Məzmuna keç

Danilo Kiş

Vikipediya, azad ensiklopediya
Danilo Kiş
serb. Danilo Kiš
Doğum tarixi 22 fevral 1935(1935-02-22)[1][2][…]
Doğum yeri
Vəfat tarixi 15 oktyabr 1989(1989-10-15)[1][2][…] (54 yaşında)
Vəfat yeri
Vəfat səbəbi ağciyər xərçəngi
Fəaliyyəti şair, romançı, ssenarist, tərcüməçi, yazıçı
Fəaliyyət illəri 1962-ci ildən
Üzvlüyü
  • Serbiya Elmlər və İncəsənət Akademiyası[d] (1988-ci ildən)
Mükafatları "İncəsənət və ədəbiyyat" ordeni kavaleri — 1984
İmza
kis.org.rs
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Danilo Kiş (serb-kiril. Данило Киш; doğum adı: Dániel Kiss; 22 fevral 1935[1][2][…], Subotiça, Yuqoslaviya krallığı – 15 oktyabr 1989[1][2][…], X arondisman, Fransa) — Yuqoslaviya və Serbiya yazıçısı, roman müəllifi, esseist və tərcüməçi. Onun ən məşhur əsərlərinə Qum saatı, Boris Davidoviç üçün məzar və Ölülərin ensiklopediyası daxildir.[3][4][5][6]

Kiş Xorxe Luis Borxes, Marsel Prust, Bruno Şults və digər yazıçılardan təsirlənmişdir. Onun sonrakı yaradıcılığı daha çox sənədli və fraqmentar narrativ üsluba əsaslanır.[7]

Qum saatı əsəri 2008-ci ildə filmə uyğunlaşdırılmışdır.[8]

Onun əsərləri uzun müddət ingilis dilinə parçalı şəkildə tərcümə olunmuş, 2010-cu illərdə isə tam şəkildə nəşr edilmişdir.[9]

Həyat və yaradıcılığı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Erkən həyatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Danilo Kiş Subotiça, Dunay Banovinası, Yuqoslaviya krallığı (indiki Serbiya) şəhərində anadan olmuşdur. Onun atası Eduard Kiş (mac. Kis Ede) macar dilli yəhudi dəmiryol müfəttişi, anası Militsa (qızlıq soyadı Draqiçeviç) isə Monteneqro serblərindən idi və Çetine şəhərindən gəlmişdi.[10] Atası əvvəlcə Avstriya-Macarıstanda Kohn soyadı ilə doğulmuş, lakin həmin dövrdə geniş yayılmış magyarlaşma prosesi nəticəsində soyadını Kiş olaraq dəyişmişdi.[11]

Kişin valideynləri 1930-cu ildə Subotiçada tanış olmuş və 1931-ci ildə evlənmişlər. 1932-ci ildə ailənin Danica adlı qızı Zaqrebdə doğulmuşdur.[12]

Atası Eduard Kiş uşaqlıqda sabit olmayan və tez-tez yoxa çıxan bir şəxsiyyət idi. O, 1934 və 1939-cu illərdə Belqraddakı psixiatriya xəstəxanasında müalicə almışdır. Bu hadisələr Kişin sonrakı ədəbi yaradıcılığında dərin iz buraxmışdır. Atası “Erkən kədərlər”, “Bağ, kül” və “Qum saatı” əsərlərindəki Eduard Şam obrazının əsas prototipidir.[13]

İkinci Dünya Müharibəsi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

1939-cu ildə ailə artan antisemitizm səbəbilə Danilonu Şərqi Pravoslav kilsəsində vəftiz etdirmişdir. Bu qərar sonradan onun həyatını xilas etmiş ola bilər.

1941-ci ildə Macarıstan qoşunları Yuqoslaviyanın şimalını işğal etdi. 1942-ci ildə Novi Sad qətliamı zamanı minlərlə yəhudi və serb öldürüldü. Kişin atası Eduard Kiş bu qırğından sağ çıxsa da, 1944-cü ildə Auşvitz həbs düşərgəsinə deportasiya edilərək orada öldürüldü.[14]

Müharibədən sonrakı həyat

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Müharibədən sonra ailə Çetineyə köçdü. Kiş 1954-cü ildə orta məktəbi bitirdi və Belqrad Universitetində müqayisəli ədəbiyyat üzrə təhsil aldı. 1958-ci ildə universiteti bitirən ilk tələbələrdən biri oldu.[15]

Yaradıcılığı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Kiş 1962-ci ildə ilk romanlarını — Mansarda və Psalm 44 — nəşr etdirdi. Daha sonra Strasburq Universitetində mühazirəçi kimi çalışdı.[15]

Onun əsas əsərləri:

1976-cı ildə nəşr olunan Boris Davidoviç üçün məzar əsəri böyük mübahisələrə səbəb oldu və Kiş plagiat ittihamları ilə üzləşdi. O, bu ittihamlara cavab olaraq Anatomiya dərsi əsərini yazdı.

1983-cü ildə Ölülərin ensiklopediyası üçün Andriç mükafatı aldı.[16]

Mübahisələrdən sonra 1979-cu ildə Parisə köçdü. Burada onun əsərləri beynəlxalq səviyyədə daha geniş tanındı.

Vəfatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

1986-cı ildə ağciyər xərçəngi diaqnozu qoyuldu. 1989-cu ildə 54 yaşında vəfat etdi. O, Belqradda Serbiya Pravoslav kilsəsi qaydalarına uyğun dəfn edildi.[17]

Şəxsi həyatı

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Kiş 1962–1981-ci illərdə Miryana Mioçinoviç ilə evli olmuşdur. Son illərində Paskal Delpex ilə birlikdə yaşamışdır.[18]

Biblioqrafiya

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  • Mansarda: satirična poema, 1962 (novel); translated as The Attic by John K. Cox (2008)
  • Psalm 44, 1962 (novel); translated as Psalm 44 by John K. Cox (2012)
  • Bašta, pepeo, 1965 (novel); translated as Garden, Ashes by William J. Hannaher (1975)
  • Rani jadi: za decu i osetljive, 1970 (short stories); translated as Early Sorrows: For Children and Sensitive Readers by Michael Henry Heim (1998)
  • Peščanik , 1972 (novel); translated as Hourglass by Ralph Manheim (1990)
  • Po-etika, 1972 (essay)
  • Po-etika, knjiga druga, 1974 (interviews)
  • Grobnica za Borisa Davidoviča: sedam poglavlja jedne zajedničke povesti, 1976 (short stories); translated as A Tomb for Boris Davidovich by Duška Mikić-Mitchell (1978)
  • Čas anatomije, 1978 (book-essay about writing and politics in the Balkans)
  • Noć i magla, 1983 (drama) translated as Night and Fog: The Collected Dramas and Screenplays of Danilo Kiš by John K. Cox (2014)
  • Homo poeticus, 1983 (essays and interviews); translated as Homo Poeticus: Essays and Interviews by Ralph Manheim, Michael Henry Heim, and Francis Jones (1995)
  • Enciklopedija mrtvih, 1983 (short stories); translated as The Encyclopedia of the Dead by Michael Henry Heim (1989)
  • Gorki talog iskustva, 1990 (interviews)
  • Život, literatura, 1990 (interviews and essays)
  • Pesme i prepevi, 1992 (poetry)
  • Lauta i ožiljci, 1994 (short stories); translated as The Lute and the Scars by John K. Cox (2012)
  • Skladište, 1995 (texts)
  • Varia, 1995 (essays, articles and short stories)
  • Pesme, Elektra, 1995 (poetry and an adaptation from the drama Elektra)

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. 1 2 3 4 Bibliothèque nationale de France BnF identifikatoru (fr.): açıq məlumat platforması. 2011.
  2. 1 2 3 4 Danilo Kiš // Brockhaus Enzyklopädie (alm.). F.A. Brockhaus, 1796.
  3. ↑ "Biografija". www.kis.org.rs. 3 iyun 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 dekabr 2023.
  4. ↑ "Birth Certificate: The Story of Danilo Kiš. A review". IWM WEBSITE (ingilis). 3 dekabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 dekabr 2023.
  5. ↑ "Kiš, Danilo". www.jewishvirtuallibrary.org. 3 dekabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 3 dekabr 2023.
  6. ↑ Juraga, Dubravka. Kiš, Danilo (1935–1989) // Booker, Keith M. (redaktor). Literature and Politics Today: The Political Nature of Modern Fiction, Poetry, and Drama. New York City: Bloomsbury. 2015. 167–168. ISBN 978-1-61069-936-5. 12 noyabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 19 may 2026.
  7. ↑ "Book Reviews | Dalkey Archive Press". Dalkeyarchive.com. 21 noyabr 2013. 6 fevral 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 10 yanvar 2014.
  8. ↑ Thompson, 2013. səh. 79
  9. ↑ Thompson, 2013. səh. 100
  10. ↑ Thompson, 2013. səh. 11
  11. ↑ "Andrić Prize". Задужбина Иве Андрића. 4 sentyabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 sentyabr 2024.
  12. ↑ Kiš, Danilo. Sontag, Susan (redaktor). Homo Poeticus. New York: Farrar, Straus, & Giroux. 1995.
  13. ↑ Vuletić, Ivana. The Prose Fiction of Danilo Kiš, Serbian Jewish Writer: Childhood and the Holocaust. Edwin Mellen. 2003. səh. 19. ISBN 978-0-7734-6777-4.
  14. ↑ Goldfarb, David A. "A Living Schulz: Noc wielkiego sezonu ('The Night of the Great Season')". Prooftexts. 14 (1). 1994: 25–47. JSTOR 20689381.
  15. 1 2 Gorjup, Branko. "Danilo Kiš: From 'Enchantment' to 'Documentation'". Canadian Slavonic Papers. 29 (4). 1987: 387–94. doi:10.1080/00085006.1987.11091867. JSTOR 40868819.
  16. ↑ "Hourglass (2007)". IMDb. İstifadə tarixi: 12 yanvar 2014.
  17. ↑ Mitchell, Pete. "'As if he were convulsed, or laughing': resurrecting Danilo Kiš". Booktrust. 19 dekabr 2012. 9 yanvar 2014 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 yanvar 2014.
  18. ↑ Sacks, Sam. "Book Review: Psalm 44, The Attic, The Lute and the Scars". The Wall Street Journal. 24 avqust 2012. 13 mart 2016 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 9 yanvar 2014.

Mənbə

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Xarici keçidlər

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Danilo_Kiş&oldid=8989881"