Ceyrançöl

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Ceyrançöl
Ceyranchol, Azerbaijan.JPG
41°17′58″ şm. e. 45°27′43″ ş. u.
Ölkə Azərbaycan Azərbaycan
İqtisadi rayon Gəncə-Qazax iqtisadi rayonu
Rayon Ağstafa rayonu
Tarixi və coğrafiyası
Mərkəzin hündürlüyü 508 m
Saat qurşağı UTC+4
Əhalisi
Milli tərkibi Azərbaycanlılar
Rəsmi dili Azərbaycan dili
Xəritəni göstər/gizlə
Ceyrançöl xəritədə
Ceyrançöl
Ceyrançöl

CeyrançölAzərbaycan Respublikasının Ağstafa rayonunun inzibati ərazi vahidində qəsəbə.

Coğrafiyası və iqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Acınohur alçaq dağlığı ( 1000 m-ə qədər), ən alçaq hissəsi isə Xəzərin sahilləridir (-27 m). Vilayətdə Gəncə-Qazax, Qarabağ, Şirvan, Muğan, Mil, Salyan, Cənub-Şərqi Şirvan və Arazboyu (Hərami, Gəyən və s.) düzləri yerləşir. Kaynozoy yaşlı (xüsusilə, Dördüncü dövr) çöküntülər üstünlük təşkil edir. Vilayət neft, təbii qaz, müxtəlif tikinti materialları ehtiyatlarına malikdir. Dünyada yeganə müalicə nefti də burada (Naftalanda) yerləşir.

Ceyrançöl-Acınohur[redaktə | əsas redaktə]

Ceyrançöl-Acınohur ön dağlığı yarımvilayəti Kür çökəkliyinin şimal hissəsindədir. Bura Alazan-Əyriçay çökəkliyindən cənubda yerləşən Ceyrançöl, Acınohur ön dağlıqları, Kür çökəkliyinin şimal-şərq kənarlarını təşkil edən Ləngəbiz-Ələt ön dağlığı və s. daxildir. Relyefi, əsasən, antiklinal və singlinal qırışıqlara uyğun gələn silsilə, tirə və yüksəkliklərdən, onların arasındakı dərə və çökəkliklərdən ibarətdir. Silsilə və tirələrin (qərbdə və şərqdə Üst Pliosen, mərkəzi hissədə Antropogen yaşlı) yamacları asimmetrikdi.Cənub yamacları çox dik, şimal yamacları az meyllidir. Bəzi yerlərdə (Gürcüvan platosu) 600–1000 m hündürlükdə düzəlmə səthləri var. Yarımvilayət köndələn axan tranzit çayların antesedent dərələri ilə parçalanmışdır. Dərininə kəsilmə 250–700 m-dir. Parçalanmanın sıxlığı bedlend tipli yarğan-qobu şəbəkəsinin inkişaf etdiyi cənub yamaclarda daha böyükdür. Şərqdə palçıq vulkanları var. Yarımvilayət Ceyrançöl, Acınohur, Ləngəbiz-Ələt, hərəmi geomorfoloji rayonlarına bölünür

Kür çayının sol sahilləri boyu Gürcüstanla dövlət sərhəddindən Girdiman çayına qədər ərazini Acınohur-Ceyrançöl rayonu tutur. Rayon şimalda Böyük Qafqaz dağları ilə cənubda Kür-Avaz ovalığı arasında yerləşir.

Acınohur-Ceyrançöl qışı mülayim keçən yarımsəhra və quru çöl iqlimi, şimal-şərq hissəsi qışı quraq keçən mülayim-isti iqlim şəraitində yerləşir. Ərazidə yağıntıların illik miqdarı 300–400 mm-dir. Ceyrançöl qışda, Acınohur yayda quraq olur.

Burada yovşanlı-gəvərli yarımsəhra bitkiləri, ağ ot, topal, şivyə və xırda kolluqlardan ibarət dağ kserofit bitkiləri geniş yayılır. Meşələrdə Eldar şamı, ardıc, saqqız ağacı əsas flora elementləridir.

Alazan-Əyriçay fiziki-coğrafi rayonu.

Bu fiziki-coğrafi rayon eyni adlı vadidə yerləşir. Onun sərhədlərini şimalda Baş Qafqaz dağlarının cənub ətəkləri, cənubda Acınohıır alçaq dağlığı, qərbdə Mazun çayı, şərqdə Girdiman çayı təşkil edir.

