovet İttifaqı Qəhrəmanı Adil Quliyevin xatirələrinə görə, Bağırov 1943-cü ilin may ayında Kursk istiqamətində döyüş tapşırığını yerinə yetirərkən yüksək pilotaj və kəşfiyyat məharəti nümayiş etdirmişdir. Digər təyyarəçilərin itki verdiyi mürəkkəb şəraitdə, təyyarəsinin zədəli olmasına baxmayaraq, komandirin əmri ilə yenidən havaya qalxan Bağırov, düşmən qüvvələrinin dislokasiya yerlərini dəqiqləşdirmişdir. Geri qayıdarkən düşmən qırıcıları tərəfindən əhatəyə alındığı zaman o, məcburi eniş edirmiş kimi manevr edərək alman pilotlarını çaşdırmış, düşmən dərinliklərinə sızaraq kəşfiyyat uçuşunu davam etdirmiş və daha sonra onların səhra aerodromuna enmişdir. Alman təyyarələrinin də yerə enməsindən və pilotların sayıqlığı itirməsindən istifadə edən Bağırov, soyuqqanlılığını qoruyaraq təyyarəsini qəfildən yenidən havaya qaldırmağa müvəffəq olmuş və əldə etdiyi mühüm kəşfiyyat məlumatlarını qərargaha çatdırmışdır.[50]

Dəfni və nəşinin Bakıya gətirilməsi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Cahangir Bağırovun cənazəsinin Bakıya gətirilməsini təşkil edən Həzi Aslanov onun Dağüstü parkda dəfn olunmasını Mircəfər Bağırova təklif etmişdir.[41][48] Lakin, Bağırovun cənazəsi Yasamal qəbiristanlığında anası Mariya Sergeyevanın məzarı yanında dəfn edilmişdir.[51][52][53][54][55] Qəbir üzərindəki sement başdaşında budaqlarından biri sınmış ikibudaqlı ağac təsviri həkk edilmiş, həmçinin Cahangir Bağırovun ölümündən sonra "Lenin" ordeni ilə təltif olunmasına dair fərmanın mətni əks etdirilmişdir.[56][57]

Mircəfər Bağırovun qardaşı qızı Teyyibə xanımın xatirələrinə görə, dəfn mərasimində Mircəfər Bağırov yaxınlarının göz yaşları içərisində olduğunu görərək, "Niyə ağlayırsınız? Ağlamayın. Mənim oğlum Cahangir xalqın oğludur", — demişdir. Teyyibə xanımın sözlərinə görə, Mircəfər Bağırov həmin gün hamıdan çox göz yaşı tökmüşdür.[58] Azərbaycan SSR xalq şairi Süleyman Rüstəmin xatirələrinə görə, Cahangir Bağırovun yas mərasimində iştirak edən Mircəfər Bağırov oğlunun ölümündən dərin sarsıntı keçirmiş və olduqca pərişan görünmüşdür. Süleyman Rüstəm onun özünü ələ almağa çalışsa da, buna nail ola bilmədiyini qeyd etmişdir.[59] Həmçinin, Məmməd Səid Ordubadinin Cahangir Bağırovun yas mərasiminin aparılmasında iştirak etdiyi bildirilmişdir.[60]

Mircəfər Bağırovun məzarı ziyarəti

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Mircəfər Bağırov barəsində ölüm hökmü çıxarıldıqdan sonra məhkəmə heyətindən yeganə xahişi oğlu Cahangir Bağırovun məzarını ziyarət etməsinə icazə verilməsi olmuşdur. Məhkəmə prosesi başa çatdıqdan sonra o, mühafizəçilərin müşayiəti ilə Yasamal qəbiristanlığında yerləşən oğlunun məzarını ziyarət etmiş və onunla vida etmişdir.[61][30][62] Tarixçi Adıgözəl Məmmədovun yazdığına görə:

" Mühafizəçilərin müşayiəti ilə Yasamal qəbiristanlığına gətirilən Mircəfər Bağırov oğlunun məzarı önündə onunla vidalaşmış, «Sənin məzarının yanında ölmək mənə qismət olmadı» sözlərini söyləmişdir.[63][64] "

Təltifləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

SSRİ rəhbərliyi Cahangir Bağırovu ölümündən sonra Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına təqdim etməyi nəzərdən keçirmişdir. Lakin Mircəfər Bağırov Azərbaycan KP MK-nın birinci katibi kimi SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri Mixail Kalininə və fövqəladə komissiyanın sədri Nikolay Şvernikə müraciət edərək oğlunun yalnız "Lenin" ordeni ilə təltif olunmasını xahiş etmişdir.[41][17][43][29][26] Beləliklə, SSRİ Ali Sovetinin 9 iyun 1943-cü il tarixli əmri ilə Cahangir Bağırov ölümündən sonra "Lenin" ordeni ilə təltif olunmuşdur.[48][42][28][35]

Xatirəsi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

1943-cü il 8 iyun tarixində "Kommunist" və "Bakinski raboçi" qəzetlərində Cahangir Bağırovun xatirəsinə həsr olunmuş nekroloq dərc edilmişdir.[65][66] Həmin nekroloq bir il sonra, 1944-cü ildə nəşr olunan "Azərbaycanın şanlı oğulları" kitabının II cildinə də daxil edilmişdir.[67][68]

1945-ci ildə SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri Mixail Kalinin Azərbaycanda sovet hakimiyyətinin qurulmasının 25 illiyi münasibətilə Bakıya səfəri zamanı Azərbaycan SSR rəhbəri Mircəfər Bağırovla birlikdə əvvəlcə Həzi Aslanovun, daha sonra isə Cahangir Bağırovun məzarını ziyarət etmişdir.[69]

Rayon sakinlərinin təşəbbüsü ilə sovet dövründə Quba şəhərində onun adını daşıyan "Cahangir bağı" adlı park salınmışdır.[70][71][72] Cahangir Bağırovun xatirəsinin əbədiləşdirilməsi məqsədilə isə 1993-cü ildə həmin şəhərdə onun büstü ucaldılmışdır.[73][29][26][74]

2012-ci ildə Bakıda fəaliyyət göstərən Rusiya İnformasiya-Mədəniyyət Mərkəzində ona həsr olunmuş anım gecəsi keçirilmişdir. Tədbirdə rejissor Nazim Rzaisrafiloğlunun 1995-ci ildə çəkdiyi, Böyük Vətən müharibəsində vuruşmuş azərbaycanlı hərbi təyyarəçilərə həsr edilmiş "Ərş qardaşları" sənədli filmindən fraqment nümayiş etdirilmişdir.[75]

Qeydlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. ↑ Bəzi mənbələrdə Cahangir Bağırovun müharibədən əvvəl Moskva Dövlət Universitetinin Beynəlxalq fakültəsinin tələbəsi olduğu da qeyd edilir.

