Dadaş Həsənov

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Dadaş Həsənov (Həsənzadə)
"Doktor Dadaş" kimi də tanınırdı
Dadaş Həsənov (1926).jpg
Doğum tarixi:19 dekabr 1897(1897-12-19)
Doğum yeri: Şuşa şəhəri, Rusiya imperiyası
Vəfatı: 1927
Vəfat yeri: Bakı
Vəfat səbəbi: Güllələnmişdir
Atası: Əbdül Hüseyn Həsən oğlu
Anası: Güllü Dadaş qızı
Həyat yoldaşı: Olmamışdır
Uşağı: Olmamışdır
İxtisası: Həkim
Təhsili:Bakı Dövlət universitetinin tibb fakültəsi (1919 - 1924)
Fəaliyyəti:1. "Müsavat" partiyası Bakı Komitəsinin nəzdində Hərbi təşkilatın rəisi (1921 - 1923)
2. "Müsavat" partiyası Mərkəzi Komitəsinin sədri (1923 - 1926)
Imza28.jpg

Dadaş Əbdül Hüseyn oğlu Həsənov (Həsənzadə) (1897-1927) — Azərbaycanın siyasi xadimi, dövlət müstəqilliyinin bərpası uğrunda mübariz, Sovet rejiminə qarşı müqavimət hərəkatının rəhbərlərindən biri, "Müsavat" partiyasının Bakı Komitəsinin (BK) nəzdində fəaliyyət göstərən Hərbi təşkilatın rəisi (1921-1923) “Müsavat” partiyasının Mərkəzi Komitəsinin (MK) sədri (1923-1926).

Kimliyi[redaktə | əsas redaktə]

Erkən yaşları[redaktə | əsas redaktə]

1897-ci ildə Şuşa şəhərində doğulmuşdur, 1901-ci ildə ailəsi ilə birlikdə Bakı şəhərinə köçmüşdür[1]. Burada ailəsi ticarətlə məşğul olub varlanmış, sonra neft quyularının sahibi olmuşdur[2]. 1918-ci ilin mart ayında Bakıda bolşevik və daşnak birləşmələri müsəlmanlara qarşı soyqırım törətmişdirlər. O zaman Həsənovlar ailəsi də ciddi ziyan çəkmişdir[2]. Onlar Dağıstana qaçmalı olmuş, əmlakları isə ermənilər tərəfindən qarət edilmişdir. Orada səkkiz ay qaçqın həyatını sürdükdən sonra, 1918-ci ilin oktyabr ayında Türk-Azərbaycan ordusu tərəfindən azad edilmiş Bakıya qayıtmışdırlar.

Qayıdandan sonra Həsənovlar ailəsinin maddi durumu qismən bərpa etsələr də 1920-ci ildə onların bütün əmlakı bolşeviklər tərəfindən müsadirə edilmişdir[1].

Təhsili[redaktə | əsas redaktə]

D. Həsənov öncə Bakıda “İttihad” adlı İran məktəbində oxumuş, sonra 1914-cü ildə Lənkaran şəhərində gimnaziyaya daxil olmuşdur[1]. 1918-ci ildə gimnaziyanı bitirərək Bakıya qayıtmışdır.

1919-cu ildə müstəqil Azərbaycan höküməti tərəfindən təsis edilmiş Bakı Dövlət Universitetitin tibb fakültəsinin birinci kursuna daxil olmuş, 1924-cü ildə isə həmin fakültəni bitirərək həkimlik diplomunu almışdır[1].

Əmək fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

D. Həsənovun əmək fəaliyyəti tələbəlik illərindən başlamışdır. Öncə o, altı ay Fəhlə-Kəndli İnspeksiyasında işləmiş; 1920-ci ildən başlayaraq Fəhlə fakültəsində, 1922-1923-cü illərdə isə müxtəlif fəhlə klublarında mühazirələr oxumuşdur[1]. 1924-cü ildə universiteti bitirəndən sonra, Mamalıq texnikumunda mühazirələr oxumuşdur. Həmin il bir müddət Peşəkarlıq xəstəlikləri institutunda işləmiş, daha sonra isə BDU-nun terapevtik hospitalının həkimi olmuş və bu vəzifədə 1926-cı ilə qədər işləmişdir[1]. Tibb və sanitariya müəssisələri işçilərinin həmkarlar ittifaqının üzvü idi.

