Cavi əlifbası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Cavi Əlifbası (Qoyu olanlar yeni Cavi hərfləri, "چ" Farisi, beyaz olanlar Ərəb hərfləri.)

Cavi əlifbası (Cavi: توليسن جاوي; Tulisān Jāwī) — Ərəb əlifbasının Güneydoğu Asiya dillərində uyarlanmış şəklidir. Malayca, Açəcə, Tayca, Banjar dili, Minangkabau dili, Tausug dili və daha bir çoq Güneydoğu Asiya dili bu əlifba ile yazılır. Cavi əlifbası Bruneidə rəsmi əlifbadır. Maləziyada isə altərnatif əlifba olaraq qullanılar. Endoneziya, Singapur, Filipinlerin güneyindəki Müsəlman Mindanao Özərk Bölgəsi və Taylandda müsəlmanların çoğunluqda olduğu Pattanidə ise dini işlər üçün qullanılar.

Ətimologiyası[redaktə | əsas redaktə]

"Cavi (جاوي)" kəliməsi, Ərəbcə Cava adası və ətrafını ifadə etmək üçün qullanılan "Jāwah (جاوة)" kəliməsinden türədilmişdir. "Cavi (جاوي)" isə bu adalarda yaşayan insanları ifadə etmək üçün qullanılar.

Tarixcəsi[redaktə | əsas redaktə]

Güneydoğu Asiya'nın İslamlaşmasından öncə bölgədəki dillər Grantha əlifbası və Vatteluttu əlifbası ilə yazılıyordu. Bölgənin İslamlaşmasından sonra bu əlifbaların yerinə Cavi əlifbası qullanılmaya başlanmışdır. Cavi əlifbası Malakka Sultanlığı, Açə Sultanlığı, Johor Sultanlığı, Sulu Sultanlığı, Pattani Sultanlığı, Ternate Sultanlığı gibi tarixi bölgədə hökm sürmüş müsəlman dövlətlər tərəfindan qullanılmıştır.

İndiki Cavi Əlifbası[redaktə | əsas redaktə]

Cavi əlifbası indi rəsmi olaraq sadəcə Brunei və Maleziyada qullanılar və bölgədəki Müsəlmanlarca dini işlərdə qullanılar. Ayrıca Maleziya ringgitsi və Brunei doları banknotlarının arqa tərəflərində də qullanılar. Malay dili bu ülkələrdə Rumi adı vərilən Latın əlifbasından uyarlanmış digər bir əlifba ilə də yazılar.

Əlifba[redaktə | əsas redaktə]

Yalın Kəlimə sonunda Kəlimə ortasında Kəlimə başında İsmi Rumi
alif a, e
ba b
ta t
sa s
ﺟـ jim c
ﺣـ ha h
چـ cha c
ﺧـ kha kh
dal d
zal z
ra r
zz z
sin s
syin sy
sad s
ﺿ dad d
tho t
zho z
ain 'a
ghain gh
ـڠ ڠ ـڠـ ڠ nga ng
ـف fa f
ڤ ـڤ ـڤـ ڤـ pa p
qaf q
kaf k
ݢ‎ ـݢ ـݢـ ݢـ ga g
lam l
mim m
nun n
wau w,u,o
ۏ‎ ـۏ vau v
ha bulat h
ya y,i,e
ڽ ـڽ ـڽـ‎ ڽـ nya ny
ء ء hamzah -
ـأ أ hamzahalif a,u
ـإ ـإ hamzahalif i
ئ ـئ ـئـ ئـ hamzahya -
لا ـلا ـلا لا lamalif la

Cavi və Rumi (Latın) Hərfləriylə Yazılmış Misal Bir Malayca Mətin[redaktə | əsas redaktə]

Malayca (Cavi) Malayca (Rumi)
،كيلان اينتن بركليڤ-كليڤ د لاڠيت تيڠڬي

،دان چهاي مناري-ناري د لاڠيت بيرو

،تيدكله داڤت مننڠكن ڤراسانكو

.يڠ ريندوكن كحاضيرن كاسيه

،ڬيميرسيك ايرام مردو بولوه ڤريندو

،دان ڽاڽين ڤاري-ڤاري دري كايڠن

،تيدكله داڤت تنترامكن صنوباري

.يڠ مندمباكن كڤستين كاسيهمو

Kilauan intan berkelip-kelip di langit tinggi,

Dan cahaya menari-nari di langit biru,

Tidaklah dapat menenangkan perasaanku,

Yang rindukan kehadiran kasih.

Gemersik irama merdu buluh perindu,

Dan nyanyian pari-pari dari kayangan,

Tidaklah dapat tenteramkan sanubari,

Yang mendambakan kepastian kasihmu.