Məzmuna keç

David (Donatello, mərmər)

Bu, yaxşı məqalədir. Daha çox məlumat üçün bura klikləyin.
Vikipediya, azad ensiklopediya

David
it. Il David marmoreo
Mərmər David heykəlinin 2022-ci ildə Florensiyanın Barcello muzeyində çəkilmiş fotosu
Mərmər David heykəlinin 2022-ci ildə Florensiyanın Barcello muzeyində çəkilmiş fotosu
Rəssam Donatello
Tarixi 1408-1409, 1416
Ölçüləri 191 sm × 57,5 sm
Materialı mərmər
Saxlanıldığı yer Barcello, Florensiya
Saytı vam.ac.uk/articles/donat…
theguardian.com/artandde…
İnventar nömrəsi inv Sc. 2
Vikianbarın loqosu Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

David (it. Il David marmoreo) — Donatello tərəfindən yaradılmış, eyni adlı Bibliya qəhrəmanını təsvir edən mərmər heykəl. Sənətkarın erkən dövr yaradıcılığına aid olan bu əsər (1408–1409) ilkin olaraq Operai-del-Duomo tərəfindən Florensiya kafedralı üçün sifariş edilmiş və həmin vaxta qədər Donatellonun ən mühüm tapşırığı hesab olunmuşdur.

1416-cı ildə Florensiya Sinyoriyası heykəlin Vekkyo sarayına köçürülməsi barədə göstəriş vermişdir. Bu məkanda əsər həm dini, həm də siyasi məna kəsb etmişdir. Köçürülmə prosesi çərçivəsində Donatellodan heykəl üzərində müəyyən düzəlişlər aparmaq tələb olunmuşdur.

Beynəlxalq qotika üslubuna xas xüsusiyyətləri özündə əks etdirən bu mərmər əsər, Donatellonun yetkinlik dövründə formalaşan realist və plastik yanaşmasını tam şəkildə əks etdirmir. Heykəl geyimli şəkildə təqdim olunmuşdur ki, bu da sənətkarın təxminən 1440-cı illərdə yaratdığı, demək olar ki, çılpaq təsvir edilən bürünc “David” heykəlindən kəskin fərqlənir. Sonuncu əsər daha geniş şöhrət qazanmışdır.

Hər iki heykəl hazırda Barcello muzeyində qorunub saxlanılır və erkən İntibah dövrü heykəltəraşlığının inkişaf mərhələlərini nümayiş etdirən mühüm nümunələr kimi qiymətləndirilir.

Tarixi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Bibliya kökləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Donatellonun “David” heykəli Bibliyaya daxil olan Samuilin kitabında(Samuil, 1:17) təsvir olunan David və Qoliaf hekayəsinə əsaslanır. Bu süjetdə İsrail övladları ilə Filistinlilər arasında döyüş təsvir edilir; filiştlilərin döyüşçüsü Qoliaf, qarşı tərəfin ən güclü döyüşçüsünü təkbətək döyüşə çağıraraq müharibənin taleyini həll etməyi təklif edir.[1]

Lakin İsrail ordusunun təcrübəli əsgərləri bu nəhənglə döyüşməyə cəsarət etmədikləri halda, hələ hərbi xidmət yaşı çatmamış gənc çoban David bu çağırışı qəbul edir. İsrail hökmdarı Şaul ona zireh və silah təqdim etsə də, David bunlardan istifadə etməyi bacarmadığı üçün imtina edir. Bunun əvəzinə, o, yalnız sapand ilə döyüşə çıxır, Qoliafı atdığı daşla başından vurur və yerə sərir. Ardınca onun qılıncını götürərək başını kəsir; bu hadisə filiştlilərin geri çəkilməsinə və israillilərin qələbəsinə səbəb olur.[1]

Bu hekayədə Davidin gücünün ilahi mənşəli olduğu vurğulanır və süjet xeyirin şər üzərində qələbəsinin simvolik ifadəsi kimi şərh olunur. Tədqiqatçıların fikrincə, bu motiv həm də İsa Məsihin Şeytan üzərində qələbəsinin alleqorik paraleli kimi izah edilmişdir.[2]

Sifariş

[redaktə | vikimətni redaktə et]

