Daur kirpisi

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
?Daur kirpisi
Mesechinus dauuricus
Elmi təsnifat
Aləmi:Heyvanlar
Yarımaləm:Eumetazoylar
Bölmə:İkitərəflisimmetriyalılar
Yarımbölmə:Sonağızlılar
Tip:Xordalılar
Yarımtip:Onurğalılar
İnfratip:Ağızçənəlilər
Sinifüstü:Dördayaqlılar
Sinif:Məməlilər
Dəstə:Kirpikimilər
Fəsilə:Kirpilər
Cins:Mesechinus
Növ: Daur kirpisi
Elmi adı
Mesechinus dauuricus Sundevall, 1842
Sinonimlər
* Erinaceus dauuricus
Areal
şəkil
Mühafizə statusu
Status iucn3.1 LC az.svgen:Least Concern
Az qayğı tələb edənlər
Least Concern (IUCN 3.1)Least Concern40612
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ITIS  
NCBI  
EOL  

Daur kirpisi[1][2][3] (lat. Mesechinus dauuricus) — Kirpilər fəsiləsinə aid kirpi növü.

Xarici görünüş[redaktə | əsas redaktə]

Bu növ ölçülərinə görə elədə böyük deyildir. Rəngləri parlaq-qum, tünd-qonur rəngdə olur. Ölçüləri: uzunluğu 19,5—29 sm, quyruğu 25—37 mm, çəkimisi isə yaşdan asılı olaraq 600—1400 q arasında dəyişir. Başı konusvari olub uzun çənəyə malikdirlər. Qulağı elədə byük deyildir. Uzunluğu isə 29-34 mm-dir. Adi Kirpidən fərqli olaraq baş nahiyyəsində xətt yoxdur.

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Daur kirpiləri əsasən Zabaykal diyarının çöl, meşə çöl ərazilərində yayılmışlar onlars həmçinin Monqolustanın şimal-şərq və Çinin şimal ərazilərində yayılmışdır. Arellarının şimal sərhədi İnqoda və Şilka çayları hövzəsi və Çita ərazilərində yerləşir. Şərqdə sərhədləri Borşovoç və Nerçin dağları arasında yerləşən meşələrdir. Son zamanlar onların düzən ərazilər boyunca areallarını genişləndirməsi müşahidə edilir

Həyat tərzi və qidalanması[redaktə | əsas redaktə]

Bu nön kirpilər bütün tip çöllərdə yaşaya bilirlər. Tozağacı və qarışıq meşələrin ətraflarında belə yayılırlar. Ysş və cinsdən asılı olaraq kirpilərin qida arealı 90 - 420 ha arasında dəyişir. Daur kirpiləri daimi gizlənc yerlərinə sahib deyillər. Çiskinli havalarda gündüz radələrində belə onları görmək olur.

Qidalanmasında əsasən böcəklər (Düzqanadlılar) üstünlük təşkil edir. Üstəlik daur kirpisi kiçik məməlilər (Dağsiçanları, Ochotona), yumurta və quş balaları, ilanlar (Suilanı), qurbağa (Monqol qurbağası), giləmeyvə (İtburnu, Dovşanalması) .

Payızın sonlarına yaxın kirpilər qidalanmanı sürətləndirirlər. Erkəklər qışlamağa dekabrın ikinci və ya üçüncü yarısında, dişilər isə sentyabrın ortaları gedirlər. Qışlama 200-245 gün davam edir. Bu zaman onlar çəkilərinin 30 % itirirlər. Qışlamadan isə tamamən aprel ayında qayıdırlar.

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Çütləşmə dövrü qışlamadan qayıdandan 10-15 gün sonra başlayır. Dişilər bala verməzdən əvvəl özlərinə yuva qazırlar. Bəzən isə digər məməlilərin yuvalarını genişləndirərək orada balalaylrlar. Tunelin uzunluğu 50—120 sm, eni 11—19 sm, hündürlüyü 7—12 sm-dir. Bslaların yerləşdiyi otaq isə 13-30 sm dərinlikdə yerləşir. Boğazlıq dövrü 37—40 gündür. Əsasən 1-8 arasında bala verə bilirlər. Yetkinlik dövrü 10-11 ayından başlayır. Orta ömür müddəti 4-6 ildir. Bənlənmə,şəraitində isə 7-8 il yaşaya bilirlər.

Papulyasiyanın qorunması[redaktə | əsas redaktə]

Zabaykalın Cənub-Şərq ərazilərində sayları 550-650 min olaraq qiymətləndirilir. Zabaykal diyarının çöl sahələrində 10 ha əraziyə 1-1,5 baş kirpi düşür.

Onların həyat tərzinə antropogen təsirlər yüksəkdir. Ziyanvericilərə qarşı istifadə edilən zəhərlər, kənd təsərrüfatı texnikalarından atılan tullantılar, meşə və çöl yanğınları, insanlar tərəfindən saxlanılan itlər bu növün mövcudluğuna maneədir. Hazırda yırtıcılar onların təbii sayına təsir edir. Belə ki, canavar, tülkü, çöl qartalı kimi yırtıcılar tərəfindən ovlanılırlar. 1970-1990-cu illər ərzində saylarında azalma müşahidə edilmişdir. Hazırda onların ən böyük papulyasiyası Monqolustanda yaşayır.

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Соколов В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Млекопитающие. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. / под общей редакцией акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз., 1984. — С. 32. — 10 000 экз.
  2. Hutterer, R. (2005). Wilson, D.E.; Reeder, D.M., eds. Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.). Johns Hopkins University Press. p. 216. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
  3. Insectivore Specialist Group (1996). Mesechinus dauuricus. 2006. IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. www.iucnredlist.org. Retrieved on 12 May 2006. Database entry includes a brief justification of why this species is of least concern

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]