Siyasi fəaliyyəti[redaktə | əsas redaktə]

1919-cu ildə Dadaş Həsənov, Azərbaycan Cümhuriyyətinin hakim partiyası olan “Müsavat”ın sıralarına daxil olmuşdur. Ölkə Sovet Rusiyası tərəfindən işğal edildikdən sonra siyasi proseslərə aktiv şəkildə qatılmışdır.

Hərbi təşkilatın rəisi[redaktə | əsas redaktə]

D. Həsənov 1920-ci ildən başlayaraq Azərbaycanda fəaliyyət göstərmiş və işğalçı bolşevik rejiminə qarşı mübarizə aparmış Gizli “Müsavat” partiyasının ən fəal üzvlərindən biri olmişdur, 1923-cü ilə qədər həmin partiyanın Bakı komitəsinin nəzdində olan hərbi təşkilata başçılıq etmişdir[3]. Həmin dövr ərzində Azərbaycanda Sovet rejiminə qarşı 50-dən çox üsyan və Sovet obyektlərinə qarşı təxribatlar qeydə alınmışdır[3]. Bu üsyanlarda müsavatçılar fəal iştirak etmişdirlər. D. Həsənovun rəhbərlik etdiyi hərbi təşkilat həmçinin Qızıl Ordu hissələrində Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpası ideyalarını yayan özəklər yaradılmışdır. Onlar türk əsgərlərini və zabitlərini öz tərəfinə çəkmək üçün işlər görülmüş, silah anbarlarının ələ keçirilməsi planını hazırlamış, kəşviyyat işləri aparmışdırlar.

M. Ə. Rəsulzadənin xaricə qaçırılması əməliyyatında iştirakı[redaktə | əsas redaktə]

1922-ci ildə gizli “Müsavatın” Mərkəzi Komitəsi (MK) keçmiş Azərbaycan Milli Şurasının sədri Məmməd Əmin Rəsulzadəni Türkiyəyə mühacirətə yollamaq qərarını qəbul etmişdir. Azərbaycan cümhuriyyətinin süqutundan sonra o, Sovet xüsusi xidmət orqanları tərəfindən həbs edilmiş, ancaq sonra azad edilərək Moskvaya göndərilmiş, orada Millətlər Sovetində nəzarət altında işləmişdir.

Bu məxfi planın bilavasitə icraçılarından biri də Dadaş Həsənov idi. Mühacir yazıçı İsmayıl Saryal bu əməliyyatda D. Həsənovun müstəsna rolunu qeyd etmişdir, hətta onu M. Ə. Rəsulzadənin xilaskarı adlandırmışdır[4].  Onun yazdığına görə, bu iş olduqca çətin idi, çünki M. Ə. Rəsulzadə Moskvada ciddi nəzarət altında yaşayırdı. Buna görə, D. Həsənov Sovet xüsusi xidmət orqanları əməkdaşlarını şübhələndirməmək üçün 3 ay ərzində Moskvada yaşamış, Dövlət Universitetinin tələbəsi olmuş ya da orada işə düzəlmişdir. Bu müddət ərzində də həmin planı tədricən yerinə yetirmişdir.

Gimnaziyada oxuduğu dövrün fotosu. Təxminən 1918 il.

M. Ə. Rəsulzadənin qaçırılması əməliyyatını mühacirət etmiş birinci gizli “Müsavatın” Bakı Komitəsinin sədri Əbdül Vahab Məmmədzadə (Yurtsevər) Türkiyədə yayımlanan “Azərbaycan” jurnalında dərc etdiyi məqaləsində xatırlamışdır:

" Müsavatın gizli Mərkəzi Komitəsinin ən mühüm təşəbbüslərindən biri M.Ə.Rəsulzadəni Moskvadan qaçırmaq olmuşdur. Əvvəlcə bir yoldaş vasitəsilə, sonra isə sabiq parlament üzvü mərhum Rəhim bəy Vəkillini və Bakı hərbi təşkilatının rəisi doktor Dadaş Həsənzadəni bir qədər pul ilə Moskvaya göndərərək M.Ə.Rəsulzadə ilə əlaqə yaradılmışdı. M.Ə.Rəsulzadəyə təklif olunmuşdu ki, elmi tədqiqat adı ilə Leninqrada getsin. Onun oradan tatar maarifçilərindən Musa Cərullah Bigeyevin yardımı ilə qayıqla Fin körfəzi üzərindən üzərək Finlandiyaya qaçırılması təmin edilmişdi. [5] "