1408-ci ildə Operai-del-Duomo tərəfindən “David” heykəlinin hazırlanması sifariş edilmişdir.[3] Həmin dövrdə Donatello cəmi iyirmi iki yaşında idi[4] və Lorenzo Gibertinin emalatxanasında fəaliyyət göstərirdi.[5] Bu əsər onun ilk mühüm sifarişlərindən biri hesab olunur. Mərmər “David” heykəlinin Florensiya kafedralının günbəzinin şimal tərəfində yerləşən dayaq konstruksiyalarından birində — tribuna üzərində yerləşdirilməsi nəzərdə tutulmuşdu.[6]

Eyni zamanda Nanni di Banko tərəfindən eyni ölçüdə, peyğəmbər Yesaya təsvirini əks etdirən ikinci heykəlin hazırlanması sifariş edilmişdi.[5] 1409-cu ildə bu heykəllərdən biri (dəqiq olaraq hansının olduğu mübahisəlidir) nəzərdə tutulmuş yerə qaldırılmışdır. Lakin təxminən 6,5 fut (təqribən 2 metrə yaxın) hündürlüyə malik olması səbəbindən yer səviyyəsindən kifayət qədər aydın görünmədiyi müəyyən edilmiş və nəticədə aşağı endirilmişdir. Bundan sonra hər iki heykəl bir neçə il ərzində Opera-del-Duomo emalatxanasında saxlanılmışdır.[4][3][7][8]

Kaqlioti və digər tədqiqatçıların fikrincə, ehtimal edilir ki, məhz Donatellonun “David” heykəli qısa müddət ərzində şimal tribunasında yerləşdirilmiş, lakin tezliklə oradan götürülmüşdür. 3 iyul 1409-cu ildə baş vermiş bu götürülmə hadisəsinin şəhərin himayədarı olan Vəftizçi İohann bayramı (24 iyun) ilə əlaqəli olaraq qısa müddətli quraşdırma ilə bağlı olması ehtimal edilir. Bununla yanaşı, bəzi ehtimallara görə tribunaya yerləşdirilən əsər əslində Nanni di Bankonun “Yesaya” heykəli olmuşdur.[9]

Sənət tarixçisi H. U. Yanson özünün Donatello haqqında 1957-ci ildə nəşr olunmuş monoqrafiyasında belə bir mövqe irəli sürmüşdür ki, mərmər “David” heykəli həqiqətən də 1408-ci ildə Operai-del-Duomo tərəfindən Nanni di Bankonun hazırladığı "Yesaya" heykəlinə uyğun olaraq sifariş edilmiş əsərdir. Lakin bu yanaşma bəzi digər tarixçilər tərəfindən mübahisələndirilmişdir.[3]

1409-cu il 3 iyul tarixində Operai-del-Duomo günbəz yaxınlığında yerləşdirilmiş peyğəmbər heykəlinin götürülməsi barədə qərar qəbul etmişdir; bu hadisə sonradan italyan tarixçisi Covanni Poggi tərəfindən sənədləşdirilmişdir. Bu fakt göstərir ki, sifariş edilmiş iki heykəldən ən azı biri həqiqətən də dayaq konstruksiyalarından birinə yerləşdirilmişdi. Lakin Donatellonun “David” heykəlinin həmin vaxtdan cəmi üç həftə əvvəl tamamlandığını nəzərə alaraq, tribunaya qaldırılan əsərin daha çox Nanni di Bankonun “Yesaya” heykəli olduğu ehtimal edilir. Bu halda mərmər “David” əsərinin heç vaxt Opera-del-Duomo emalatxanasını tərk etmədiyi və yalnız sonradan qəfil şəkildə Vekkyo sarayı binasına köçürüldüyü nəticəsinə gəlinir.[9]

H. U. Yanson isə Barcello muzeyində qorunan “David” heykəlinin məhz 1408-ci il sifarişinin nəticəsi olduğuna şübhə etməmiş və belə qənaətə gəlmişdir ki, gənc Donatello heykəlin təxminən 27 metr aşağıdan — küçə səviyyəsindən — necə görünəcəyini düzgün hesablamamışdır.[3]

