Cayadeva

Cayadeva
Cayadeva
Doğum tarixi	təq. 1170
Doğum yeri	Benqal prezidentliyi[d], Britaniya Hindistanı və ya ; Hindistan;
Vəfat tarixi	təq. 1245 (74–75 yaşında)
Fəaliyyəti	şair, yazıçı
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Cayadeva (Jayadeva, oriya ଜୟେଦବ, sanskr. जयदेव;dʑɐjɐˈdeːʋɐ; təq. 1170, Benqal prezidentliyi^[d] – təq. 1245) — XII əsrdə yaşamış sanskrit şairi. O, daha çox bahar festivalı zamanı Krişnanın qopi Radhaya olan ilahi sevgisindən bəhs edən və epik poeziya nümunəsi sayılan «Gita Qovinda» poeması ilə tanınır.^[1]^[2] Radhanın Krişnadan daha üstün mövqeyini irəli sürən bu əsər Hinduizmin Bhakti hərəkatında fundamental müqəddəs mətnlərdən biri hesab olunur.^[3]

Həyatı

Cayadeva tanınmış bir Brahman ailəsində anadan olmuşdur. O, Puri məbəd şəhəri yaxınlığındakı Kenduli Sasan kəndində (müasir Odişa) doğulmuşdur. Kurmapataka məbədində sanskrit dilini və rəqs sənətini öyrənmiş, daha sonra elə burada dərs demişdir. Şərqi Qanq sülaləsindən olan maharaca Çodanqadeva və onun oğlu Raqhava şairə hamilik etmişdir. Cayadeva həyatının son illərini Benqaliyada maharaca Lakşmanasenanın sarayında keçirmişdir.^[4]

Yaradıcılığı

Şair sanskrit dilində qələmə aldığı «Gita Qovinda» ("Çobanın nəğməsi") poeması ilə şöhrət qazanmışdır. Bu əsər formal olaraq ənənəvi mahakavya (epik poema) strukturunda yaradılmış olsa da, həm üslubuna, həm də kompozisiyasına görə tamamən yeni və özünəməxsus bir janrdır. Poemanın hər bir fəsli xalq yaradıcılığı mənşəli nəğmələrdən (padavali) ibarət bir neçə hissəyə bölünür və bu nəğmələr bir və ya iki beytlə təqdim olunur. Həmin nəğmələr Krişna, onun sevgilisi Radha və ya Radhanın rəfiqəsinin dialoqları şəklində verilmişdir.

Poema Krişnanın Radhaya qarşı soyuduğunu və digər çoban qızları ilə sevgiyə qapıldığını təsvir edir. Radhanın rəfiqəsi Krişnanı məzəmmət edir, ona Radhanın çəkdiyi iztirabları başa salır və Krişna öz həqiqi sevgisinə qayıdır — poema Krişna və Radhanın qovuşma sevinci ilə yekunlaşır.

«Gita Qovinda» əsasən lirik əsərdir; ona dini mahiyyət — vişnuizmin kanonik mətninə çevrilməsi — daha sonrakı dövrlərdə verilmişdir. Bununla yanaşı, «Gita Qovinda» xalq yaradıcılığı ilə sıx əlaqəsi sayəsində ənənəvi sanskrit poeziyasının çərçivələrini aşmış və benqal ədəbiyyatının incilərindən biri kimi də qəbul edilmişdir.^[5]

İstinadlar

↑ Macauliffe, Max Arthur. The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors (ingilis). Cambridge University Press. 2013. 4–9. ISBN 978-1-108-05548-2.
↑ Miller, Barbara Stoler. Love Song of the Dark Lord: Jayadeva's Gitagovinda (ingilis). New York: Columbia University Press. 1977. ix–xv. ISBN 978-0231110976.
↑ "Poet Jayadeva and Gita Govinda" (PDF) (ingilis). Orissa Review. 19.10.2013. Archived from the original on 2013-10-19. İstifadə tarixi: 23.07.2026.
↑ Majumdar, R. C. History of Ancient Bengal (ingilis). Calcutta: G. Bharadwaj & Co. 1971. 521–525.
↑ Siegel, Lee. Sacred and Profane Dimensions of Love in Indian Traditions as Exemplified in the Gitagovinda of Jayadeva (ingilis). Delhi: Oxford University Press. 1978. 84-102. ISBN 978-0195608205.

Ədəbiyyat siyahısı

Love Song of the Dark Lord: Jayadeva's Gītagovinda. Miller, Barbara Stoler tərəfindən tərcümə olunub. New York: Columbia University Press. 1977. ISBN 0231040288.

Xarici keçidlər

Sanskrit Scholars of Odisha (pdf)
Jayadéva // Encyclopedia Americana. 1920.
Vikianbarda Cayadeva ilə əlaqəli mediafayllar var.

[mamcup4-1] Macauliffe, Max Arthur. The Sikh Religion: Its Gurus, Sacred Writings and Authors (ingilis). Cambridge University Press. 2013. 4–9. ISBN 978-1-108-05548-2.

[2] Miller, Barbara Stoler. Love Song of the Dark Lord: Jayadeva's Gitagovinda (ingilis). New York: Columbia University Press. 1977. ix–xv. ISBN 978-0231110976.

[3] "Poet Jayadeva and Gita Govinda" (PDF) (ingilis). Orissa Review. 19.10.2013. Archived from the original on 2013-10-19. İstifadə tarixi: 23.07.2026.

[4] Majumdar, R. C. History of Ancient Bengal (ingilis). Calcutta: G. Bharadwaj & Co. 1971. 521–525.

[5] Siegel, Lee. Sacred and Profane Dimensions of Love in Indian Traditions as Exemplified in the Gitagovinda of Jayadeva (ingilis). Delhi: Oxford University Press. 1978. 84-102. ISBN 978-0195608205.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]