Mənbə

[redaktə | vikimətni redaktə et]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. ↑ Nağıyeva, Nəzirə. Tahirov, Kərim; Vəliyeva, Mədinə (redaktorlar ). Azərbaycan aviatorları Böyük Vətən müharibəsində: biblioqrafiya (az.). Bakı: Azərb. Resp. Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, M. F. Axundov ad. Azərb. Milli Kitabxanası. 2010. 5. İstifadə tarixi: 15 iyul 2026.
  2. ↑ Гейдарова, Севиндж. "Единственному азербайджанскому лётчику, совершившему таран, исполнилось бы 95 лет" [Taran edən yeganə Azərbaycan pilotunun 95 yaşı tamam olardı]. Vesti.Az (rus). 6 oktyabr 2025. İstifadə tarixi: 12 iyul 2026.
  3. ↑ "Фамилии летчиков, совершивших воздушные тараны" [Hava hücumlarını həyata keçirən pilotların adları]. SOLDAT.RU (rus). İstifadə tarixi: 13 iyul 2026.
  4. 1 2 Qurban, 2006. səh. 208
  5. 1 2 Məmmədov, 2021. səh. 44
  6. ↑ Məmmədov, 2007b. səh. 69
  7. ↑ Məmmədov, 2007b. səh. 65
  8. ↑ Məmmədov, 2010. səh. 31
  9. ↑ Məmmədov, 2007a. səh. 23
  10. ↑ Məmmədov, 2007a. səh. 30
  11. ↑ Məmmədov, 2021. səh. 61
  12. ↑ Məmmədov, 2007b. səh. 70
  13. ↑ "Tofiq Bakıxanov: "Bu qədər muğam oxuyanların əleyhinəyəm"". Day.az (az.). 21 avqust 2014. İstifadə tarixi: 11 iyul 2026.
  14. ↑ Balabəyli, Faiq; Cəbrayıl, Nihad. "Tofiq Bakıxanov: «Mircəfər Bağırov mənə dedi ki...» – Foto". Axar.az (az.). 18 avqust 2014. İstifadə tarixi: 11 iyul 2026.
  15. 1 2 Həsənəliyev, 2002. səh. 89
  16. 1 2 Hüseynova, Firəngiz; Paşayev, Arif. Hüseynqulu oğlu, Eldar (redaktor). Azərbaycan Mülki Aviasiya Tarixi (az.). Bakı. 2012. 85. İstifadə tarixi: 12 iyul 2026.
  17. 1 2 3 Hüseynova, Firəngiz. Azərbaycanın təyyarəçiləri Böyük Vətən müharibəsində (az.). Bakı: "Azərbaycan Hava Yolları" Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti. 28–29. İstifadə tarixi: 11 iyul 2026.
  18. ↑ Qurban, 2006. səh. 373
  19. ↑ Əhmədov, 2004. səh. 302
  20. 1 2 Верховский, М. "Немного о Мир-Джафаре Багирове" [Mircəfər Bağırov haqqında]. Эхо (rus). 09.10.2010. İstifadə tarixi: 11 iyul 2026.
  21. ↑ "Vladimir Mir Cəfər oğlu Bağırov". Kommunist (az.) (119). 8 iyun 1943. 2. İstifadə tarixi: 14 iyul 2026.
  22. 1 2 3 "Багиров Владимир Джафарович - летчик, погиб на фронте" [Vladimir Mir Cəfər oğlu Bağırov — cəbhədə həlak olmuş hərbi pilot]. Our Baku (rus). 25 iyun 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 iyun 2022.
  23. ↑ Həsənəliyev, 2002. səh. 91
  24. ↑ "Джахангир Багиров - герой войны или сын палача?" [Cahangir Bağırov – müharibə qəhrəmanı, yoxsa cəlladın oğlu?]. vestnik.az (rus). 26 fevral 2019. İstifadə tarixi: 14 iyul 2026.
  25. 1 2 Əhmədov, 2004. səh. 303
  26. 1 2 3 4 5 Baratov, Füzuli. "Mir Cəfər Bağırov və Azərbaycanın milli diviziyaları". Hürriyyət (az.). 12 (2799). 19 yanvar 2019: 14. İstifadə tarixi: 16 iyul 2026.