Sənət tarixçisi Manfred Vundram H. U. Yansonun mərmər “David” heykəlini Florensiya kafedralının dayaq konstruksiyası ilə əlaqələndirməsi fikrinə etiraz etmişdir. O qeyd edir ki, əsərin səthi son dərəcə incə və yüksək səviyyədə işlənmişdir ki, bu da küçədən xeyli yüksəklikdə yerləşdiriləcək bir fiqur üçün zəruri hesab olunmur. Bundan əlavə, heykəl belə məsafədən aydın seçilə bilməsi üçün tələb olunan miqyas, şişirdilmiş detallar və ifadəli poza xüsusiyyətlərindən məhrumdur. Vundramın fikrincə, heykəltəraşlıq məkanın və tamaşaçı ilə münasibətin incəliklərinə həssas yanaşan Donatello kimi sənətkar üçün bu cür çatışmazlıqların olması ehtimaldan uzaqdır. Bu baxımdan o, belə qənaətə gəlir ki, əsər daha yaxın məsafədən baxış üçün nəzərdə tutulmuşdur.

Mərmər “David” heykəlinin (yuxarı hissə) və Qoliafın başının (aşağı hissə) detalları.

Digər tədqiqatçı OlszeVski isə heykəlin həmin mövqedə ümumiyyətlə yerləşdirilib-yerləşdirilmədiyinin qeyri-müəyyən olduğunu bildirir. Bununla belə, o qeyd edir ki, hər bir halda əsər qısa müddət ərzində yenidən Opera-del-Duomo emalatxanasına qaytarılmış və onun yerinə Donatellonun terrakotadan hazırlanmış monumental “Yəhşua” heykəli yerləşdirilmişdir.[10]

Layihələndirmə və icraat

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Sənət tarixçisi Emi Blox qeyd edir ki, Donatellonun mərmər “David” heykəlinin hazırlanma prosesi ilə bağlı müxtəlif elmi mülahizələr mövcuddur. Bəzi tədqiqatçılar hesab edirlər ki, əsər təxminən 1409-cu ildə yonulmuş və 1416-cı ildə, Palazzo-Vekkyo binasına köçürülməzdən əvvəl Donatello tərəfindən dəyişikliklərə məruz qalmışdır. Digər alimlər, o cümlədən Manfred Vundram isə fərqli mövqe irəli sürərək, heykəlin başlanğıcdan etibarən saray üçün nəzərdə tutulduğunu bildirirlər. Onun fikrincə, Donatello Barcello muzeyində qorunan “David” heykəlini xüsusi olaraq dövlət sarayı üçün yaratmış, eyni zamanda təxminən 1409-cu ildə "Yəhşua" fiqurunu da işləyib hazırlamışdır.[11]

Mərmərdən hazırlanmış bu əsər ənənə ilə sıx bağlı olub, Donatellonun yetkin yaradıcılıq mərhələsində inkişaf etdirəcəyi yenilikçi təsvir prinsiplərini hələ tam əks etdirmir.[5] Bununla belə, fiqurun ayaqlarının yerləşdirilməsi klassik kontrapost prinsipinə müəyyən işarələr versə də, ümumi duruş Lorenzo Giberti təsiri ilə formalaşmış dalğavari qotik plastika ilə səciyyələnir və xüsusilə Beynəlxalq qotika üslubunun tipik xüsusiyyətlərini nümayiş etdirir.[5] Qədim yunan qəhrəmanlıq ideyasına istinad edən fiqur başında pəncər (solmayan çiçək) çələngi daşıyır. Antik dövrdə pəncər Axill ilə əlaqələndirilir və “qəhrəmanların ölməz xatirəsi”nin simvolu kimi qəbul olunurdu.[12]

Yaradıldığı dövrdə bu heykəl “böyük əhəmiyyətə malik nailiyyət”[13] kimi qiymətləndirilmişdir və onun üslubu Beynəlxalq qotika ilə erkən İntibah dövrü arasında keçid mərhələsini əks etdirir.[14] Sənətşünas Yoaxim Pyöçke bu xüsusiyyətləri “bədənin yüngül burulması, meydan oxuyan səviyyəli baxış və sol qolun cəsarətlə ombaya söykənməsi” kimi təsvir etmişdir.[15][16]