“Gürcüstan Milli Komitəsi” ilə əlaqələri[redaktə | əsas redaktə]

“Müsavat” rəhbərliyi D. Həsənova həm də bir vaxtlar “Gürcüstan Milli Komitəsi” ilə əlaqə saxlamağı tapşırmışdır. Bu komitə qonşu ölkənin Sovet ordusu tərəfindən işğal edilməsindən sonra yaradılmışdır. Orada Gürcüstanın əsas partiyaları təmsil edilmişdir. Onlar daxili ziddiyyətləri kənara qoyub işğala qarşı birləşmək və silahlı üsyan hazırlamaq qərarına gəlmişdirlər. Eyni zamanda onlar anlayırdılar ki, təkbaşına Sovet Rusiyası ilə vuruşmaq üçün onların kifayət qədər imkanları yoxdur. Ona görə də gürcülər bu işi bütün Qafqaz ölkələri və diyarları ilə birlikdə həyata keçirmək istəyirdilər[6]. Beləliklə onlar, Şümali Qafqaz nümayəndələri və Azərbaycan müsavatçıları ilə bu barədə danışıqlara başladılar. Məqsəd isə planlaşdırılan üsyana rəhbərlik etmək üçün Qafqazda Sovet rejiminin əleyhinə olan bütün qüvvələrin birləşmiş komitəsini yaratmaq idi. “Müsavatın” birinci gizli təşkilatın MK sədri Mizəbala Məmmədzadə 1921-ci ildən başlayaraq gürcülərlə əlaqədə olmuş və bu istiqamətdə işlərin aparılması üçün bir necə müsavatçını təyin etmişdir və onlardan biri də D. Həsənov idi[3]. O, 1923-cü ildə birinci gizli “Müsavatın” MK qərarı ilə Tiflisə getmiş, orada mühacirətdən üsyana rəhbərlik etmək üçün geri qayıtmış Gürcüstanın keçmiş menşevik hökumətinin naziri Noe Homeriki ilə görüşmüşdür. Bakıya qayıdandan sonra isə gürcü menşeviklərinin Bakıdakı nümayəndəsi Qriqori Salukvadze ilə daimi əlaqə yaratmışdır. Daha sonra isə bu işi onun silahdaşı Əli Yusifzadə davam etdirmişdir.

“Müsavat” partiyasının Mərkəzi Komitəsinin sədri[redaktə | əsas redaktə]

1923-cü ildə, Azərbaycan Dövlət Siyasi İdarəsi (ADSİ) gizli fəaliyyət göstərən “Müsavat” partiyasını izləyərək ona ağır zərbə endirmişdir[7]. Partiya fəallarına qarşı repressiyalar tətbiq edilmiş, MK sədri Mirzəbala Məmmədzadə İrana qaçmışdır. Buna görə də gürcülərlə planlaşdırılan ümumqafqaz üsyanı baş tutmadı.

Dadaş Həsənovun güllələnməsi haqqında məhkəmə hökmü

O zaman D. Həsənova da xaricə mühacirət etmək təklif olunsa da, o bundan imtina etmişdir. Bu olayı Hüseyn Baykara “Azərbaycan istiqlal mübarizəsi tarixi” əsərində xatırlamışdır:

" Bir gün Əhməd Cavadla qeyri-leqal milli-azadlıq komitəsinin rəhbəri doktor Dadaş Həsənzadə və komitənin liderlərindən biri olan Rəhim bəy Vəkilli ilə rastlaşdıq. Uzun danışıqlardan sonra mən (H. Baykara) qeyri-leqal komitənin görkəmli nümayəndələrinin bir hissəsinin müvəqqəti olaraq Azərbaycandan çıxıb getməsini təklif etdim. Onların hər üçü mənim bu təklifimə qarşı çıxdılar və dedilər: "Mən gedim xarici ölkəyə, sən get, o getsin, çox yaxşı, bəs bu bədbəxt və talesiz günləri millətlə kim bölüşsün?".[8] "

Beləliklə Dadaş Həsənov, Əhməd Hacınski, Əli Yusifzadə və başqa müsavatçılar bu çətin şəraitdə “Müsavat” partiyasının fəaliyyətini bərpa edə bilmiş, Sovet hökumətinə qarşı müqavimət hərəkatını davam etdirmişdirlər[3].

