Mahmızlı yemişan

Mahmızlı yemişan
Elmi təsnifat
Domen: Eukariotlar Klad: Diaphoretickes Ranqsız: Arxeplastidlər Aləm: Bitkilər Klad: Streptofitlər Klad: Ali bitkilər Klad: Çoxsporlu bitkilər Klad: Borulu bitkilər Klad: Toxumlu bitkilər Klad: Çiçəkli bitkilər Klad: Evdikotlar Klad: Bazal evdikotlar Klad: Superrozidlər Klad: Rozidlər Klad: Fabidlər Dəstə: Gülçiçəklilər Fəsilə: Gülçiçəyikimilər Yarımfəsilə: Gavalıkimilər Triba: Almakimilər Yarımtriba: Almakimilər Cins: Yemişan Növ: Mahmızlı yemişan
Beynəlxalq elmi adı
Crataegus crus-galli L., 1753
Şəkil axtarışı ITIS   24552 NCBI   216036 EOL   637026

Mahmızlı yemişan (lat. Crataegus crus-galli) — bitkilər aləminin gülçiçəklilər dəstəsinin gülçiçəyikimilər fəsiləsinin yemişan cinsinə aid bitki növü.

Arealı

Vətəni Şimali Amerikanın Şərq hissəsidir. Yemişanın bu növü 1656-cı ildən Rusiyada mədəni halda becərilir.

Botaniki xarakteristikası

Hündürlüyü 6-10 m-ə, eni 6-8 m-ə çatan, sallaq budaqlı, xoruzun mahmızına bənzər tikanları, enli-yumru, əyri, şaxəli çətiri olan kol və ya balaca ağacdır. Yarpaqları uzunsov, yumurtaşəkilli, uzunluğu 8-10 sm, eni 4-5 sm-ə qədərdir, ayanın üst səthi parlaq tünd-yaşıl, alt səthi açıq-yaşıl, kənarı sivridişlidir.

Çiçəkləri ağ, diametri 2 sm-ə qədərdir, 15-20 ədəd olmaqla qalxan çiçək qrupuna yığılmışdır. Meyvələri al-qırmızı, çəyirdək meyvədir, sentyabrın üçüncü ongünlüyündə yetişir, bütün qış dövründə budaqların üzərində qalır. Payızda al-qırmızı şarşəkilli meyvələri və qırmızı, sarı yarpaqları bitkiyə çox dekorativ görünüş verir.

Ekologiyası

Bitki quraqlığa, şəhər şəraitinə yaxşı dözür, soyuğa davamlı deyil.

Azərbaycanda yayılması

Böyük Qafqazda təbii halda rast gəlinir.

İstifadəsi

Digər növlərə nisbətən budanması bitkinin dekorativ görünüşünü itirir. Dekorativ formaları vardır: iynəsiz (f.inermis); ensiz yarpaqlı (f.salicifolia) – xətvari-lansetvari yarpaqlı (f.lanciofolia); parlaq (f.splendens). Mahmızlı yemişan hündür, keçilməz canlı hasarların salınması üçün yararlıdır.

Sinonimləri

Homotipik sinonimləri

• Mespilus crus-galli (L.) Du Roi
• Oxyacantha crus-galli (L.) Nieuwl.