Sənət tarixçiləri Çarlz Eyveri və Sara MakHemin qeyd etdiyinə görə, Qoliafın Davidin ayaqları altında yerləşən başı yüksək ustalıqla işlənmişdir və gənc heykəltəraşın qədim Roma sənətindəki yetkin, saqqallı kişi başı tipinə olan həqiqi İntibah marağını nümayiş etdirir.[17]

Düzəliş və yerdəyişmə

[redaktə | vikimətni redaktə et]

1416-cı ildə Florensiya Sinyoriyası tərəfindən “David” heykəlinin Opera-del-Duomo emalatxanasından Sinyoriya sarayına köçürülməsi əmr edilmişdir. Heykəl həmin ilin sentyabr ayında it. “Sala dell’Orologio” (Saat zalı) adlanan məkanda quraşdırılmış[12] və Florensiya zanbağı motivi ilə bəzədilmiş divar fonunda nümayiş etdirilmişdir.[18] Bu heraldik zanbaq təsvirləri Florensiyanın Anjuy sülaləsi ilə ittifaqının simvolu olduğundan, heykəlin bu şəkildə yerləşdirilməsi onun açıq siyasi məna daşıdığını göstərir.[19]

Tədqiqatçı Mariya Monika Donato qeyd edir ki, Donatellonun mərmər “David” heykəlinin bu sarayda yerləşdirilməsi Florensiyada təsvirlərin və heykəllərin vətəndaşlıq rəmzi kimi istifadə olunması ənənəsinin davamı idi və erkən humanistlərin siyasi təbliğat proqramının bir hissəsini təşkil edirdi.[20] Dini qəhrəman olmaqla yanaşı, qalibiyyət qazanan David XV əsrin əvvəllərində Florensiyada xüsusi vətəndaşlıq dəyərinə malik fiqur kimi qəbul edilirdi. O, tiraniyaya qarşı mübarizə ideyasını ifadə edən güclü siyasi simvol kimi çıxış edirdi və məhz bu səbəbdən Donatellodan heykəldə müəyyən dəyişikliklər etməsi tələb olunmuşdur.[12]

Sənət tarixçiləri Çarlz Eyveri və Sara MakHemin yazdıqlarına görə, saraya gətirildikdən sonra heykəl boyanmış, qızıl örtüklə işlənmiş və mozaika ilə bəzədilmiş postament üzərinə yerləşdirilmişdir ki, bu da ona son dərəcə dekorativ görünüş vermişdir.[17]

Beləliklə, David “yaxşı idarəetmənin simvolu”na çevrilmiş və bu ideya onun postamentindəki latınca yazı ilə ifadə olunmuşdur:

Vətən uğrunda cəsarətlə döyüşənlərə, hətta ən dəhşətli düşmənlərə qarşı belə, tanrılar kömək edir

Orijinal mətn (lat.)
PRO PATRIA FORTITER DIMICANTIBUS ETIAM ADVERSUS TERRIBILISSIMOS HOSTES DII PRAESTANT AUXILIUM[12]

Sonrakı tarixi və sərgilənməsi

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Donatello-nun həm mərmər, həm də bürüncdən hazırlanmış “David” heykəlləri 1870-ci illərdə Barcello muzeyinin kolleksiyasına daxil edilmişdir.[3]

2023-cü ildə mərmər “David” heykəli Viktoriya və Albert muzeyində keçirilən “Donatello: Sculpting the Renaissance” sərgisi çərçivəsində nümayiş etdirilmişdir. Bu, əsərin ilk dəfə olaraq Birləşmiş Krallıq ərazisində təqdim olunması kimi qeyd olunur.[21]

Təsviri və bədii xüsusiyyətləri

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Hər iki "David" heykəli Barcellonun Donatello zalında (it. Sala di Donatello) sərgilənir.

