Dədəli (Xaçmaz)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Kənd
Picto infobox map.png
DƏDƏLİ
A-Xacmaz.PNG
Xaçmaz rayonu

41°34′25″N 48°46′35″E / 41.57361°N 48.77639°E / 41.57361; 48.77639Koordinatlar: 41°34′25″N 48°46′35″E / 41.57361°N 48.77639°E / 41.57361; 48.77639


Dövlət Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
Region Şimal
Rayon Xaçmaz
Kənd icra nümayəndəsi Didarov Abdulla Əli oğlu
Saat qurşağıUTC+04:00
Poçt indeksiAZ 2713
Xəritə
Dədəli (Xaçmaz) — yerləşdiyi ərazi Azərbaycan
Dədəli (Xaçmaz)
Vikidatada redaktə et: Vikidatada redaktə et

DədəliAzərbaycan Respublikası Xaçmaz rayonu inzibati ərazi vahidində kənd.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Bu kəndin adının mənası: Dədəli, Babalı – yəni köklü, tarixi çox olan kənd deməkdir. Digər tərəfdən rəvayətlərə görə güman edilir ki, 10 dəli" deməkdir; "dəh"- fars dilində 10 olduğu üçün güman edilir ki, Koroğlunun 10 dəlisi bu kənddən olmuşdur. Tarixçilərin rəyinə görə, qədim Azərbaycan xanlarından olan Hacı Davud Xan bu kənddə doğulmuş, bu kənddə yaşamışdır. Bu kəndin ərazisində yerləşən böyük bir torpaq sahəsi, indi də kənd sakinləri tərəfindən "Davud yerləri" adlandırılır. Rəvayətlərə görə, Övliya Çələbi ömrünün sonlarını bu kənddə yaşamış və bu kənddə də dəfn edilmişdir. Onun dəfn olunduğu güman edilən qəbiristanlıq hal-hazırda Dədəli kəndi ərazisindədir və "Çələbilər qəbiristanlığı" adlandırılır. Azərbaycanda olan ziyarətgahlardan biridir.

Dədəli kəndi Xaçmaz rayonunun qədim kəndlərindən biridir. Məskunlaşma tarixi IX-X əsrə təsadüf edən bu kəndin adının mənası “sahibi olan yer” mənasında işlənir.

mescid

Tarixi rəvayətlərə görə isə “Dədəli” sözü “Dəh dəli” kimi ifadə olunur ki bu da fars dilindən tərcümədə “on döyüşkən igid” mənasında işlənir. Rəvayətə görə Azərbaycan xanlarından olan Hacı Davud 1680-ci ildə bu kənddə anadan olmuşdur. Hacı Davud xan 1721-1728-ci illərdə böyük bir ərazinin xanı olmuşdur. Bu kəndin ərazisində yerləşən böyük bir torpaq sahəsi, indi də kənd sakinləri tərəfindən "Davud yerləri" kimi adlandırılır. Kənd haqqında maraqlı faktlardan növbətisi isə tarixi mənbələrdə göstərilən məşhur türk səyyah-tarixçisi Övliya Çələbinin Qafqaza səyahəti zamanı Dədəli kəndində də olması və bir müddət burada yaşamasıdır. O burada vəfat etmiş və kənd qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur. İndi də həmin yer “Çələbilər piri” kimi insanların ziyarət ocağına çevrilmişdir.

Etnik tərkibinə görə əsasən azərbaycanlılardan ibarət olan bu kəndin 4 Qarabağ müharibəsi şəhidi vardır. Kəndin orta məktəbi də məhz onlardan birinin adı ilə adlandırılmışdır. Bundan əlavə Dədəli kənd orta məktəbinin məzunlardından bir nəfər Texniki Elmlər doktoru, bir nəfər Filologiya Elmləri namizədi və bir nəfər isə fizika üzrə Fəlsəfə doktorudur.

Mədəniyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Kənddə ATS, poçt, kitabxana, tibb məntəqəsi, mədəniyyət klubu vardır. Kəndin mərkəzində məscid yerləşir. Bu məscid çox da böyük olmayan, orta ölçülü kənd məscididir. XX əsrin sonlarında, kənd dindarlarından olan Kamran Cabarov tərəfindən inşa edilmişdir. Təxminən 100-150 nəfərlik məsciddir.

Coğrafiyası və iqlimi[redaktə | əsas redaktə]

Dədəli kəndi Xaçmaz və Xudat şəhərlərinin arasında yerləşir. Xəzər dənizindən 8 km məsafədə, Qusarçay çayının sol sahilində yerləşir.

Təhsildə vəziyyət[redaktə | əsas redaktə]

Kəndin, çox böyük tarixi kökləri olan "Qürbət Mövlanov adına Dədəli kənd tam orta məktəbi" vardır. Bu orta məktəbin hər il 20-25 məzunu olur ki, onlardan da 2-3 nəfəri ali məktəblərin tələbəsi olur. Bu məktəbin məzunlarından bir çox sahələrdə çalışan mütəxəsislər vardır. Xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, bu məktəbin bir məzunları arasında elm sahəsində çalışan alimlər var.

Əhalisi[redaktə | əsas redaktə]

Kəndin əhalisi əsasən azərbaycan türkləridir, bir neçə ləzgi, tat, qrızlı ailəsi vardır. Bütün əhali müsəlmandır. 350-dən çox yaşayış evi vardır. 90-cı illərdə Qarabağ Müharibəsində bu kəndin gənc oğullarının hamısı müharibəyə getmişdirlər. Hamısı mərdliklə vuruşmuşdurlar. Onlardan 4 nəfəri – Mövlanov Qürbət Zakir oğlu, Yusifov Natiq Əzizulla oğlu, Əhmədov Şeyda Ziyəddin oğlu və Həsrətov Bahadur İkram oğlu – şəhid olmuşdurlar. Həsrətov Bahadur İkram oğlu döyüş zamanı erməni mərmisiylə partladılmış, onun cəsədi ələ gəlməz hala düşmüş, döyüş davam etdiyi üçün oradan çıxarıla bilməmişdir. Dədəli kəndinin mərkəzində onların xatirəsinə abidə ucaldılmışdır. Bundan başqa kənddə 10-larla müharibə əlili vardır.

Bu kəndin əhalisi, II Dünya müharibəsində də fəal iştirak etmişdir. 10-larla şəhid ailəsi, əlil, itkin düşmüş adamlar var.

Kəndin tanınmışları[redaktə | əsas redaktə]

Fikrət Aslanov - Filologiya üzrə elmlər doktoru, ADU-nun profesoru, ATMU-nun dosenti

Azər Həsrət - Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Jurnalisti

Sakin Cabarov - Fizika üzrə fəlsəfə doktoru

İqtisadiyyatı[redaktə | əsas redaktə]

Kənd əhalisi keçmişdə maldarlıq, tərəvəzçilik və meyvəçilik ilə məşğul olurdular. Son dövrlər sözü gedən istiqamətlərdə azalma müşahidə olunur. Hazırda kənddə fındıqçılıq inkişaf etmiş, əhalinin əsas məşğuliyyəti və gəlir yerinə çevrilmişdir. Kənd təsərüffatı üçün nəzərdə tutulmuş torpaqların böyük hissəsi fındıq bağlarıdır. Son illərdə kənd yüksək sürətlə inkişaf etməkdədir. Kəndin kommunal təminatı yüksək səviyyədədir.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]