Heterotipik sinonimləri

• Crataegus acutifolia Sarg.
• Crataegus acutifolia var. insignis (Sarg.) E.J.Palmer
• Crataegus algens Beadle
• Crataegus alpestris K.Koch
• Crataegus angustifolia (Ehrh.) Borkh.
• Crataegus arborea Beadle
• Crataegus arborea var. ohioensis (Sarg.) Kruschke
• Crataegus attenuata Ashe
• Crataegus barrettiana Sarg.
• Crataegus bellica Sarg.
• Crataegus bosciana (Spach) M.Roem.
• Crataegus bushii Sarg.
• Crataegus canbyi Sarg.
• Crataegus cherokeensis Sarg.
• Crataegus cocksii Sarg.
• Crataegus coursetiana M.Roem.
• Crataegus crus-galli angustifolia (Ehrh.) Sudw.
• Crataegus crus-galli var. attenuata (Ashe) Farw.
• Crataegus crus-galli var. barrettiana (Sarg.) E.J.Palmer
• Crataegus crus-galli var. bellica (Sarg.) E.J.Palmer
• Crataegus crus-galli var. berberifolia Sarg.
• Crataegus crus-galli var. capillata Sarg.
• Crataegus crus-galli var. danielsii (E.J.Palmer) Rickett
• Crataegus crus-galli var. exigua (Sarg.) Eggl.
• Crataegus crus-galli var. inermis Lange
• Crataegus crus-galli f. inermis (Lange) Poletiko
• Crataegus crus-galli var. leptophylla (Sarg.) E.J.Palmer
• Crataegus crus-galli var. linearis (Desf.) DC.
• Crataegus crus-galli var. macra (Beadle) E.J.Palmer
• Crataegus crus-galli var. nana G.Nicholson ex Rehder
• Crataegus crus-galli var. nana (Dum.Cours.) DC.
• Crataegus crus-galli f. nana Poletiko
• Crataegus crus-galli var. oblongata Sarg.
• Crataegus crus-galli f. oblongata (Sarg.) E.J.Palmer
• Crataegus crus-galli ovalifolia Torr. & A.Gray
• Crataegus crus-galli var. ovalifolia (Hornem.) Lindl.
• Crataegus crus-galli var. pachyphylla (Sarg.) E.J.Palmer
• Crataegus crus-galli prunellifolia (Bosc ex Poir.) Sudw.
• Crataegus crus-galli var. pyracanthifolia Aiton
• Crataegus crus-galli var. regalis (Beadle) J.B.Phipps
• Crataegus crus-galli var. rubens Sarg.
• Crataegus crus-galli f. rubens (Sarg.) E.J.Palmer
• Crataegus crus-galli var. salicifolia (Medik.) Aiton
• Crataegus crus-galli f. spinulosa Rickett
• Crataegus crus-galli var. splendens Aiton
• Crataegus crus-galli var. splendens W.T.Aiton
• Crataegus crus-galli f. staminea Rickett
• Crataegus crus-galli f. truncata (Sarg.) E.J.Palmer
• Crataegus crus-galli f. vulgaris Rickett
• Crataegus cuneiformis (Marshall) Eggl.
• Crataegus danielsii E.J.Palmer
• Crataegus danielsii f. glabra E.J.Palmer
• Crataegus denaria Beadle
• Crataegus exigua Sarg.
• Crataegus hannibalensis E.J.Palmer
• Crataegus helvina Ashe
• Crataegus insignis Sarg.
• Crataegus intermixta Sarg.
• Crataegus laurifolia Medik.
• Crataegus leptophylla Sarg.
• Crataegus limnophila Sarg.
• Crataegus linearis Pers.
• Crataegus livoniana Sarg.
• Crataegus lucida Mill.
• Crataegus lucida var. macracantha Lavallée
• Crataegus macra Beadle
• Crataegus ohioensis Sarg.
• Crataegus operta Ashe
• Crataegus ovalifolia (Hornem.) DC.
• Crataegus pachyphylla Sarg.
• Crataegus paradoxa Sarg.
• Crataegus permixta E.J.Palmer
• Crataegus persistens Sarg.
• Crataegus prunellifolia Bosc ex DC.
• Crataegus prunifolia var. ovalifolia (Hornem.) Cinovskis
• Crataegus prunifolia var. splendens (Aiton) Osborn
• Crataegus punctata var. tenax (Ashe) Farw.
• Crataegus pyracanthifolia (Aiton) Wender.
• Crataegus pyracanthoides (Aiton) Beadle
• Crataegus pyracanthoides var. arborea (Beadle) E.J.Palmer
• Crataegus pyracanthoides var. limnophila (Sarg.) E.J.Palmer
• Crataegus regalis Beadle
• Crataegus regalis var. paradoxa (Sarg.) E.J.Palmer
• Crataegus sabineana Ashe
• Crataegus salicifolia Medik.
• Crataegus salicifolia J.Gordon, Dermer & R.Edmonds
• Crataegus signata Beadle
• Crataegus sublobulata Sarg.
• Crataegus subpilosa Sarg.
• Crataegus tantula Sarg.
• Crataegus tenax Ashe
• Crataegus triumphalis Sarg.
• Crataegus truncata Sarg.
• Crataegus uniqua Sarg.
• Crataegus vallicola Sarg.
• Crataegus viridis Medik.
• Crataegus watsoniana (Spach) Steud.
• Crataegus watsoniana var. inermis G.Kirchn.
• Crataegus wilkinsonii Ashe
• Mespilus badiata Bosc
• Mespilus bosciana Spach
• Mespilus crus-galli var. inermis (G.Kirchn.) Asch. & Graebn.
• Mespilus crus-galli var. linearis Wenz.
• Mespilus crus-galli var. lucida (Mill.) Castigl.
• Mespilus crus-galli var. salicifolia (Medik.) Wenz.
• Mespilus cuneifolia Moench
• Mespilus cuneiformis Marshall
• Mespilus cunifolia Moench
• Mespilus linearis Desf.
• Mespilus lucida Ehrh.
• Mespilus lucida subsp. angustifolia Ehrh.
• Mespilus lucida subsp. latifolia Ehrh.
• Mespilus maxima Dum.Cours.
• Mespilus nana Dum.Cours.
• Mespilus ovalifolia Hornem.
• Mespilus poiretiana Sweet
• Mespilus prunellifolia Bosc ex Poir.
• Mespilus salicifolia K.Koch
• Mespilus watsoniana Spach