Donatellonun mərmər “David” heykəli, bürünc “David” əsərindən fərqli olaraq təbii ölçüdə deyil, çünki ölçüləri daha iri həcmə malikdir və qəhrəmanın Qoliaf üzərində qələbə qazandıqdan dərhal sonrakı anını təsvir edir. Qoliafın başı, alnının ortasında hələ də daş sancılmış vəziyyətdə, Davidin ayaqları altında yerləşir, sapand isə onun saçları üzərinə söykənmiş şəkildə təqdim olunmuşdur.[22]

Fiqurun qolları proporsional baxımdan uzadılmışdır və qotik sənət üçün xarakterik olan oxvari xətlər üzrə qurulmuşdur.[22] Bununla yanaşı, əsərdə artıq klassik ənənədən götürülmüş elementlər də müşahidə olunur: əllərin və torsun realist işlənməsi, geyimin altında qismən vurğulanan bədən quruluşu, həmçinin başın Pəncər çələngi ilə taclandırılması bu cür elementlərdəndir.[22]

İfadə müəyyən qədər sakit və neytral təsir bağışlasa da, ümumi poza və jestlər fiqurun öz ilahi seçilmişliyinin şüurlu qürurunu əks etdirir. Bədənin çəkisinin sağ ayaq üzərinə keçirilməsi və torsun əks istiqamətə doğru burulması daha güclü dinamizm yaratmaq cəhdini göstərir, lakin bu kompozisiya hələ müəyyən tərəddüdlərlə müşayiət olunur. Bu plastik sxem daha sonra "Müqəddəs Georgi" (1415–1417) əsərində formal mükəmməllik səviyyəsinə çatdırılmışdır.[22]

Fiqurun yüngülcə yan hərəkət edən pozası və mürəkkəb işlənmiş paltar qırışları üzərində işığın sürətlə yayılması Qotik heykəltaraşlıq ənənəsinə istinad edir. Bununla yanaşı, qəhrəmanın başı, klassik modellərdən ilhamlanmış idealizə olunmuş cizgilərlə təqdim edilmişdir. Donatello bu iki fərqli estetik sistemi — antik və qotik üslubları — vahid kompozisiyada birləşdirərək, güclü naturalizm vasitəsilə onların harmoniyasını təmin edir.[23] Paltar qışılarının açılaraq ayağın çılpaq hissəsini üzə çıxarması və fiqurun ombasına söykənən əl üzərində yaranan qatlanmalar, sanki canlı müşahidədən götürülmüş ani bir hərəkət təsiri yaradır.[22]

Bürünc David isə təxminən 1440-cı ildə hazırlanmış və Mediçi sarayının həyəti üçün nəzərdə tutulmuşdur. Əsərin bu cür özəl məkana aid olması onun həm ikonoqrafik, həm də üslubi xüsusiyyətlərindəki fərqləri izah edir. Heykəl eyni zamanda həm Bibliya qəhrəmanı Davidin atributlarını — ayaqları altında Qoliafın başını, həm də Hermesə xas elementləri — qanadlı sandallar və papağı — özündə birləşdirir. Hermes ticarətin himayədar tanrısı kimi tanındığından, bu simvolika əsərin sifarişçiləri olan Mediçi ailəsinin fəaliyyət sahəsi ilə də əlaqələndirilir.[23]

Birinci halda Donatello tərəfindən yaradılmış mərmər “David” heykəlində David , düşməni Qoliafın başı ayaqları altında təsvir olunur və onun baxışları sakit, emosiyasız şəkildə birbaşa tamaşaçıya yönəlmişdir. Heykəl üzərindəki qatlı geyim böyük bir qəhrəmanlıq əməlindən sonra təqdim olunan orta əsr hökmdarlarının təsvirlərini xatırladır və ənənəvi simvolika ilə əlaqələndirilir.[23]

Bürünc “David” isə bəzi mühüm cəhətlərinə görə əvvəlki variantdan fərqlənir. Bu heykəldə qəhrəman çılpaq şəkildə təqdim olunur; sağ əlində qılınc, sol əlində isə daş tutmuşdur. Onun baxışları düşüncəli və müəyyən qədər məmnunluq ifadə edir. Gənc qəhrəmanın daxilən saxlanılmış gərginliyi antik dünyanın dəyərlərinə intellektual yenidən baxışın başlanğıcını ifadə edir. Çılpaqlıq elementi Qədim yunan döyüşçülərinin klassik idealına istinad edərək güc və cəsarətin simvolu kimi çıxış edir. Eyni zamanda Donatello bu ənənəni yenilikçi şəkildə şərh edərək, fiziki baxımdan zəif və incə quruluşlu bir gəncin nəhəng Qoliaf üzərində qələbəsini xüsusi vurğulayır.[23]

