Dəniz geologiyası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Dəniz geologiyası
Elm Geologiya

Dəniz geologiyası - Dünya okeanı suları altında qalan Yerin böyük bir hissəsinin tərkibini, quruluşunu və geoloji tarixini öyrənən elm. Dənizdibi səthi və təkini təşkil edən çöküntü və süxurların əmələgəlmə proseslərini və eləcə də bunlarla bağlı olan faydalı qazıntıları tədqiq edir. Dəniz geologiyası, geoloji elmlərin əsas bölmələrini əhatə edir (dinamiki geologiya, litologiya, mineralogiya, stratiqrafiya, paleontologiya, tarixi geologi­ya, geomorfologiya, tektonika, vulkanologiya, petrologiya, mühəndisi geologi­ya, faydalı qazıntılar geologiyası və b.). Beləliklə  dəniz geologiyasi - geologiyanın geniş bir sahəsi olub quru sahələrdə aparılan geoloji tədqiqat üsullarından istifadə etsə də, çöl işlərinin xarakterinə görə fərqlənir. Dəniz geologiyası bilavasitə geoloji müşahidələr (dayazlıqda dalğıc sualtı geoloji tədqiqatlar istisna olmaqla) aparmaq, demək olar ki qeyri-müm­kündür. Çöl işlərinin əsas hissəsi (o cümlədən çökmə və süxur nümunələrinin götürül­məsi) elmi-tədqiqat gəmilərində müxtəlif cihaz və alətlərin köməyilə (qruntgötürən, geofiziki cihazlar, dəniz və okean qazma üsulları və b.) aparılır. Dəniz və okeanlarda baş verən geoloji proseslərin öyrənilməsi okeanologiyanın vəzifələrindən biridir. Lakin okean və də­nizlərin altındakı litosferin geoloji quruluşu və inkişaf tarixi məsələlərinin öyrənilməsi isə okeanologiyadan kənara çıxır. Ona görə də dəniz geologiyasını okeanologiyanın bir hissəsi hesab etmək olmaz. Dəniz geologiyasi əsas praktiki məsələləri – qitə yamacında faydalı qazıntıların (neft, qaz, daş kö­mür, dəmir filizi, kükürd və b.) aşkar edilməsi, onların tərkibi, yayıl­ması və əmələgələmə şəraiti, habelə müasir, qə­dim və dənizdibi çöküntülərlə (səpintilər, fosforitlər, qlaukonitli qumlar, dəmir - manqan konkresiyaları) bağlı olan məsələlərin öyrənil­məsidir. Bundan başqa, dəniz geologiyası dənizdə hidrotexniki qurğuların mühəndis – geoloji əsaslarının hazırlanması, sualtı zəlzələlərin qeydə alınması və proqnozlaşdırılması və onlarla əlaqədar sunami dalğaları və b. məsələlərlə də məşğul olur.  

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.