  27. 1 2 Kərimov, Yusif. "Biz Qələbənin Varisləriyik". Respublika qəzeti (az.). 24 iyun 2009.
  28. 1 2 Kərimov, Yusif. "Qələbənin layiqli varisləri..." Xalq qəzeti (9). 12 may 2010. 31 iyul 2022 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 1 avqust 2022.
  29. 1 2 3 "Забытый герой Великой Отечественной войны" [Böyük Vətən Müharibəsinin unudulmuş qəhrəmanı] (rus). 27 iyul 2013. İstifadə tarixi: 16 iyul 2026.
  30. 1 2 3 Мамедов, Адгезал. "Львиное сердце. О сыне Мир Джафара Багирова" [Şir ürəyi. Mir Cəfər Bağırovun oğlu haqqında]. Axar.az (rus). 03.04.2019.
  31. 1 2 Mikayıloğlu, Ramiz. "Məmmədtağı Bağırov: "1937-ci ildə Mircəfər Bağırovun özünü də həbs ediblər"". Lent.az (az.). 01.12.2009. 2009-12-08 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2010-12-16.
  32. ↑ Fazil, 2016. səh. 431
  33. ↑ Murtuzayev, 2018. səh. 95
  34. 1 2 "Представление на награждение". Подвиг народа. İstifadə tarixi: 12 iyul 2026.
  35. 1 2 Murtuzayev, 2018. səh. 96
  36. ↑ Axundov, Şəmsəddin. Paşayeva, Nərgiz (redaktor). Azərbaycanda aviasiyanın tarixi: Biblioqrafiya (PDF) (az.). Bakı: Azərbaycan Milli Aviasiya Akademiyası. 2012. 20. İstifadə tarixi: 12 iyul 2026.
  37. ↑ Həsənəliyev, 2002. səh. 90
  38. ↑ "Печатная Книга Памяти" ["Xatirə Kitabı"nın çap nəşri]. Министерство обороны Российской Федерации (rus). İstifadə tarixi: 13 iyul 2026.
  39. ↑ "Багиров Владимир Джафарович. Донесение о безвозвратных потерях". Память народа (rus). Министерство обороны Российской Федерации. İstifadə tarixi: 13 iyul 2026.
  40. ↑ Верховский, Марк. "Мир-Джафар Багиров - создатель советского Азербайджана (история)" [Mir Cəfər Bağırov — Sovet Azərbaycanının qurucusu (tarix)]. ЦентрАзия (rus). Nyu-York. 06.11.2010. (#archive_missing_date) tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 iyul 2026.
  41. 1 2 3 4 Qurban, 2006. səh. 209
  42. 1 2 Verxovski, Mark. "Bir qədər Mircəfər Bağırov haqqında". Kultura.az (az.). 24 mart 2012. (#archive_missing_date) tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 iyul 2026.
  43. 1 2 Ефремов, Игорь. "«Золотая молодежь» эпохи Великой Отечественной: Как воевали дети советских руководителей" [Böyük Vətən müharibəsi dövrünün «qızıl gəncləri»: Sovet rəhbərlərinin övladları necə döyüşürdülər]. tsargrad.tv (rus). 16 dekabr 2021. İstifadə tarixi: 16 iyul 2026.
  44. ↑ "Сын первого секретаря ЦК КП Азербайджана, стал первым азербайджанцем, совершившим воздушный таран". phys.msu.ru (rus). 2008. (#archive_missing_date) tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 11 iyul 2026.