Hər iki “David” obrazı mahiyyət etibarilə zəifin güclüyə qarşı öz imkanları ilə çıxış edərək zülmə qalib gəlməsi ideyasını simvolizə edir və erkən İntibah dövrünün həm dini, həm də ictimai-siyasi düşüncəsində mühüm yer tutur.[23]

Təsirləri və əlaqəli layihələr

[redaktə | vikimətni redaktə et]

Donatello üçün Florensiya kafedralının dam xətti üzərində yerləşən dayaq konstruksiyasında quraşdırılmış heykəlin yerdən kifayət qədər aydın görünməyəcək qədər kiçik olması təcrübəsi mühüm nəticələrə səbəb olmuşdur. Bu vəziyyət onun daha iri miqyaslı əsərə yönəlməsinə təkan vermişdir. Nəticədə, 1410-cu ildə bibliya fiquru Yuşəni təsvir edən, təxminən 16,5 fut (təqribən 5 metr) hündürlüyündə monumental heykəl yaradılmışdır. Əsər terrakotadan hazırlanmış, üzəri isə qədim, hava şəraitindən aşınmış mərməri təqlid etmək məqsədilə ağ gesso və boya ilə örtülmüşdür.[24] Bu kolossal heykəl 1412-ci ildə Florensiya kafedralının günbəzinin dayaq konstruksiyalarından birində quraşdırılmışdır və miqyas baxımından əvvəlki təcrübədən çıxarılan nəticələrin praktiki tətbiqi kimi qiymətləndirilir.[25]

Təxminən 1440-cı illərdə Donatello tərəfindən, qəhrəmanı demək olar ki, çılpaq təsvir edən bürünc “David” heykəli yaradılmışdır; bu əsər bu gün sənət tarixçiləri tərəfindən İntibah dövrünün ən simvolik heykəltəraşlıq nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilir.

Bəzi tədqiqatçılar Donatellonun Mediçi ailəsinin müttəfiqləri olan Martelli ailəsinə məxsus olmuş digər mərmər “David” heykəlini də yaratdığını ehtimal edirlər. Adətən “Martelli Davidi” kimi tanınan bu əsərin səthi müxtəlif sənətkarlar tərəfindən əhəmiyyətli dərəcədə yenidən işlənmiş və tamamlanmamış vəziyyətdə dövrümüzə çatmışdır. 1489-cu ildə heykəlin Martelli sarayının divarına yerləşdirildiyi qeyd olunmuş, lakin bu zaman Donatellonun müəllifliyi göstərilməmişdir.[25]

Bu heykəl Bronzino tərəfindən çəkilmiş “Uqolino Martellinin portreti” (1536–1537) əsərinin fonunda da təsvir edilmişdir. Tamamlanmamış heykəl 1916-cı ildə Vaşinqtondakı Milli Sənət Qalereyası üçün Martelli sarayından əldə edilmişdir.

Sənət tarixçisi Con Poup-Hennesi “Martelli Davidi”nin Corco Vazari tərəfindən irəli sürüldüyü kimi Donatelloya aid edilməsinə qəti şəkildə etiraz etmiş və onun əslində florensiyalı heykəltəraş Antonio Rossellino tərəfindən yaradıldığını göstərən sübutlar təqdim etmişdir.[26] Müasir dövrdə isə Milli Sənət Qalereyası bu əsəri ya Bernardo Rossellino (1409–1464), ya da onun qardaşı Antonio Rossellino (1427–1479) ilə əlaqələndirir.[27]

Digər heykəltəraşlar tərəfindən mərmər “David” heykəlinin yaradılması istiqamətində bir neçə cəhd edilmişdir. 1464-cü ildə Aqostino di Duçço tərəfindən Opera-del-Duomo üçün əldə edilmiş iri mərmər blok üzərində işə başlanmış, lakin bu təşəbbüs qəfil şəkildə yarımçıq qalmışdır. Təxminən on il sonra Antonio Rossellino da bu layihə ilə qısa müddət məşğul olmuş, lakin onu davam etdirməmişdir.