Ərazinin qışı qıraq keçən mülayim-isti iqlimi şəraitində 400–600 mm-dəıı 1000 mm-ə qədər yağıntı düşür.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Gürcüstan sərhədlərindən Girdimançay dərəsinə qədər 270 km məsafədə yerləşir. Bura Alazan-Əyriçay çökəkliyindən cənubda yerləşən Ceyrançöl, Acınohur ön dağlıqları, Kür çökəkliyinin şimal-şərq kənarlarını təşkil edən Ləngəbiz-Ələt ön dağlığı və s. daxildir. Ceyrançöl -Acınohur ön dağlığı yarımvilayəti Kür çökəkliyinin şimal hissəsindədir. Şərqdə palçıq vulkanları var. Yarımvilayət Ceyrançöl, Acınohur, Ləngəbiz-Ələt, hərəmi geomorfoloji rayonlarına bölünür

Kür çayının sol sahilləri boyu Gürcüstanla dövlət sərhəddindən Girdiman çayına qədər ərazini Acınohur-Ceyrançöl rayonu tutur. Rayon şimalda Böyük Qafqaz dağları ilə cənubda Kür-Araz ovalığı arasında yerləşir. Acınohur alçaq dağlığı ( 1000 m-ə qədər), ən alçaq hissəsi isə Xəzərin sahilləridir (-27m). Vilayətdə Gəncə-Qazax, Qarabağ, Şirvan, Muğan, Mil, Salyan, Cənub-Şərqi Şirvan və Arazboyu (Hərami, Gəyən və s.) düzləri yerləşir.

Relyefi, əsasən, antiklinal və singlinal qırışıqlara uyğun gələn silsilə, tirə və yüksəkliklərdən, onların arasındakı dərə və çökəkliklərdən ibarətdir. Silsilə və tirələrin (qərbdə və şərqdə Üst Pliosen, mərkəzi hissədə Antropogen yaşlı) yamacları asimmetrikdi.Cənub yamacları çox dik, şimal yamacları az meyllidir. Bəzi yerlərdə (Gürcüvan platosu) 600–1000 m hündürlükdə düzəlmə səthləri var. Yarımvilayət köndələn axan tranzit çayların antesedent dərələri ilə parçalanmışdır. Dərininə kəsilmə 250–700 m-dir. Parçalanmanın sıxlığı bedlend tipli yarğan-qobu şəbəkəsinin inkişaf etdiyi cənub yamaclarda daha böyükdür. Rayon simaldan Qanix-Əyriçay vadisi,cənubdan Kür-Araz ovalığı ilə sərhədlənir.Okean səviyyəsindən yüksəkliyi 200–300 m-lə 700–900 m arasında dəyişir.Rayon demək olar ki,hər yerdə Kaynazoyun (əsasən Üçüncü dövrün) gillərindən, qumlarından təşkil olunmuşdur.Dağ tirələri arasında Acınohur çökəkliyi yerləşir.Rayonda yarımsəhra və quru-çöl iqlimi hakimdir.Havanın orta illik remperaturu 〖12〗^0C,yağıntıların illik miqdarı isə 300–400 mm-dir. şimal-şərq hissəsi qışı quraq keçən mülayim-isti iqlim şəraitində yerləşir. Ceyrançöl qışda, Acınohur yayda quraq olur. Ceyrançölün qərbində, Gürcüstan sərhəddində Ağgöl (Candar gölü), Acınohur çökəliyində isə şorsulu Acınohur gölü yerləşir. Rayonun Kür-Araz ovalığı ilə qovuşan alçaq hissələrində şorakətli boz,boz torpaqlarda yarımsəhralar yüksək hissələrində dağ-qəhvəyi, dağ şabalıdı torpaqlarda quru çöllər, arid meşə kolluqlar inkişaf etmişdir.Bozdağın, Ceyrançölün, Acınohurun quzey yamaclarında saqqızağacı, yovşanlı-gəvərli yarımsəhra bitkiləri, ağ ot, topal, şivyə və xırda kolluqlardan ibarət dağ kserofit bitkiləri geniş yayılır. Meşələrdə Eldar və ardıc ağaclarından ibarət arid seyrək meşə landşaftı inkişaf etmişdir.Arid meşə və kolluqlar (ardıc) Türyançay qoruğunda,Eldar şamı isə Eldar qoruğunda qorunur. Ceyrançöl perspektivliyi neft,qaz yataqlarına malikdir. Dünyada yeganə müalicə nefti də burada (Naftalanda) yerləşir.

Acınohur-Ceyrançöl alçaq dağlığı qiymətli qış otlaqları kimi çox əlverişlidir.Rayonun xeyli hissəsi su ilə təchiz olunmuşdur.Suvarılan sahələrdə taxıl əkinləri,üzümlüklər diqqəti cəlb edir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]