Ceyms Neysmit

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Ceyms Neysmit
Dr. James Naismith.jpg
Basketbolun və Amerikan futbolu baş geyiminin yaradıcısıdır.
Doğum tarixi 1861, 6 noyabr
Doğum yeri Almonte, Ontario, Flag of Canada.svg Kanada
Vəfat tarixi 28 Noyabr, 1939
Vəfat yeri Kanzas, Flag of the United States.svg ABŞ
Ölkə ABŞ
İdman növü Basketbol

Ceyms Neysmit (6 noyabr, 186128 Noyabr, 1939) - ABŞ-ın Massaçusets ştatının Sprinqfilds kollecinin bədən tərbiyəsi müəllimi, məşqçi və novator (yenilikçi), basketbolun yaradıcısı.[1]

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Doğulduğu Ontarioda şərəfinə qoyulan abidə

Ceyms Neysmit 1861-ci ildə Kanadada, Almonte şəhərinin tərkibinə daxil olan Ramsi (ing. Ramsay Township) qəsəbəsində anadan olmuşdur. 1883-cü ildə Almonte şəhər orta məktəbini (ing. Almonte High School) bitirib. Həmin ildə də Monrealda Makgill Universitetinə daxil olur. Təhsil illərində Neysmit Kanada futbolu, Avropa futbolu və gimnastika üzrə Universitet komandasında çıxış etməyə başlayır. Kanada futbolunda o mərkəz mövqeyində oynayırdı və ilk dəfə olaraq oyunlarda qoruyucu dəbilqə tətbiq etməyi təklif etmişdir. O həm də gimnastikada möhtəşəm uğurlarına görə bir neçə Vikstid (ing. Wicksteed) medalına layiq görülüb. Neysmit 1888-ci ildə Monrealda bədən tərbiyəsi üzrə bakalavr dərəcəsi və Presbiterian Kollecinin (ing. Presbyterian College) diplomunu almışdır.

1891-ci ildə o, ABŞ-ın Massaçusets ştatının Sprinqfilds kollecinin bədən tərbiyəsi müəllimi işləyərkən Basketbol oyununu yaratmışdır. O basketbol oyununun qaydalarına dair kitab yazmış və ilk basketbol proqramının əsasını da qoymuşdur.[2]

Az vaxtda bu oyun Amerikada böyük şöhrət qazandı, Hal-hazırda, dünyada milyonlarla insanlar bu oyunu oynayırlar. O, bu oyunu yaradarkən Amerika qitəsində topla oyunların tarıxi məlumatlarından istifadə etmişdir. Ceyms Neysmitin zəhmətini qiymətləndirərək 1911-ci ildə Sprinqfilds kolleci onu fəxri bədən tərbiyəsi ustası dərəcəsi ilə təltif etmişdir.

1939-cu ildə Makgill Universiteti Neysmitə tibb doktoru dərəcəsi ad verdi, 1968-ci ildə Sprinqfilds kollecində “Basketbol şərəfi zalı” adlı Ceyms Neysmit muzeyi açılmışdır.

Ceyms Neysmit 1939-cu ildə noyabr ayının 28-də Kanzasda vəfat edib.[3]

Təhsili və akademik mövqeləri[redaktə | əsas redaktə]

Yaşadığı illər ərzində Ceyms Neysmit aşağıdakı cədvəldə öz əksini tapan təhsilə və akademik mövqelərə yiyələnmişdir[3]:

Məkan Mövqe İllər Qeydlər
Bennie ibtidai məktəbi (Almonte, Ontario) İbtidai məktəb 18671875
Almonte Ali Məktəbi Orta məktəb 18751877, 188183 Məktəbdən çıxıb və yenidən bərpa olunub
Makgill Universiteti Universitet tələbəsi 188387 Bədən tərbiyəsi üzrə bakalavr təhsili
Makgill Universiteti Bədən tərbiyə üzrə instruktor 18871890 Qızıl Vikstid medalı (1887), Ən yaxşı hərtərəfli (bacarıqlı) atlet; Gümüş Kubok (1886), Bir km-lik yürüş üçün birincilik mükafatı; Gümüş Vikstid medalı (1885); Makgillin ilk universitet məktublarından biri ilə mükafatlandırılıb.
Presbiterian Kolleci, Montreal İlahiyyat təhsili 18871890 İlahiyyatda müntəzəm və xüsusi şərəfli işlər üçün ikinci ən yüksək mükafata və gümüş medala layiq görülüb.
Sprinqfields Kolleci Bədən tərbiyə üzrə instruktor 18901895 1891-ci ilin dekabrında Basketbol topunun ixtirası.
Denverdə Gənclərin Xristian Assosiasiyası Bədən tərbiyə üzrə instruktor 18951898
Kanzas Universiteti Bədən tərbiyə üzrə instruktor və məbəd papazı 18981909
Kanzas Universiteti Basketbol məşqçisi 18981907 İlk basketbol məşqçisi
Kanzas Universiteti Professor və Universitet həkimi 19091917 I Dünya Müharibəsinə görə 1914-cü ildən başlanan boşluq illəri
Birinci Kanzas Piyadaları Kapellan (dini rütbə olsa da, hərbi rütbələrdən polkovnik-leytenant rütbəsinə uyğundur)/Kapitan 19141917 I Dünya Müharibəsi ilə əlaqədar hərbi xidmət
Birinci Kanzas Piyadaları (Meksika sərhəddində) Kapellan 1916
Fransada hərbi və Gənclərin Xristian Assosiasiyası katibi Əxlaqi şərtlər və cinsi təhsil üzrə mühazirəçi 1917 -1919
Kanzas Universiteti İdman Direktoru 1919 - 1937 1937-ci ildə təqaüdçü

Şəxsi həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Ceyms Neysmit şotland immiqrantları olan Marqaret və Con Neysmitin ikinci övladı idi. Onun anası Marqaret Yanq 1833-cü ildə anadan olub və 1852-ci ildə Kanadanın Lanark vilayətinə köçmüşdür. O, ailəsinin 11 övladından dördüncüsü idi.[4] Ceyms Neysmitin atası Con Neysmit də 1833-cü ildə anadan olmuş və Avropanı 18 yaşı olanda tərk etmiş və Kanadanın Lanark vilayətində məskunlaşmışdır. 1894-cü ilin iyun ayının 20-də Neysmit Mod Evelin Şermanla (1870-1937) Sprinqfilddə ailə həyatı qurmuşdur. Onların 5 övladı olmuşdur:

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "James A. Naismith". Biography.com.
  2. Sandomir, Richard (2015-12-15). "Basketball's Birth, in James Naismith's Own Spoken Words"The New York TimesISSN 0362-4331.
  3. 3,0 3,1 3,2 Dodd, Hellen Naismith (January 6, 1959). "James Naismith's Resume"Naismith Memorial Basketball Hall of Fame. Archived from the original on November 19, 2007. 
  4. Laughead, George. "Dr. James Naismith"Kansas Heritage Group. Retrieved 2013-09-14. In the late 1930s he played a role in what became the National Association of Intercollegiate Basketball.