Nəhayət, sifariş Mikelanceloya verilmiş[28] və o, uzun müddət diqqətsiz qalmış həmin mərmər blokdan öz monumental “David” heykəlini uğurla yonaraq tamamlamışdır.[29] Bu əsər də Florensiya kafedralı üçün nəzərdə tutulsa da, sonda orada deyil, Palazzo-della-Sinyoriya binasının qarşısında quraşdırılmışdır[30]; sonradan həmin yerdə nüsxə ilə əvəz edilmişdir.

Bu qərarın əsas səbəbi David fiqurunun Florensiya şəhər-dövləti üçün daşıdığı mühüm simvolik və siyasi məna ilə əlaqədar olmuşdur.[1]

İstinadlar

[redaktə | vikimətni redaktə et]
  1. 1 2 3 Butterfield, Andrew. "New Evidence for the Iconography of David in Quattrocento Florence". I Tatti Studies in the Italian Renaissance. 6. yanvar 1995: 125–127. doi:10.2307/4603693.
  2. ↑ Olszewski, Edward J. "Prophecy and Prolepsis in Donatello's Marble "David"". Artibus et Historiae. 18 (36). 1997: 79, footnote 58. doi:10.2307/1483599.
  3. 1 2 3 4 5 Janson, Horst W.; Lányi, Jenö. The Sculpture of Donatello. Princeton, N.J., Princeton University Press. 1963. 3–4.
  4. 1 2 Pope-Hennessy, John. Italian Renaissance Sculpture. London : Phaidon Press. 1958. 6–7.
  5. 1 2 3 4 Trachtenberg, Marvin. "An Antique Model for Donatello's Marble David". The Art Bulletin. 50 (3). sentyabr 1968: 268–269. doi:10.2307/3048550. İstifadə tarixi: 8 oktyabr 2024.
  6. ↑ Coonin, Arnold Victor. From Marble to Flesh: The Biography of Michelangelo's David. B'Gruppo. 2014. 21–22. ISBN 978-88-97696-02-5.
  7. ↑ Poeschke, Joachim. Donatello and His World: Sculpture of the Italian Renaissance. H.N. Abrams. 1993. səh. 27. ISBN 978-0-8109-3211-1.
  8. ↑ Caglioti, Francesco; Cavazzini, Laura; Galli, Aldo; Rowley, Neville. Donatello: The Renaissance. Marsilio arte. 2022. 34, 112. ISBN 979-12-5463-006-8.
  9. 1 2 Caglioti, Francesco; Cavazzini, Laura; Galli, Aldo; Rowley, Neville. "F. Caglioti, L. Cavazzini, A. Galli, N. Rowley, Reconsidering the young Donatello". Jahrbuch der Berliner Museen. 57. 2018: 18. İstifadə tarixi: 7 oktyabr 2024.
  10. ↑ Olszewski, Edward J. "Prophecy and Prolepsis in Donatello's Marble "David"". Artibus et Historiae. 18 (36). 1997: 67. doi:10.2307/1483599.
  11. ↑ Bloch, Amy R. Lorenzo Ghiberti's Gates of Paradise: Humanism, History, and Artistic Philosophy in the Italian Renaissance. Cambridge University Press. 2016. səh. 750.
  12. 1 2 3 4 Leach, Patricia. "Donatello's Marble David: Leonardo Bruni's Contribution". Source: Notes in the History of Art. University of Chicago Press. 12 (3). Spring 1993. doi:10.1086/sou.12.3.23203390.
  13. ↑ Pope-Hennessy, John W. Italian Renaissance Sculpture. London: Phaidon Press. 1958. səh. 16.
  14. ↑ Olszewski, Edward J. "Prophecy and Prolepsis in Donatello's Marble "David"". Artibus et Historiae. 18 (36). 1997: 70. doi:10.2307/1483599.
  15. ↑ Poeschke, Joachim. Donatello and His World: Sculpture of the Italian Renaissance. H. N. Abrams. 1993. səh. 464. ISBN 978-0-8109-3211-1.
  16. ↑ Staff, Museo Nazionale del Bargello. Omaggio a Donatello, 1386-1986: Donatello e la storia del Museo (italyan). Studio per edizioni scelte. 1985. 125–127.
  17. 1 2 Avery, Charles; McHam, Sarah Blake. "Donatello". Grove Art Online. Oxford University Press. 2013. doi:10.1093/gao/9781884446054.article.T023249. İstifadə tarixi: 12 aprel 2026.
  18. ↑ Coonin, A. Victor. Donatello and the Dawn of Renaissance Art. Reaktion Books. 2019. səh. 60. ISBN 978-1-78914-167-2.
