Dəspinə xatun

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Despina xatun
yun. Θεοδώρα Μεγάλη Κομνηνή
Pisanello 011.jpg
Ağqoyunluların xatunu
1458 — 1478
Sələfi Sara xatun
Xələfi Gövhər sultan (sonrakı bilinən)
Şəxsi məlumatlar
Doğum tarixi 1438
Doğum yeri
Vəfat tarixi 1478
Vəfat yeri Diyarbəkir
Sülalə Komnenos sülaləsi
Atası IV İohann
Həyat yoldaşı Uzun Həsən
Uşağı Sultan Yaqub
Aləmşah bəyim

Dəspinə xatun (yun. Θεοδώρα Μεγάλη Κομνηνή - Teodora Meqale Kominin) — Uzun Həsənin xanımı. Trabzon imperatoru olan Komnenoslardan IV İohannın qızı[1].

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Teodoranın ilkin həyatı haqqında məlumatlar müəmmalıdır. Xüsusilə onun anasının kimliyi barəsində tədqiqatçılar ortaq fikirdə deyil. Bəziləri onun anasını Baqrationi sülaləsindən gürcü şahzadəsi[2], bəziləri isə Krımlı tatar şahzadəsi sayır.[3] Onun haqqında ilk məlumat 1451-ci ilin fevralında, XI Konstantin Paleoloq üçün gəlin axtarışı məqsədilə Trabzona gəlmiş Bizans səfirlərinin gündəliklərində keçir. Güman ki, bu vaxt onun 13 yaşı vardı, çünki Bizansda ən aşağı evlilik yaşı 13 idi. Çox güman 1439-cu ildə doğulmuşdur.

Evliliyi[redaktə | əsas redaktə]

Teodora gözəlliyi ilə məşhur idi və Trabzon imperatoru IV İohann və qardaşı David bu faktdan yararlanmağa və ortaq düşmən olan Osmanlı imperiyasına qarşı Ağqoyunlularla ittifaq bağlamaq üçün 1458-ci ildə Teodora və Uzun Həsən evləndi. Teodora, bundan sonra Despina xatun kimi tanınmağa başladı (Despina yunanca xatun, kraliça titullarının ekvivalentidir). Lakin bu evlilik Trabzona kömək etmədi, 15 avqust 1461-ci ildə Trabzon imperiyası II Mehmed tərəfindən işğal olunaraq Osmanlıya birləşdirildi. 1463-cü ildə David, oğulları və digər qohumları edam olundular.

Xatun kimi fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

Despina xatun dövlət işlərinə təsir edirdi. Venesiya respublikası ilə diplomatik əlaqələrin qurulmasında əsaslı rol oynamış, 1473-cü ildə Katerino Zeno ilə şəxsən görüşmüşdü. Ağqoyunluların Osmanlıları məğlub etdiyi Ərzincan döyüşündə Uzun Həsənə düşmənə rəhm etməməsini məsləhət görmüşdü. Uzun Həsənin ölümündən sonrakı fəaliyyəti haqqında çox məlumat yoxdur. Diyarbəkirdəki Müqəddəs Georgi kilsəsində basdırılmışdır.

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

1458-ci ildə Uzun Həsənlə evlənmişdir. Övladları:

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Profile of Alexios IV and his children in "Medieval Lands" by Charles Cawley
  2. William Miller, Trebizond: The last Greek Empire of the Byzantine Era: 1204-1461, 1926 (Chicago: Argonaut, 1969), pp. 81f
  3. A. Vasiliev, "Tero Tafur, a Spanish Traveler of the Fifteenth Century and His Visit to Constantinople, Trebizond, and Italy," Byzantion7 (1932), p. 98