Dərbənd xanlığı

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Dərbənd xanlığı
17471806
Dərbənd xanlığı sərhədləri ilə
Dərbənd xanlığı sərhədləri ilə
StatusuXanlıq
PaytaxtıDərbənd
Rəsmi dilləriAzərbaycan dili,[1]
fars dili[2][3]
Dini
İslam (Şiə)
İdarəetmə formasıMütləq monarxiya
Sülaləİbrahimqulu (Kürçi)
Xan 
Tarixi 
• Yaranması
1747
• Süqutu
1806
Ərazisi
• Ümumi
7 min kv. km.
Əhalisi
• Təxmini
Azərbaycanlılar[4][5], ləzgilər[6] dağ yəhudiləri və s.
ValyutasıAbbası, flyus.
Xələfi
Rusiya imperiyası

Dərbənd xanlığıƏfşarlar dövlətinin süqutu nəticəsində yaranmış Azərbaycan xanlıqlarından biri.[7][8]. Xanlığın əsası 1747-ci ildə Məhəmmədhəsən xan tərəfindən qoyulmuşdur.[9] Dərbənd xanlığı 1806-cı ildə Rusiya İmperiyası tərəfindən işğal olunmuşdur.[10] Rusiyaya birləşdirilərkən Dərbənd xanlığının sahəsi 7 min kv. km. idi.[11]

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

XVIII əsrin əvvəlində Səfəvilər dövlətinin zəifləməsi nəticəsində Azərbaycan əsasən qapalı həyat sürən çoxsaylı xanlıqlara parçalandı. Bu xanlıqlardan biri də Dərbənd xanlığı idi. Quba xanı Fətəli xan qonşu xanlıqları, Qubaya ilhaq etmək üçün çox çalışdı. Bu çalışmaların nəticəsində Dərbənd xanlığı Qubaya birləşdi. Fətəli xan Qafqaz sıra dağlarını və Xəzərin qərb sahilərindəki ərazini Samur çayına qədər və Dərbəndi fəth etdi. Dərbənd xanı Məhəmmədhüseyn xan Dərbəndini iki gözünü kör etdi. Onu birinci Qubada sonra isə Bakıda həbsə etdirdi. Bir müddət sonra Məhəmmədhüseyn xan Bakıda vəfat etdi.

1759-cu ildə Fətəli xan yerli əhalinin xahişi ilə Dərbəndə yürüş edərək onu Quba xanlığına birləşdirdi.Bundan sonra Dərbənd Quba xanlığının mühüm ticarət, sənətkarlıq və iqtisadi mərkəzlərindən biri oldu.

Hakimləri[redaktə | əsas redaktə]

1. Məhəmmədhüseyn xan 1747—1765
2. Fətəli xan 1765-1789
3. Əhməd xan Qubalı 1789-1791
4. Şeyxəli xan Qubalı 1791-1796
5. Həsən Ağa 1796-1797
6. Şeyxəli xan Qubalı 1797-1799
7. Həsən Ağa 1799—1802
8. Şeyxəli xan Qubalı 1802—1806

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. "Большая российская энциклопедия, т. 8, 2007, стр. 55"
  2. Tadeusz Swietochowski «Russian Azerbaijan, 1905-1920: The Shaping of a National Identity in a Muslim Community», Cambridge University Press, 2004, стр. 11
  3. Илья Павлович Петрушевский «Очерки по истории феодальных отношений в Азербайджане и Армении в XVI — начале XIX вв.», издательство Ленинградского гос. университета имени А. А. Жданова, 1949. Стр. 6:
  4. Дубровин Н. Ф. История войны и владычество русских на Кавказе. Очерк Кавказа и народов его населяющих: Закавказье. — СПб., 1871. — Т. 1, книга 2. — С. 328.
  5. «Историческая география Дагестана, XVII — нач. XIX в: Историческая география Южного Дагестана.» — Махачкала, 2001. — С. 122. Ф. Ф. Симонович писал: «Народ Кубинского владения происходит с дербентским от одних поколений и секты Алиевой, изъемля Юхарибаш и Кубинский Дагестан, причисляющих к дагестанским татарам, исповедующим магометанскую веру секты Алиевой и Сунинской»
  6. Şablon:Книга
  7. Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы. III ҹилд: Гаjыбов – Елдаров. Баш редактop: Ҹ. Б. Гулиjeв. Бакы: Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасынын Баш Редаксиjасы, 1979, сəhифə 413.
  8. Tadeusz Swietochowski. Russian Azerbaijan, 1905—1920: The Shaping of National Identity in a Muslim Community. Cambridge, UK, Cambridge University Press, 2004.
  9. Dərbənd şəhəri
  10. Dərbənd xanlığı
  11. Qan yaddaşımız

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Dərbənd xanlığı ilə əlaqəli mediafayllar var.