  19. ↑ McHam, Sarah Blake. "Donatello's Bronze "David" and "Judith" as Metaphors of Medici Rule in Florence". The Art Bulletin. 83 (1). mart 2001: 34. doi:10.2307/3177189. Documents indicate that in 1416 the marble David was transferred from the workshop at the cathedral of Florence and installed in the Palazzo della Signoria before a pattern of heraldic lilies painted expressly to complement it. Its site at the seat of government against a backdrop of symbolic lilies, the emblems of Florence's alliance with the Angevin dynasty, argues that the theme was interpreted in political terms.
  20. ↑ Donato, Maria Monica. "Hercules and David in the Early Decoration of the Palazzo Vecchio: Manuscript Evidence". Journal of the Warburg and Courtauld Institutes (ingilis). 54 (1). 1 yanvar 1991: 83. doi:10.2307/751481. ISSN 0075-4390.
  21. ↑ Khomami, Nadia. "Donatello's David sculpture to go on display in UK for first time". The Guardian. 25 oktyabr 2022. İstifadə tarixi: 12 aprel 2026.
  22. 1 2 3 4 5 Wirtz, Rolf C. Donatello (Masters of Italian Art Series). Detroit: Andesite Press. 2015. səh. 28. ISBN 978-1298577382. (#accessdate_missing_url)
  23. 1 2 3 4 5 Wirtz, Rolf C. Donatello (Masters of Italian Art Series). Detroit: Andesite Press. 2015. səh. 29. ISBN 978-1298577382. (#accessdate_missing_url)
  24. ↑ Paoletti, John T. The Commission and History of the David // Michelangelo's David: Florentine History and Civic Identity. Cambridge University Press. 2015. səh. 67. ISBN 978-1-316-24013-7.
  25. 1 2 Seymour, Charles Jr. Homo Magnus et Albus // Wallace, William E. (redaktor). Michelangelo, Selected Scholarship in English: Life and Early Works. Taylor & Francis. 1995. səh. 281. ISBN 978-0-8153-1823-1.
  26. ↑ Pope-Hennessy, John. "The Martelli David". The Burlington Magazine. 101 (673). 1959: 134, 137. ISSN 0007-6287.
  27. ↑ National Gallery of Art Staff. "The David of the Casa Martelli, c. 1461/1479". NGA.gov. National Gallery of Art. 2024. İstifadə tarixi: 12 aprel 2026.
  28. ↑ Buonarroti, Michelangelo; Milanesi, Gaetano. La lettere di Michelangelo Buonarroti. Successori Le Monnier. 1875. 620–623. in English: ... the Consuls of the Arte della Lana and the Lords Overseers being met, have chosen as sculptor to the said Cathedral the worthy master, Michelangelo, the son of Lodovico Buonarrotti, a citizen of Florence, to the end that he may make, finish and bring to perfection the male figure known as the Giant, nine braccia in height, already blocked out in marble by Maestro Agostino grande, of Florence, and badly blocked; and now stored in the workshops of the Cathedral. The work shall be completed within the period and term of two years next ensuing, beginning from the first day of September ...
  29. ↑ Bambach, Carmen C.; Barry, Claire; Caglioti, Francesco; Elam, Caroline; Marongiu, Marcella; Mussolin, Mauro. Michelangelo: Divine Draftsman and Designer. Metropolitan Museum of Art. 2017. səh. 70. ISBN 978-1-58839-637-2.
  30. ↑ Pope-Hennessy, John W. Italian High Renaissance and Baroque Sculpture. New York : Vintage Books. 1985. səh. 12. ISBN 978-0-394-72934-3.

Ədəbiyyat

[redaktə | vikimətni redaktə et]
Mənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=David_(Donatello,_mərmər)&oldid=8809885"