Onlar dağıdılmış təşkilatın işini bərpa etmək kimi çox ağır bir vəzifəni yerinə yetirməli idilər. Bu işi repressiyaların şiddətlənən dövründə həyata keçirmək olduqca çətin və təhlükəli idi. Ona görə də partiya fəalları mümkün olan qədər təşkilatın məxfiliyini saxlamağa çalışırdılar.

D. Həsənov Bakının Staro-Poçtovaya (indiki Süleyman Tağızadə) küçəsində yerləşən atasının tikdiyi evi “Müsavatın” ikinci gizli təşkilatının qərargahına çevirmişdir. Burada 1923-cü ilin noyabr “Müsavatın” yeni MK heyətini təsdiq edən toplantısı baş tutmuşdur. Bu toplantıda partiyasının MK sədri D. Həsənov seçilmişdir[1][9][10].

İkinci gizli təşkilatın fəalları əsasən Bakıda və qəzalarda “Müsavat” partiyasının özəklərinin fəaliyyətlərinin bərpa edilməsi və onların möhkəmləndirilməsi, repressiyalara uğramış müsavatçıların  ailələrinə maddi və mənəvi yardımın edilməsi ilə məşğul olmuşlar. Maddi imkanların olmaması şəraitində bu yardımlar fəalların partiyaya ödədikləri üzvlük haqlarının hesabına edilirdi[3].

D. Həsənov hesab edirdi ki, qarşıya qoyulan məqsədlərə milli ruhda tərbiyə edilmiş “savadlı kadrların yetişdirilməsi ilə nail olmaq olar. Onlar dövlət və təhsil strukturlarına daxil edilməlidir. Belə adamların sayı artdıqca hakimiyyət müstəqillik tərəfdarlarının əlinə keçəcək”[3]. O zaman müsavatçılar hətta kommunist partiyasına daxil olurdular ki, işğalçı rejimi içəridən dağıtsınlar.

"Müsavat" partiyasının MK sədri Dadaş Həsənov (sağda) və katibi Əhməd Hacınski ADSİ 2 №-li həbsxanasında.

D. Həsənovun rəhbərlik etdiyi ikinci gizli “Müsavat” təşkilatı türk (Azərbaycan) xalqının tarixinin, milli və mədəni dəyərlərinin təbliğinə, eləcə də millətin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyələndirilməsinə xüsusi yer ayırırdı. Onun ən yaxın silahdaşı və dostu Əhməd Hacınski 1925-ci ilin noyabrında bu istiqamətdə işlərin görülməsi üçün müsavatçıların maarifçilik dərnəklərində və təhsil müəssisələrində həyata keçirməyə başladıqları “Gəncliyin partiyadan kənar tərbiyyələndirmə təlimatı” adlı xüsusi bir plan hazırlamışdır. Bu proqramda xalqın milli şüurunun artmasına nail olmaq üçün humanitar fənlərin tədrisinin necə tədris edilməsi təfərrüatı ilə izah edilirdi. Bununla bərabər, müsavatçılar mühacirətdə olan Məmməd Əmin Rəsulzadənin kitablarını və müxtəlif mövzulara həsr edilmiş vərəqələri də yayırdılar.

Azərbaycanda 1925-1931-ci illərdə gizli təşkilatın maarifçilik fəaliyyəti gəncliyin çoxlu sayda vətənpərvərlik dərnəklərinin yaranmasına gətirib çıxartdı[11]. Eyni zamanda, bu istiqamətdə işlər Sovet hökumətinin nəzarətində olan tədris müəssisələrində də gedirdi. Bunun nəticəsində gəncliyin arasında türk millətçiliyin yayılması qeydə alınmışdır.

Daha sonra gizli təşkilat Bakıda 1926-cı ildə keçirilməsi planlaşdırılan türkoloji konfransa da münasibət bildirmişdir[3]. Belə ki, konfransla əlaqədar qərara alınmışdır ki, “Müsavat” bu tədbiri ümumiyyətlə dəstəkləyir, ancaq ərəb əlifbasının latın əlifbası ilə əvəz edilməsi qəbul olunmazdır. Bu barədə yayılmış vərəqədə müsavatçılar qeyd edirdilər ki, əlifba dəyişikliyinə ehtiyac vardır, ancaq məsələ burasındadır ki, bu iş bolşeviklər tərəfindən həyata keçirilir. Onlar isə bunu türk dünyasını parçalamaq və onun birləşməsinə imkan verməmək üçün edir; başqa sözlə, öz siyasi məqsədlərini güdürlər. Musavatçıların fikrincə, yeni əlifba təkcə Azərbaycanda yox, həm də bütün türk dünyasında qəbul edilməli, hamı üçün eyni olmalı idi. Ancaq məsələnin bu cür qoyuluşu bolşeviklərin siyasətinə uyğun deyil idi. Buna görə də müsavatçılar hesab edirdilər ki, hazırda yeni əlifbanın qəbul edilməsinə qarşı olmaq və bu məsələni gələcəkdə bütün türk xalqları ilə birlikdə həll etmək lazımdır.