  45. ↑ Красовский, Степан Акимович. Жизнь в авиации [Aviasiyada həyat] (rus). Moskva: Воениздат. 1968. 194. (#archive_missing_date) tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 12 iyul 2026. 2 июня большие группы немецких бомбардировщиков на разных высотах и с различных направлений предприняли налет на Курск. Истребители 2-й воздушной армии во взаимодействии с летчиками 16-й воздушной армии и 102-й дивизии противовоздушной обороны страны успешно отразили их нападение, уничтожив при этом до ста пятидесяти пяти самолетов. В этом бою особенно отличился летчик Володя Багиров, который уничтожил два Ю-88 и на встречных курсах пошел на таран с "Фок-ке-Вульфом-190". Оба самолета при столкновении взорвались в воздухе. Пилоты погибли.
  46. ↑ Драбкин, Артем. "Война и Мы - Я дрался на истребителе. Принявшие первый удар. 1941-1942" [Müharibə və Biz - Mən Döyüşçü kimi vuruşdum. İlk Zərbəni Alanlar. 1941-1942]. modernlib.net (rus). İstifadə tarixi: 11 iyul 2026.
  47. ↑ Məmmədov, 2007b. səh. 96
  48. 1 2 3 Fazil, 2016. səh. 432
  49. ↑ "Molla Nəsrəddin". 2: 13. 1997.
  50. ↑ Həsənəliyev, 2002. səh. 94-95
  51. ↑ Qurban, Teyyub. Həqiqət olduğu kimi (az.) ((təkrar nəşr)). Bakı: "Adiloğlu". 2011. 147. İstifadə tarixi: 13 iyul 2026.
  52. ↑ Məmmədov, 2007b. səh. 67
  53. ↑ Məmmədov, 2021. səh. 43
  54. ↑ Əhmədov, 2006. səh. 471
  55. ↑ Həsənəliyev, 2002. səh. 97
  56. ↑ Fazil, 2001. səh. 295
  57. ↑ Fazil, 2016. səh. 434
  58. ↑ Əhmədov, 2006. səh. 470
  59. ↑ Əfəndiyev, Elçin. "Mir Cəfər Bağırov kim idi?". 525-ci qəzet (az.). 73. 27 aprel 2024: 18–19. İstifadə tarixi: 16 iyul 2026.
  60. ↑ Əfəndiyev, Elçin. "Mir Cəfər Bağırov kim idi?". 525-ci qəzet (az.). 73. 27 aprel 2024: 20–21. İstifadə tarixi: 16 iyul 2026.
  61. ↑ Məmmədov, 2021. səh. 404
  62. ↑ Məmmədov, 2010. səh. 268
  63. ↑ Məmmədov, 2010. səh. 269
  64. ↑ Али, Кямал. "Не все обвинения против Багирова справедливы – писатель А.Мамедов" ["Bağırova qarşı irəli sürülmüş ittihamların hamısı əsaslı deyil" — yazıçı Adıgözəl Məmmədov]. Новости-Азербайджан (rus). 29 iyul 2007. (#archive_missing_date) tarixində arxivləşdirilib.
  65. ↑ Vəliyeva, Mədinə; Manafova, Həliməxatun; Abbasova, Xeyransa. Tahirov, Kərim (redaktor). Azərbaycan 1941–1945‐ci illər Böyük Vətən müharibəsində. Biblioqrafiya. 1‐ci kitab (PDF) (az.). Bakı: Azərbaycan Milli Kitabxanası. 2020. 294. ISBN 978-9952-526-75-2.
  66. ↑ Əhmədov, 2004. səh. 304
  67. ↑ Əhmədov, 2004. səh. 305
  68. ↑ Vladimir – Cahangir Mir Cəfər oğlu Bağırov: [Bakı təyyarəçilik məktəbinin yetirməsi, Böyük Vətən Müharibəsində qəhrəmanlıqla həlak olmuş qırıcı təyyarəçi] // Azərbaycanın şanlı oğulları (az.). 2. Bakı: Marks-Engels-Lenin İnstitutunun Azərb. Filialı, Partiya Tarixi İnstitutu. 1944. 17–19.
  69. ↑ Məmmədov, 2007b. səh. 68
  70. ↑ Fazil, 2016. səh. 492
  71. ↑ Qurban, 2006. səh. 329
  72. ↑ Fazil, 2001. səh. 290
  73. ↑ Məmmədov, 2021. səh. 405
  74. ↑ Məmmədov, 2010. səh. 269
  75. ↑ azertag.az. "Rusiya İnformasiya-Mədəniyyət Mərkəzində Böyük Vətən Müharibəsinin qəhrəmanı, qırıcı-təyyarəçi Cahangir Bağırovun xatirə gecəsi keçirilmişdir". AZƏRTAC (az.). 17 may 2012.

