Dadaşovlar

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Dadaşovlar
Mənşəyi Bakı
Təbəəliyi Bakı xanlığı, Rusiya imperiyası
Sarayları Nizami Gəncəvi adına Milli Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyi

DadaşovlarAzərbaycan xalqının tanınmış soylarından biri


Soyun yaranması[redaktə | əsas redaktə]

Daşovların ilk tanımalı olduğumuz nümayəndəsi -Hacı Hacı ağa Dadaşovdur. Bakı neft milyonçularıyla məşhur olsa da o, demək olar yeganə milyonçudur ki, neftlə məşğul olmayıb. Hacı deyərmiş ki, neftlə varlanmaq çox asandır: “Bu gün torpaq sahəsi al, sabah neft çıxsın, oldun milyonçu”… O, başqa yolla getməyi qərara alır. Bütün meylini ancaq mülk tikdirmeye ve dəniz ticarəti ile məşğul olmaq üçün gəmilər inşa etdirməyə həsr edir. Hacı Hacıağa Dadaşov Azərbaycanda gəmiçiliyin əsasını qoyub desək yanılmarıq. Beləki, Bakıda ilk Gəmi Təmiri Zavodunu Hacı qurur. Onun şəhərdə çoxlu mehmanxanası, karvansarası, sərnişin ve yük daşıyan gəmileri var idi. Dadaşovlar ailəsinin Bakıda onlarla binaları, gəlir evləri olub. Bunlardan biri 28 may küçəsində yerleşən 23 sayli orta mektebin binası, digəri A.Əliyev, 4 unvaninda yerleşən bina, S.Vurgun küçəsinde yerleshen Diaspora Ishi uzre Dovlet Komitesinin binasi, Z.Aliyeva kuchesinde yerleshen Dövlət Sərhəd Xidmətinin binasi ve sairlərini misal göstermek olar. Neftchiler prospekti, 81 unvaninda yerleshen bina ise (Həkimlər Evi kimi tanınırdı) indi movcud deyil, onu bir neçə il bundan əvvəl sökdüler… Bakıda baş verən “Qadınlar qiyamı” kimi tarixə düşmüş hadisədə də Dadaşovlar əsl müsəlman kimi anbarları onlar üçün açıblar. Məsələ ondadır ki, o dövrdə çox böyük aclıq olub. Uşaqlarının açlığına dözməyən qadınlar qazanlarla küçələrə tökülüşüblər. Hacı Hacıağa eşidib ki, qadınların üstünə atlı kazaklar göndərirlər, əmr edib ki, şəhərdəki anbarların ağzını açsınlar, camaata paylasınlar. Bir müsəlman kimi qadınlara kazakların əl qaldırmasını rəva görməyib.

Hacı Hacı ağa Dadaşovun qardasi Sixali da o dövrdə insanlara yardım etməkdə, xeyriyyəçilik işlərində geri qalmayıb. Onlar birlikdə Bakıya şollar suyunun çəkilməsində digər xeyriyyəçi milyonçular kimi mühüm rol oynayıblar. Sərmayələrinin 25 faizini Bakı əhalisinin şollar suyundan faydalanması üçün xərcləyiblər. Şəhərimizdə bu gün də o sudan istifadə edilir…

Yəqin çox az adam bilir ki, indiki Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyi də Dadaşov qardaşlarına məxsus olub. Onlar bu binanı müasir dildə desək otel olaraq tikdiriblərmiş. Dövrünün möhtəşəm otellərindən biri “Metropol oteli” neçə-neçə qonaqların sevimli məkanı idi. Qeyd etmək lazımdır ki, Hacı dindar adam olduğundan bütün işlərində islama zidd olan hər şeydən çəkinərdi. Ona görə də “Metropol” yeganə otel idi ki, içində kazinosu yox idi. O, bu oteldən gütürdüyü bütün gəliri yalnız xeyriyyə məqsədilə istifadə edib. Sonralar Hacının qardaşı oğlu Sadıx Dadaşov və qaynı binanın “sovetləşdirilərək” sökülməsinin qarşısını alıblar…

Amma bu gün orada Hacıağa Dadaşova dair nə bir guşə, nədə onunla bağlı xalqımızı və turistləri məlumatlandıracaq Hacının bir şəkli belə yoxdur… Bu halda yəqin ki, onun adına Bakıda bir küçənin olmaması artıq təəcüb doğurmaz…