Həbs edilməsi və güllələnməsi[redaktə | əsas redaktə]

1926-cı ilin əvvəllərində ADSİ ikinci gizli “Müsavatın” üzvlərinin siyahısını əldə edərək və onların fəaliyyətlərini izləyərək onları həbs etmişdir. D. Həsənov həmin ilin 11 mart tarixində həbs edilmişdir[1].l 13 mart 1926-cı il tarixindən başlayaraq səkkiz ay davam etmiş Dadaş Həsənovun istintaq dindirilmələrində o, müsavatçı olduğunu, gizli təşkilata rəhbərlik etdiyini, Tiflisə getdiyini və Gürcüstan Milli Komitəsi ilə əlaqə qurduğunu inkar etmişdir.

Yalnız 1926-cı ilin noyabr ayında D. Həsənov ona qarşı yığılan dəlillərin çoxluğu və müstəntiqlər tərəfindən tətbiq edilən ardı-arası kəsilməyən mənəvi və fiziki işgəncələrin tətbiq edilməsinin nəticəsində etirafedici ifadələr verməyə başlamışdır. Amma o, ancaq özünün təqsirli olduğunu etiraf etmiş, hər şeyi yalnız öz boynuna almış, yaxud da müsavatçıların mühacirətdə olan və ölən üzvlərinə qarşı ifadələr vermişdir ki, belələrini ADSİ həbs edə bilməzdi. İstintaq dindirilmələrinin mətnindən görünür ki, D. Həsənov nə Bakıdakı yoldaşları, nə də "Müsavatın" qəza komitələrinin tərkibi barədə bir kəlmə də olsun ağzından qaçırmamışdır[12].

28 fevral 1927 ildə “Müsavat” partiyasının ikinci gizli təşkilatının 34 üzvünün tezləşdirilmiş rejimdə məxfi qapalı məhkəmə prosesi keçirilmişdir. Bu məhkəmədə Dadaş Həsənov güllələnməyə məhkum olunmuşdur. Rəsmi sənədə görə, hökm aprel ayında icra edilmişdir. Ancaq ADSİ əməkdaşlarının xəbərlərinə istinad edən mühacirət yazarlarının əsərlərində bildirilir ki, əslində D. Həsənovu ADSİ mühafizəçiləri dindirilmələrin birində Jukov soyadlı müstəntiqə hücum edib onun bir gözünü vurub kor etdiyinə görə güllələmişdirlər[4].

M. Ə. Rəsulzadə D. Həsənovu “Azərbaycan davası” adlı əsərində bu sözlərlə yad edərək qəhrəman adlandırmışdır:

" Bu davanın tarixi fikir müəssisələri və onlara qanlarıyla və canlarıyla təqdis etmiş qəhrəmanları vardır. Bu qəhrəmanlar sadəcə Milli Şura, Parlament və ya hökumətə mənsub olan şəxslərə inhisar etməz... Parlament və hökumət dışında... doktor Dadaş Həsənzadə və sairləri kimi namü-nişanı (ad-sanı) zikredilməyən daha neçə qurbanlarımız və şəhidlərimiz vardır[13] "

Bəraət edilməsi[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan respublikası dövlət müstəqilliyini bərpa edəndən sonra, 1992-ci ildə,  Dadaş Həsənovun işinə yenidən baxılmış və o bəraət edilmişdir[1].