Ədəbiyyat

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Əlavə ədəbiyyat

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • Onların xatirəsi əbədi yaşayacaqdır: [Cəsur təyyarəçi Vladimir–Cahangir Bağırov haqqında] // Azərbaycan gəncləri. — 1947. — 9 may.
  • Stalinçi şahinlər: (Hüseyn Bala oğlu Əliyev, Vladimir–Cahangir Bağırov, Hüseyn Bağırov, Rizvan Zeynalov, Məzahir Abasov və başqaları haqqında) // Kommunist. — 1943. — 15 avqust.
  • Stalinçi şahinlər: [Vətənin azadlığı uğrunda vuruşan Azərbaycan şahinləri – Hüseyn Bala oğlu Əliyev, Adil Quliyev, Vladimir–Cahangir Bağırov, Məzahir Abasov haqqında] // Kommunist. — 1945. — 19 avqust.
  • Qaziyev, M. Xalqımızın qəhrəman oğulları [Mətn]: [Təyyarəçilər Məzahir Abasov, Hüseyn Bala oğlu Əliyev və Volodya-Cahangir Bağırov haqqında] / M. Quliyev // Kommunist. — 1943. — 29 oktyabr.
  • Сталинские соколы [Текст] [Stalinin şahinləri] : [Участники Великой Отечественной войны летчики: Ю. Гулиев, В. Багиров, Р. Зейналов, П. Климов, В. Баландин] [Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısı olan pilotlar Y. Quliyev, V. Bağırov, R. Zeynalov, P. Klimov və V. Balandin haqqında] // Вышка. — 1944. — 12 августа. — С. 2.
  • Левченко, С. Советская авиация в боях за Родину [Текст] [Sovet aviasiyası Vətən uğrunda döyüşlərdə] : [О героях-летчиках Азербайджана Г.Б. Алиеве, Е. Цыганове, Н. Алиеве, М. Алекперове, Г. Багирове, Ю. Кулиеве, В. Багирове, К. Кахраманове, Т. Эфендиеве] [Azərbaycanın qəhrəman pilotları H. B. Əliyev, Y. Sıqanov, N. Əliyev, M. Ələkbərov, H. Bağırov, Y. Quliyev, V. Bağırov, K. Qəhrəmanov və T. Əfəndiyev haqqında] / С. Левченко // Бакинский рабочий. — 1944. — 13 августа. — С. 3.
  • Фелицын, В. Сплоченные дружбой [Текст] [Dostluqla birləşənlər] : [О славных сынах Азербайджана, бесстрашных летчиках Владимире-Джахангире Багирове, Павле Климове, Евгении Цыганове, Гусейне Багирове, Гусейн Бала оглы Алиеве, Ризване Зейналове и др.] [Azərbaycanın şanlı oğulları – qorxmaz pilotlar Vladimir-Cahangir Bağırov, Pavel Klimov, Yevgeni Sıqanov, Hüseyn Bağırov, Hüseyn Bala oğlu Əliyev, Rizvan Zeynalov və başqaları haqqında] / В. Фелицын // Бакинский рабочий. — 1944. — 13 августа.
  • İsmayıloğlu Ə., Vaynbaum. Gənc təyyarəçilər: [M. C. Bağırov adına Bakı aeroklubunun yetişdirmələri haqqında] // Azərbaycan gəncləri. — 1947. — 3 avqust.
  • Sovet hava qüvvələri günü: [SSRİ-nin cəsur şahinləri sırasında Azərbaycan xalqının yetişdirdiyi qəhrəman pilotlar haqqında] // Azərbaycan gəncləri. — 1947. — 3 avqust.
  • Vətənimizin qüdrətli hava donanması: [Azərbaycanın igid təyyarəçiləri haqqında] // Azərbaycan gəncləri. — 1948. — 18 iyul.
  • Шариф, А. История одного письма, которому 65 лет [Текст] [65 illik bir məktubun tarixi] : [Письмо летчика-истребителя Владимира (Джахангира) Багирова отцу Мир Джафар Багирову с просьбой отправить его на фронт] [Qırıcı pilot Vladimir (Cahangir) Bağırovun atası Mircəfər Bağırova cəbhəyə göndərilməsi xahişi ilə yazdığı məktub haqqında] / Шариф А., Багиров М. // Зеркало. — 2004. — 17 июля. — С. 33.

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Hərbi və aviasiya portalları

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Multimedia materialları

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Cahangir_Bağırov&oldid=9002997"