Qatı dindar olmuş Hacı Hacıağa Dadaşov, həmçinin Azerbaycanda ilk dəfə qocalar və yetimlər evi tikdirən milyonçu idi. Bunun da öz tarixçəsi vardır… Bir dəfə uşaqlari tərəfindən evindən küçəyə atilmiş qoca bir kişi gəlib Hacidan sığınacaq istəyir. Bu hadisədən çox kədərlənən ve təsirlənən Haci çox keçmir ki, Bilgəhdəki mülkünü qocalar evinə çevirir. Lənkəranda isə valideynlərindən mərhum uşaqlar üçün körpələr evi tikdirir. Onun ailəsi, həm də Bakida məscid tikintisində və təmirində də başlıca rol oynayıb. Məsələn, Haci Haciağa Dadaşovun böyük oğlu Yusif Ağa Buxara əmirinin Sankt- Peterburqda tikdirdiyi məsçidin nəfinə 20 min rubl ianə etdiyinə görə (bunun 10 min rubluna 40 çıraqlı çilçiraq, 10 min rubluna isə məcsid üçün xalcha alınır) ona Birinci dərəcəli “ULDUZ” nişanı verirlər. Hacının ikinci oğlu Əliabbas Dadaşov isə İçəri şəhərdəki qədim Cümə məscidinin yerində yenisini tikdirir və dünyasını dəyişəndə onu həmin məscidin qapısının yanında dəfn edirlər. Indi bu məsçid Xalça muzeyidir.

Demək lazımdır ki, Hacı övladlarının mükəmməl təhsil almasını təmin etmişdi. Yusif ağa Stokholm Universitetini (İsveç) əla qiymətlərlə bitirmişdi, rus, fransız və digər Avropa dillərini mükəmməl bilirdi. Deyirlər 12 dil bilirmiş, poliqlot idi. Çar Rusiyasında həqiqi mülki müşavir rütbəsinə qədər yükləlib.

Ölkə xaricindəki fəaliyyətinə və xeyriyyə işlərinə görə Rusiyanın “Müqəddəs Anna”, “Müqəddəs Stanislav”, 2 dəfə İranın “Şiri-Xurşid”, Buxara əmirliyinin “Buxarayi-şərif‖ ordenləri və bir çox medallarla təltif edilmiş, Dadaşov Rusiyanın “fəxri vətəndaşı” titulunu almışdır. Onun gəmiçilik ticarətindən əldə etdiyi gəlirin əksəriyyəti xalqın maariflənməsinə (Qori Müəllimlər Seminariyası və “Qız məktəbi”nə) sərf edilirdi. Bakı-Batum neft kəmərinin çəkilməsinə, Bakı duması binasının inşasına xeyli vəsait sərf edən Dadaşov Maksim Qorkinin, D.İ. Mendeleyevin, neft geologiyası mütəxəssisi İ.M.Qubkinin Bakıya səfərlərini maliyyələşdirmişdi. Azərbaycanın maddi mədəniyyət abidələrinin qorunub saxlanmasında yaxından iştirak edən Dadaşov Bibiheybət məscidini bərpa etdirmiş, həmçinin Buxara əmirinin Moskvada tikdirdiyi məscidə qırxçıraqlı qəndil və qiymətli xalılar bağışlamışdı. Azərbaycanda milli hökumətin yaradılmasına, “Müsavat” partiyasının geniş fəaliyyət göstərməsinə maddi yardım edən Dadaşov 1918 ildə Bakıda mart soyqırımı zamanı dəstəsi ilə birgə ermənilərə qarşı silahlı mübarizə aparmışdır. Silah ardınca Rusiyaya göndərdiyi gəmiləri qarşılamağa gedən Dadaşov silahları arabalara yüklətdirib geri qayıdarkən, daşnak S.Lalayanın quldur dəstəsi ilə qarşılaşmışdır. S.Lalayan ona qılıncının altından keçməyi əmr edərkən, Dadaşov: “Mən türkəm. Türk ölər, ancaq erməni dığasının qılıncının altından keçməz” cavabını verir. Hiddətlənən daşnaklar onu işgəncə ilə öldürmüşlər. İşgəncələrə mətanətlə tab gətirən Dadaşov erməniləri burada yubadaraq, silahların daşnaklara yox, əliyalın döyüşən azərbaycanlılara çatmasına nail olub. Ölümündən sonra ermənilər onun üzəri brilyant, zümrüd və yaqutla bəzədilmiş, yaxasından orden və medallar asılmış mundirini ələ keçirmişlər. Qəbri indiyədək aşkar edilməyib. Hacı Hacıağa Dadaşov idi – I gildiya tacir, 1876-cı ildə Azərbaycan tacirləri üçün birinci və ikinci dərəcəli tacirlik dərəcəsi təyin edildikdə bu rütbəni Bakıda ilk dəfə alan milyonçu. Bütün ailə üzvləri ilə – qardaşı, oğulları gələcəkdə isə bütün mərhumiyyət və ədalətsiliklərə rəğmən millətinə xidmət edən şəxsiyyətlərin atası. Evladı vətən uğrunda şəhid olan ata. Bu gün dahi deyib fəxr etdiyimiz şəxsiyyətlərin – Üzeyir Hacibəylinin, Müslüm Maqomayevin və digərlərini oxumasında köməyini əsirgəməmiş əsl vətəndaş. Qori Seminariyasında istedadlı Azərbaycan evladlarının oxuması üçün ömrünün sonuna qədər seminariyanı maliyyələşdirən əsl ziyalı…

Soyun tanınmış nümayəndələri[redaktə | əsas redaktə]

Şəkilləri[redaktə | əsas redaktə]

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]