Mənbələr[redaktə | əsas redaktə]

Ədəbiyyat[redaktə | əsas redaktə]

  • Baykara H. Azərbaycan istiqlal mübarizəsi tarixi.
  • Quliyev V. ‘Mənim babam kim olub?’ Bakı, Şuşa nəşriyyatı, 2001.
  • Məmmədzadə M. B. Milli Azərbaycan hərəkatı. Bakı: Nicat, 1992.
  • Rəsulzadə M.Ə. Azərbaycan davası / “Azərbaycan” aylıq kültür dərgisi Sayı 2-3 (26-27), 1954 // Əsərləri, c. 4. Bakı: Qanun, 2013.
  • Saryal İ. Bakı rüzgarı. Bakı: Hədəf Nəşrləri MMC, 2017.
  • Yaqublu N.Müsavat partiyasının tarixi. Bakı: Adiloğlu, 2012.
  • Yurtsever E.V. Gizli "Müsavat" teşkilatının harakteristik vazıfaları // "Azərbaycan" jurnalı № 2-3 (27-28). İstanbul, 1954.
  • Мамулиа Г. К вопросу антибольшевистского восстания в Грузии 1924 г. и его последствий для грузинского вопроса в Европе // Журнал "Прометей".
  • Рустамова-Тогиди С. А. Март 1918 г. Азербайджанские погромы в документах. Баку: Научно-исследовательский центр Министерства Национальной Безопасности Азербайджана, 2009, 864 с.

Fotolar və sənədlər[redaktə | əsas redaktə]

  • Dadaş Həsənovun bəzi sənəd və fotolarını şiddətli repressiyalara məruz qalmasına baxmayaraq bacısı Pəri Əliyeva qoruyub saxlaya bilmişdir. Onun məhbus şəkillərini onunla həbsxanada görüşəndə saçlarının arasında oradan gizli olaraq çıxartmışdır.
  • İstintaq işinə aid olan sənədlər Azərbaycan Respublikası Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin arxivində skan edilmişdir.

Xatirəsinin yad edilməsi[redaktə | əsas redaktə]

  • 19 dekabr 2017-ci ildə "Müsavat" partiyası Dadaş Həsənovun anadan olmasının 120 illiyi münasibəti ilə böyük tədbir keçirmişdir. Bu barədə mətbuatda xəbərlər verilmiş, tədbirdən videoçəkiliş yayımlanmışdır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Aydın Əlizadə. Rəsulzadəni Rusiyadan qaçıran, güllələnəndən 65 il sonra bəraət alan Müsavat rəhbəri.
  2. 2,0 2,1 Рустамова-Тогиди С. А. Март 1918 г. Азербайджанские погромы в документах. Баку: Научно-исследовательский центр Министерства Национальной Безопасности Азербайджана, 2009, c. 451.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Айдын Али-заде. «Мусават» азербайджанское подполье в борьбе за независимость страны // Журнал "Уроки истории". Международный Мемориал.
  4. 4,0 4,1 Saryal İ. Bakı rüzgarı. Bakı: Hədəf Nəşrləri MMC, 2017, s. 185; 231-232.
  5. Yurtsever E.V. Gizli "Müsavat" teşkilatının harakteristik vazıfaları // "Azərbaycan" jurnalı № 2-3 (27-28). İstanbul, 1954.
  6. Мамулиа Г. К вопросу антибольшевистского восстания в Грузии 1924 г. и его последствий для грузинского вопроса в Европе // Журнал "Прометей".
  7. Məmmədzadə M. B. Milli Azərbaycan hərəkatı. Bakı: Nicat, 1992, s. 159.
  8. Baykara H. Azərbaycan istiqlal mübarizəsi tarixi. İstanbul, 1975. Sitat bu məqalədə gətirilir.
  9. Заключительное постановление по делу уполномоченных ЦК, БК, Военного центра и военной организации “Мусават”, c. 70 / Дело Дадаша Гасанова и других. Архивный номер 500518, т. 7, машинопись, оригинал, 1926-1927 // Архив Службы Государственной Безопасности Азербайджанской республики.
  10. Зейналов Э. Мечты, мечты – где ваша сладость?..
  11. Yaqublu N. Müsavat partiyasının tarixi. Bakı: Adiloğlu, 2012, s. 136.
  12. Quliyev V. ‘Mənim babam kim olub?’ Bakı, Şuşa nəşriyyatı, 2001? s. 150.
  13. Rəsulzadə M.Ə. Azərbaycan davası / “Azərbaycan” aylıq kültür dərgisi Sayı 2-3 (26-27), 1954 // Əsərləri, c. 4. Bakı: Qanun, 2013, s. 21-22.

Vikianbarda Dadaş Həsənov ilə əlaqəli mediafayllar var.